Luận án tiến sĩ: Phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam nhìn từ kinh nghiệm Hàn Quốc và Thái Lan

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ THỊ KHÁNH LY PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ Ô TÔ VIỆT NAM NHÌN TỪ KINH NGHIỆM HÀN QUỐC VÀ THÁI LAN Ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9.06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. Đinh Công Tuấn 2. Phạm Thị Thanh Bình HÀ NỘI – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Tác giả luận án Lê Thị Khánh Ly i MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ Ô TÔ. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến công nghiệp hỗ trợ. Nhóm các công trình nghiên cứu lý luận về công nghiệp hỗ trợ.

Nhóm công trình nghiên cứu về các giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ. Nhóm các công trình nghiên cứu về chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam. Nhóm các công trình nghiên cứu về thực trạng và giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam. Nhóm các công trình nghiên cứu về vai trò và giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô tại Hàn Quốc và Thái Lan.

Khoảng trống cần nghiên cứu của đề tài. Xác định khoảng trống nghiên cứu. Những vấn đề nghiên cứu trong luận án dựa vào khoảng trống nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ Ô TÔ.

Khái quát về phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô. Vai trò của ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô. Đặc điểm của ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô. Các giai đoạn phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô.

Phƣơng thức sản xuất trong ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô. Tiêu chí đánh giá sự phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô. Nội dung phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô. Quan điểm của chính phủ về phát triển Công nghiệp hỗ trợ ô tô.

Cơ cấu công nghiệp. Nguồn nhân lực. Khả năng liên kết. Dung lượng thị trường.

Trình độ khoa học công nghệ. PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ Ô TÔ TẠI HÀN QUỐC VÀ THÁI LAN. Các giai đoạn phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô tại Hàn Quốc và Thái Lan. Giai đoạn phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô Hàn Quốc.

Giai đoạn phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô Thái Lan. Nội dung phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Hàn Quốc và Thái Lan. Quan điểm của Chính phủ về phát triển Công nghiệp hỗ trợ ô tô. Cơ cấu công nghiệp.

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Thúc đẩy liên kết các doanh nghiệp. Mở rộng dung lượng thị trường linh phụ kiện. Các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D).

Đánh giá quá trình phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô của Hàn Quốc và Thái Lan. Bài học từ quá trình phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô từ Hàn Quốc và Thái Lan 104 3. Bài học từ qui luật chung trong phát triển CNHT ô tô giữa Hàn Quốc và Thái Lan. Bài học từ đặc thù phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Hàn Quốc.

Bài học từ đặc thù phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Thái Lan. ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ Ô TÔ VIỆT NAM. Tổng quan ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam. Bối cảnh phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam.

Quan điểm phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô của Chính phủ. Đánh giá sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam. Nguyên nhân của những hạn chế cần khắc phục. Một số kiến nghị phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam trên cơ sở kinh nghiệm của Hàn Quốc và Thái Lan.

Có quan điểm và định hướng rõ ràng về công nghiệp hỗ trợ ô tô. Hoàn thiện cơ cấu công nghiệp. Phát triển nguồn nhân lực. Tăng cường liên kết doanh nghiệp.

Tăng dung lượng thị trường. Phát triển khoa học và công nghệ. 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

152 ii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. Khái niệm về CNHT ô tô của Nhật Bản. Khái niệm CNHT của Việt Nam. Mô hình năm lực lượng cạnh tranh.

Hoạt động trong chuỗi giá trị và đóng góp giá trị gia tăng. Hệ thống nhà cung ứng trong công nghiệp hỗ trợ. Khả năng xuất khẩu của ngành công nghiệp hỗ trợ. Các giai đoạn phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô.

Mô hình sản xuất theo mô-đun. Quá trình nội địa hóa linh kiện. Phạm vi của CNHT ô tô. Giá trị xuất khẩu phụ tùng Ô tô Hàn Quốc giai đoạn 1975-1986.

Giá trị xuất khẩu phụ tùng ô tô Thái Lan giai đoạn 2010-2016. Quan hệ giữa DN lắp ráp và phụ tùng trong Chaebol. Quá trình hoạch định chính sách phát triển DNNVV Hàn Quốc .5 Cấu trúc công nghiệp phụ tùng ô tô Thái Lan. Tăng trưởng nhân lực công nghiệp ô tô Thái Lan giai đoạn 2010-2016.

Qui hoạch phát triển cụm liên kết ngành tại Hàn Quốc. Tăng trưởng thị trường ô tô Thái Lan. Phân loại nhà cung cấp năm 2016. Xuất nhập khẩu phụ tùng linh kiện ô tô Việt Nam.

Qui trình soạn thảo chính sách của Việt Nam. 123 iv DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. So sánh sản xuất mô-đun và tích hợp. Tốc độ tăng trưởng bình quân của các DN CNHT ô tô Hàn Quốc giai đoạn 1963 - 1997 (%).

Số vụ đình công của công nhân ngành công nghiệp ô tô Hàn Quốc. Tỷ lệ nội địa hóa công nghiệp ô tô Hàn Quốc. Phân bổ khu vực hoạt động của các nhà cung ứng cấp 1. Ưu đãi đối với nhà đầu tư trong ba khu công nghiệp chính.

Chính sách phát triển công nghiệp ô tô Thái Lan. Năng lực cạnh tranh công nghệ của công nghiệp phụ tùng ô tô Hàn Quốc. Các viện nghiên cứu được thành lập tại nước ngoài. Giải pháp phát triển CNHT ô tô của Hàn Quốc và Thái Lan.

Phương hướng phát triển CNHT ô tô Việt Nam đến năm 2035. Số lượng các nhà cung ứng theo khu vực năm 2016. 139 v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ tiếng Anh Chữ viết đầy đủ tiếng Việt AM AfterMarket Nhà sản xuất phụ tùng thay thế CBU Completely Built-Up Xe nhập nguyên chiếc Xe lắp trong nước với 100% linh kiện CKD Completely Knocked Down nhập khẩu CNH-HĐH Công nghiệp hóa- hiện đại hóa CNHT Công nghiệp hỗ trợ DN Doanh nghiệp DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free trade agreement Hiệp định thương mại tự do GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội KCN Khu công nghiệp KCX Khu chế xuất LCR Local Content Requirement Yêu cầu về hàm lượng nội địa hóa MNE Multinational enterprises Công ty đa quốc gia ODM Original Design Manufacturing Nhà thiết kế và sản xuất sản phẩm OE Original Equipment Nhà sản xuất phụ tùng chính hãng OEM Original Equipment Manufacturer Nhà sản xuất phụ tùng thay thế R&D Research & Development Nghiên cứu và phát triển Xe lắp trong nước với một số linh kiện SKD Semi-Knocked Down được nội địa hóa TDĐQG Tập đoàn đa quốc gia vi MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Công nghiệp ô tô được đánh giá là ngành công nghiệp mũi nhọn của nhiều quốc gia.

Phát triển công nghiệp ô tô không chỉ kéo theo sự phát triển của nhiều ngành công nghiệp khác có liên quan mà còn giải quyết vấn đề việc làm cho một lượng lớn lao động. Công nghiệp ô tô nằm trong chiến lược phát triển công nghiệp quốc gia của Việt Nam nhằm tạo điều kiện cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH) và hội nhập quốc tế. Quyết định 1168/2014/QĐ-TTg phê duyệt chiến lược phát triển ngành ô tô Việt Nam đến năm 2025 tầm nhìn đến năm 2035 và Quyết định 1211/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030 khẳng định sự quan tâm của Chính phủ đối với ngành công nghiệp này. Thị trường ô tô Việt Nam hiện nay được đánh giá là tiềm năng khi có tốc độ tăng trưởng bình quân nhanh nhất khu vực Đông Nam Á và Chính phủ cũng đã thực hiện nhiều biện pháp hỗ trợ tích cực nhưng Việt Nam vẫn chưa hình thành một nền công nghiệp ô tô đúng nghĩa.

Nguyên nhân chính là do sự yếu kém của ngành công nghiệp hỗ trợ (CNHT). Công nghiệp ô tô Việt Nam dựa chủ yếu vào khâu lắp ráp với giá trị gia tăng thấp. Các linh phụ kiện hầu hết đều phải nhập khẩu, trong nước chỉ sản xuất được một số chi tiết giản đơn với số lượng hạn chế. Bên cạnh đó, xu hướng thương mại tự do hiện nay cũng đang tạo ra những thách thức lớn khi ô tô sản xuất trong nước phải đối mặt với ô tô nhập khẩu với mức giá cạnh tranh.

Hơn nữa, để được hưởng ưu đãi về thuế quan khi tham gia vào các FTA, ô tô sản xuất tại Việt Nam phải đáp ứng được tiêu chuẩn về xuất xứ hàng hóa. Vì những lý do trên, CNHT lớn mạnh không những là điều kiện quyết định sự tồn tại và phát triển của công nghiệp ô tô trong nước mà còn giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu khi đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia vào lĩnh vực ô tô tại khu vực châu Á ngày càng tăng. CNHT ô tô Việt Nam hình thành muộn, tuy gặp nhiều khó khăn nhưng Việt Nam lại có cơ hội học hỏi kinh nghiệm những quốc gia đi trước trong việc xây dựng chiến lược phát triển cho mình. Hàn Quốc và Thái Lan là mô hình phát triển CNHT ô tô thành công trong khu vực.

Hàn Quốc xây dựng một nền CNHT chủ động về công nghệ và thiết kế. Thái Lan trở thành trung tâm lắp ráp và sản xuất phụ tùng ô tô của các hãng xe 1 hàng đầu thế giới. Những thành công và hạn chế trong quá trình phát triển CNHT của Hàn Quốc và Thái Lan sẽ là những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam nhằm đạt được mục tiêu đưa công nghiệp ô tô thành ngành công nghiệp mũi nhọn. Hệ thống chính sách CNHT ô tô hiện nay của Việt Nam còn chưa kịp thời và chưa phù hợp.