Luận án: Phát triển tín dụng cho người nghèo qua các tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam (Trần Thanh Long)

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG ----------------oOo-------------- TRẦN THANH LONG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI, 2020 1 NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG ----------------oOo---------------- TRẦN THANH LONG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. MAI THANH QUẾ 2. PHẠM THỊ HOA HÀ NỘI, 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu đã nêu trong luận án có nguồn gốc rõ ràng và kết quả của luận án là trung thực.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm lời cam đoan trên. Người cam đoan NCS. Trần Thanh Long ii LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, lời cảm ơn xin được gửi đến các nhà khoa học và các chuyên gia của Học viện Ngân hàng và đặc biệt là các cấp lãnh đạo cùng các đồng nghiệp tại Học viện Ngân hàng Phân viện Phú Yên đã luôn quan tâm và tạo mọi điều kiện trong quá trình học tập, nghiên cứu giúp tác giả hoàn thành Luận án tiến sĩ. Lòng chân thành biết ơn xin được gửi đến Khoa Sau đại học cùng các thầy cô tham gia giảng dạy chương trình nghiên cứu sinh.

Chính những kiến thức, phương pháp nghiên cứu được tiếp thu từ các thầy cô là hành trang quan trọng giúp tác giả thực hiện nghiên cứu. Lời tri ân sâu sắc nhất xin được gửi đến hai nhà khoa học hướng dẫn là PGS. Mai Thanh Quế và TS. Phạm Thị Hoa đã gắn bó cùng tác giả trong suốt quá trình học tập, công việc và cuộc sống.

Các định hướng đúng đắn của thầy và cô cùng sự chỉ bảo tận tình, tâm huyết đã giúp tác giả hoàn thành Luận án. Cuối cùng, xin được gửi tặng kết quả cho cha, mẹ, gia đình thân yêu và các anh, chị, các bạn đã đồng hành cùng tác giả trong quá trình nghiên cứu. Chính sự yêu thương, chia sẻ và niềm tin của mọi người là động lực to lớn cho tác giả hoàn thành Luận án. Trân trọng cảm ơn! Tác giả Luận án Trần Thanh Long iii MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC BẢNG, BIỂU, HÌNH VẼ. vii LỜI MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: LUẬN CỨ KHOA HỌC VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ. TỔNG QUAN VỀ TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ.

Khái niệm tổ chức tài chính vi mô. Các tổ chức cung ứng dịch vụ tài chính vi mô. Vai trò của tổ chức tài chính vi mô. TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO.

Khái niệm người nghèo. Tín dụng đối với người nghèo. Vai trò của tín dụng đối với người nghèo. PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ.

Khái niệm phát triển tín dụng đối với người nghèo thông qua tổ chức tài chính vi mô. Các chỉ tiêu đánh giá việc phát triển tín dụng đối với người nghèo thông qua các tổ chức tài chính vi mô. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc phát triển tín dụng đối với người nghèo thông qua các tổ chức TCVM. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TCVM VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM.

Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới trong việc phát triển tín dụng đối với người nghèo thông qua các tổ chức tài chính vi mô. Bài học cho Việt Nam đối với việc sử dụng tín dụng vi mô với mục tiêu xóa đói giảm nghèo. 54 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 58 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM.

MÔI TRƯỜNG CHO PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM. Tình hình đói nghèo tại Việt Nam. Khái quát về các tổ chức cấp tín dụng cho người nghèo tại Việt Nam. Chính sách của Chính phủ về phát triển tín dụng đối với người nghèo thông qua các tổ chức tài chính vi mô.

THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM. Sự hình thành và phát triển của các tổ chức tài chính vi mô Việt Nam. Các sản phẩm tín dụng của các tổ chức tài chính vi mô dành cho người nghèo. Phát triển tín dụng của các tổ chức tài chính vi mô đối với người nghèo.

NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TCVM TẠI VIỆT NAM. Mô hình nghiên cứu. Thống kê mô tả về kết quả khảo sát. Kết quả hồi quy mô hình.

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG CHO NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM. Những thành quả đạt được. Những hạn chế và nguyên nhân. 112 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

117 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ ĐỂ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM118 3. ĐỊNH HƯỚNG VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM. Định hướng của Nhà nước về phát triển tín dụng đối với người nghèo tại Việt Nam. Định hướng của các tổ chức tài chính vi mô về phát triển tín dụng đối với người nghèo tại Việt Nam.

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG CHO NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TCVM TẠI VIỆT NAM. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động đối với các tổ chức tài chính vi mô. Nhóm giải pháp nâng cao khả năng hấp thụ vốn tín dụng của người nghèo. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỂ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC TCVM TẠI VIỆT NAM.

Kiến nghị với Chính phủ. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước. 140 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 146 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

g v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TT Thuật ngữ Thuật ngữ Tiếng Việt Thuật ngữ Tiếng Anh 1 ADB Ngân hàng phát triển Châu Á Asia Development Bank 2 ATM Máy rút tiền tự động Automated teller machine 3 CAR Tỷ lệ an toàn vốn Capital Adequacy Ratio 4 CFA Confirmatory Factor Analysis 5 CGAP Tổ chức Tư vấn và hỗ trợ người nghèo Consultative Group To Assist The Poor 6 CIC Trung tâm thông tin tín dụng Credit Information Center 7 CNTT Công nghệ thông tin 8 CP Chính phủ 9 CVKH Chuyên viên khách hàng 10 GDP Tổng thu nhập quốc dân Gross domestic product 11 Grameen Bank Ngân hàng Grameen ở Bangladesh 12 HĐQT Hội đồng Quản trị 13 IFC Tổ chức Tài chính Quốc tế International Finance Corporation 14 ISS Bền vững thể chế 15 KH Khách hàng 16 LHPNVN Liên hiệp phụ nữ Việt Nam 17 MFI Tổ chức tài chính vi mô 18 MIS Hệ thống quản lý thông tin 19 NGOs Tổ chức phi chính phủ Non-governmental organization 20 NH Ngân hàng 21 NHCSXH Ngân hàng Chính sách xã hội 22 NHNo&PTNT Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn 23 NHPT Ngân hàng Phát triển 24 NHTM Ngân hàng thương mại 25 OSS Bền vững hoạt động 26 PGD Phòng giao dịch 27 QTDND TW Quỹ tín dụng nhân dân trung ương 28 QTDND (PCF) Quỹ tín dụng nhân dân 29 ROA Lợi nhuận trên tổng tài sản Return On Assets 30 ROE Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu Return On Equity 31 TCTCVM Tổ chức tài chính vi mô Microfinance Institution 32 TCTD Tổ chức tín dụng 33 TCVM Tài chính vi mô 34 TGĐ Tổng Giám đốc 35 TYM Tổ chức Tài chính quy mô Tình Thương 36 USD Đồng đô la Mỹ vi DANH MỤC BẢNG, BIỂU, HÌNH VẼ Danh mục bảng Bảng 1.1: Các tổ chức cung cấp trên thị trường tài chính chính thức 19 Bảng 1.2: Một số ví dụ về dịch vụ phi tài chính 24 Bảng 2.1: Tỷ lệ hộ nghèo phân chia theo khu vực thành thị - nông thôn 61 Bảng 2.2: Tỷ lệ người nghèo phân theo vùng kinh tế 62 Bảng 2.3: Tỷ lệ người nghèo phân chia theo dân tộc 63 Bảng 2.4: Tỷ lệ người nghèo phân chia theo trình độ giáo dục của chủ hộ 64 Bảng 2. Thông tin về các TCTCVM đã cấp phép 66 Bảng 2.6: Các chương trình TCVM thực hiện bởi Hội LHPN Việt Nam và các tổ chức khác 69 Bảng 2.7: Các dấu mốc hình thành khung pháp lý cho TCTCVM 78 Bảng 2. Sản phẩm tín dụng vi mô của một số TCTCVM bán chính thức 81 Bảng 2.9: Tổng hợp một số đối tác nhà tài trợ trong các dự án của CEP 85 Bảng 2.10: Tỷ lệ giá trị khoản vay trung bình trên GDP bình quân đầu người của TCTCVM 88 bán chính thức Bảng 2.11: Bảng phân bổ số liệu điều tra theo tỉnh thành 98 Bảng 2.12: Bảng thống kê mô tả về giới tính của người tham gia TCVM 98 Bảng 2.13: Các nhân tố về hộ gia đình 99 Bảng 2.14: Bảng thống kê mô tả về trình độ học vấn của người tham gia TCVM và khả năng 99 thoát nghèo của người vay theo trình độ Bảng 2.15: Bảng thống kê mô tả về quy mô hộ của người vay trong hộ gia đình và khả năng 101 thoát nghèo của hộ Bảng 2.16: Bảng thống kê mô tả về số người có việc làm trong hộ gia đình người vay và khả 101 năng thoát nghèo của hộ Bảng 2.17: Bảng thống kê mô tả về tỷ lệ phụ thuộc trong hộ gia đình người vay và khả năng 102 thoát nghèo của hộ Bảng 2.18: Các nhân tố về TCVM 103 Bảng 2.19: Mô tả thống kê Tổng số tiền vay của hộ gia đình từ chương trình TCVM 103 Bảng 2.20: Mô tả mối quan hệ giữa Tổng số tiền vay của hộ gia đình từ chương trình TCVM 104 và khả năng thoát nghèo của hộ: Bảng 2.21: Mối quan hệ giữa việc tham gia tập huấn từ chương trình TCVM của hộ và khả 105 năng thoát nghèo Bảng 2.22: Thống kê mô tả về số lần tham gia tập huấn của hộ gia đình từ 106 chương trình TCVM Bảng 2.23: Mối quan hệ giữa mục đích sử dụng vốn của hộ nghèo và khả năng thoát nghèo 106 của hộ Bảng 2.24: Thông số các biến trong phương trình hồi quy 109 vii Danh mục biểu Biểu đồ 2. Tỷ lệ hộ nghèo có vay hoặc còn nợ các chương trình tín dụng ưu đãi năm 2012 72 Biểu đồ 2.