Luận án TS: Quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA tại Việt Nam - Nguyễn Anh Tuấn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN NGUYỄN ANH TUẤN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHO VAY LẠI VỐN ODA TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ HỌC HÀ NỘI – 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN NGUYỄN ANH TUẤN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHO VAY LẠI VỐN ODA TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Lịch sử kinh tế Mã số: 9310101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN KHÁNH HƯNG 2. HỒ ĐÌNH BẢO HÀ NỘI – 2022 i LỜI CAM KẾT Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm quy định liêm chính học thuật trong nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Nghiên cứu sinh Nguyễn Anh Tuấn ii MỤC LỤC LỜI CAM KẾT.ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

v DANH MỤC BẢNG, HÌNH. vi MỞ ĐẦU. 5 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.

Các nghiên cứu về ODA và vai trò của ODA đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở các nước đang phát triển. Các nghiên cứu về quản lý và hiệu quả sử dụng nguồn vốn ODA ở các nước đang phát triển. Các nghiên cứu về quản lý và sử dụng vốn ODA ở Việt Nam. Các nghiên cứu về cho vay lại vốn ODA ở Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của đề tài. Khoảng trống nghiên cứu. Hướng nghiên cứu của đề tài luận án. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu.

Cách tiếp cận nghiên cứu. Khung lý thuyết, khung khái niệm nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Dữ liệu và phương pháp thu thập, xử lý dữ liệu. 20 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHO VAY LẠI VỐN ODA. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA. Một số khái niệm cơ bản.

Chức năng và vai trò của quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA. Nội dung quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA. Nội dung và tiêu chí đánh giá về quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA.

Kinh nghiệm thực tiễn về quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA ở một số nước trên thế giới. Thực tiễn tổ chức thực hiện và quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA ở các nước. Một số bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam. 61 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHO VAY LẠI VỐN ODA.61 TẠI VIỆT NAM.

Khái quát về quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA tại Việt Nam trước năm 2010. Thực trạng ban hành các văn bản pháp luật và tổ chức chỉ đạo, điều hành thực hiện hoạt động cho vay lại vốn ODA. Nhận xét về quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA. Thực trạng quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2019.

Thực trạng ban hành các văn bản pháp luật về cho vay lại vốn ODA. Thực trạng tổ chức, chỉ đạo, điều hành hoạt động cho vay lại vốn ODA. Thực trạng công tác giám sát, đánh giá, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán hoạt động cho vay lại vốn ODA. Đánh giá về quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA tại Việt Nam theo các tiêu chí.

Nhóm các tiêu chí về ban hành văn bản quy phạm pháp luật về quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA. Nhóm các tiêu chí về công tác tổ chức, chỉ đạo, điều hành thực hiện hoạt động cho vay lại vốn ODA. Nhóm tiêu chí đánh giá về công tác giám sát, đánh giá, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán hoạt động cho vay lại vốn ODA. 124 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VỀ QUẢN LÝ.124 HOẠT ĐỘNG CHO VAY LẠI VỐN ODA Ở VIỆT NAM.

Định hướng, quan điểm về quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA tại Việt Nam đến năm 2030. Những vấn đề đặt ra với quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA tại Việt Nam trong thời gian tới. Một số giải pháp đối với quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA. Tiếp tục hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp luật về cho vay lại vốn ODA.

Phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, lợi ích của các cơ quan liên quan. Tăng cường sự phối hợp giữa các bộ ban ngành trong quản lý hoạt động cho vay lại ODA. Chú trọng nâng cao năng lực thẩm định các chương trình, dự án ODA sử dụng vốn ODA cho vay lại. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống đánh giá các dự án ODA sử dụng vốn ODA cho vay lại.

Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra đối với hoạt động cho vay lại ODA. Nâng cao năng lực hoạt động của các cơ quan cho vay lại vốn ODA.147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ.149 LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.149 TÀI LIỆU THAM KHẢO.150 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Agribank : Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam BIDV : Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và phát triển Việt Nam BTC : Bộ Tài chính CP : Chính phủ CQĐP : chính quyền địa phương ĐVSNCL : Đơn vị sự nghiệp công lập NĐ : Nghị định HĐND : Hội đồng nhân dân KBNN : Kho bạc nhà nước NHCS : Ngân hành chính sách NHCSXH : Ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam NHNN : Ngân hàng nhà nước NHTM : Ngân hàng thương mại NSNN : Ngân sách nhà nước ODA : Official Development Assistance – Viện trợ phát triển chính thức QĐ : Quyết định SBIC : Shipbuilding Industry Corporation - Tổng công ty Công nghiệp Tàu thủy TCTD : Tổ chức tín dụng TPCP : Trái phiếu chính phủ TT : Thông tư Vietcombank : Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam Vietinbank : Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam VDB : Ngân hàng phát triển Việt Nam UBND : Uỷ ban nhân dân vi DANH MỤC BẢNG, HÌNH Bảng 2.1 Tổng hợp các tiêu chí đánh giá quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA.2 Lợi ích và rủi ro tiềm năng của các phương thức cho địa phương vay lại vốn ODA. Tình hình cho vay lại vốn ODA tại VDB giai đoạn 2006 - 2010.2 Tổng hợp cho vay lại nguồn vốn vay nước ngoài của Chính phủ. Tăng trưởng dư nợ cho vay lại vốn vay ODA.

Cơ cấu cho vay lại vốn ODA theo ngành, lĩnh vực tính đến 31/12/2019. Thu hồi nợ khoản vay lại vốn ODA đến hạn tại VDB. Phân loại nợ vốn ODA cho vay lại tại VDB. Kết quả hoạt động cho vay lại vốn ODA của VDB.

Quy trình nghiên cứu.1: Cơ cấu dư nợ vốn cho vay lại theo nhà tài trợ.2: Cơ cấu cho vay lại theo loại tiền năm 2019.3: Cơ cấu cho vay lại theo kỳ hạn vay năm 2019.4: Cho vay lại vốn ODA phân theo đối tượng (năm 2019).5: Tình hình giải ngân và dư nợ vốn vay ODA về cho vay lại giai đoạn 2011-2019. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, Việt Nam chủ trương chủ yếu dựa vào nội lực tuy nhiên, vẫn cần tích cực và chủ động huy động các nguồn vốn ngoài nước, trong đó nguồn vốn ODA tiếp tục có vai trò hết sức quan trọng. Tuy nhiên, khi Việt Nam đã chính thức bước vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình ngay từ năm 2010, tiếp sau đó đã “tốt nghiệp IDA”, nghĩa là thuộc nhóm các nước nhận được các khoản vay ưu đãi từ Hiệp hội Phát triển Quốc tế (IDA, thuộc WB) từ tháng 7 năm 2017 thì cũng xuất hiện nhiều thách thức mới trong thu hút nguồn vốn ODA phục vụ cho các mục tiêu phát triển bởi nguồn vốn này sẽ có sự thay đổi về quy mô, cơ cấu và phương thức cung cấp mà cụ thể là vốn không hoàn lại và vốn ODA vay ưu đãi có chiều hướng giảm dần, ODA vốn vay kém ưu đãi (tuy vẫn được coi là ưu đãi so với các nguồn vốn vay thương mại khác) sẽ có chiều hướng tăng lên. Bên cạnh đó, việc thu hút, quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA còn phải được xem xét, cân đối và lựa chọn trong tổng thể các nguồn vốn đầu tư phát triển, bám sát các mục tiêu của chiến lược nợ công và nợ nước ngoài của quốc gia, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch đầu tư công trung và dài hạn và kế hoạch tài chính trung và dài hạn, đảm bảo các chỉ số nợ công, nợ chính phủ và mức bội chi ngân sách nhà nước trong giới hạn cho phép.

Thực trạng đó cũng cho thấy vấn đề nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn ODA ngày càng trở nên quan trọng, mang tính cấp thiết và cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với việc quản lý về ODA của Nhà nước. Cho vay lại vốn ODA là một trong những cách thức sử dụng nguồn vốn ODA và được hiểu là Chính phủ sử dụng nguồn ODA cho vay lại tới các đối tượng để thực hiện các dự án đầu tư có khả năng thu hồi vốn và đối tượng vay lại phải hoàn lại toàn bộ hoặc một phần vốn vay, bao gồm cả gốc và lãi, phí (nếu có). Ở Việt Nam, hoạt động cho vay lại ODA trong thời gian qua đã đóng một vai trò rất quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả và điều phối linh hoạt các nguồn vốn ODA, góp phần tiết kiệm chi phí vốn vay đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhưng vẫn bộc lộ khá nhiều hạn chế. Mặc dù chủ trương thống nhất quản lý nhà nước về ODA trong đó có quản lý hoạt động cho vay lại vốn ODA nói riêng đã được đề ra và triển khai thực hiện nhưng thực tế cho thấy vẫn còn có những bất cập.