Luận án Tiến sĩ: Mô hình kinh tế lượng đánh giá tác động của hạ tầng giao thông vận tải đến phát triển kinh tế Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN LÊ THỊ QUỲNH NHUNG CÁC MÔ HÌNH KINH TẾ LƯỢNG ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA HẠ TẦNG GIAO THÔNG VẬN TẢI ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ HỌC HÀ NỘI - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN LÊ THỊ QUỲNH NHUNG CÁC MÔ HÌNH KINH TẾ LƯỢNG ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA HẠ TẦNG GIAO THÔNG VẬN TẢI ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: TOÁN KINH TẾ Mã số: 9310101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN THỊ QUỲNH LAN 2. TỐNG THÀNH TRUNG HÀ NỘI - 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Nghiên cứu sinh Lê Thị Quỳnh Nhung ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS. Nguyễn Thị Quỳnh Lan và TS. Tống Thành Trung, những người hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tác giả xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.Nguyễn Khắc Minh, GS.

Ngô Văn Thứ, PGS. Nguyễn Thị Minh, TS. Nguyễn Mạnh Thế cùng các thầy cô giáo khoa Toán Kinh tế Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã nhiệt tình giảng dạy, đưa ra các lời khuyên và hỗ trợ kịp thời tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Xin chân thành cảmơn các thầy cô Viện đào tạo Sau Đại học Trường Kinh tế quốc dân đã tạo điều kiện giúp đỡ trong suốt quá trình học tập.

Xin chân thành cảm ơn Đảng ủy, Ban Giám Đốc Học viện Ngân hàng cùng các thầy cô giáo trong Bộmôn Toán - Học viện Ngân hàngđã tạo mọiđiều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn các anh/chị cựu nghiên cứu sinh và các anh chị em K37 - Toán kinh tế đã động viên, chia sẻ kinh nghiệm trong suốt quá trình học tập. Cuối cùng, xin gửi lời cám ơn sâu sắc đến toàn thể gia đình đã luôn tin tưởng, đồng hành trong suốt thời gian dài học tập. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Nghiên cứu sinh Lê Thị Quỳnh Nhung ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.v DANH MỤC BẢNG BIỂU.vi DANH MỤC HÌNH VẼ.vii LỜI MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Một số khái niệm cơ bản về tăng trưởng kinh tế và vốn đầu tư. Một số khái niệm và đặc điểm chung về hạ tầng giao thông vận tải. Các nhân tố tác động đến tăng trưởng kinh tế.

Tổng quan nghiên cứu. Khung phân tích của luận án. Kết luận chương 1. 31 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HẠ TẦNG GIAO THÔNG VẬN TẢI VIỆT NAM TRONG GIAIĐOẠN 2010 – 2017.

Bối cảnh kinh tế và các chính sách phát triển hạ tầng giao thông vận tải Việt Nam. Thực trạng chung về hạ tầng giao thông vận tải Việt Nam. Thực trạng về vốn đầu tư phát triển hạtầng giao thông vận tải. Thực trạng hạ tầng đường cao tốc tại Việt Nam.

Phân tích thống kê về mối quan hệ giữa hạ tầng giao thông và tăng trưởng kinh tế. Kết luận chương 2. 60 CHƯƠNG 3 TÁC ĐỘNG CỦA HẠ TẦNG GIAO THÔNG VẬN TẢI TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ. Phương pháp phân tích.

Mô hình hồi quy dữ liệu mảng cơ bản. Mô hình hồi quy kinh tế lượng không gian. Tác động của vốn đầu tư cho giao thông tới tăng trưởng kinh tế. Mô hình đánh giá tác động của vốn đầu tư cho giao thông tới tăng trưởng kinh tế.Kết quả mô hình tác động của vốn đầu tư giao thông tới tăng trưởng kinh tế.

Tác động của các loại hình vốn đầu tư cho giao thông tới tăng trưởng kinh tế 81 3. Mô hình dữ liệu mảng và dữ liệu mảng không gian đánh giá tácđộng của các loại hình vốn đầu tư cho giao thông tới tăng trưởng kinh tế. Kết quả mô hình tácđộng của các loại hình vốn đầu tư giao thông tới tăng trưởng kinh tế. Tác động của mật độ đường cao tốc tới tăng trưởng kinh tế.

Mô hình dữ liệu mảng và dữliệu mảng không gian. Tác động của mật độ đường cao tốc tại 63 tỉnh/thành. Tácđộng của mật độ đường cao tốc tại các khu vực kinh tế. So sánh tác động của đường cao tốc trên cả nước và các khu vực.

Kết luận chương 3. 96 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.100 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ.101 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 109 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Kí hiệu Nghĩa Tiếng Anh Nghĩa Tiếng Việt 2SLS Two-stage least-squares Bình phương nhỏnhất 2 giai đoạn BOT Build-Operate-Transfer Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao FE Fixed Effect Tác động cố định FGLS Feasible Generalized Least Bình phương tối thiểu tổng quát khả Squares dụng GDP Gross domestic product Tổng sản phẩm trong nước GRDP Gross regional domestic product Tổng sản phẩm trên dịa bàn GT Giao thông GTVT Giao thông vận tải KBHTVT Kho bãi và hỗ trợ vận tải NGTK Niên giám thống kê POLS Pooled Ordinary Least Squares Bình phương nhỏnhất gộp RE Random Effect Tác động ngẫu nhiên SLX Spatial Lag of X Trễkhông gian của X TCTK Tổng cục thống kê TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam v DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Tóm tắt nghiên cứu tác động của vốn giao thông tới tăng trưởng kinh tế.2: Tóm tắt nghiên cứu tác động của kết cấu hạ tầng giao thông tới tăng trưởng kinh tế.3: Nghiên cứu trong nước về tác động của giao thông tới kinh tế.1: Thống kê mô tả các biến.2: Mô hình FE (1a) và mô hình không gian SLX (1b) xét tác động của vốn đầu tư cho giao thông tại 63 tỉnh/thành.3: Mô hình RE (2a) và mô hình không gian SLX (2b) xét tác động của vốn đầu tư cho giao thông tại khu vực Miền Bắc.4: Mô hình RE (3a) và mô hình không gian SLX (3b) xét tác động của vốn đầu tư cho giao thông tại khu vực Miền Trung.5: Mô hình FE (4a) và mô hình không gian SLX (4b) xét tác động của vốn đầu tư cho giao thông tại khu vực Miền Nam.6: So sánh tácđộng của vốn đầu tư cho giao thông trên cảnước và tại các khu vực.7: Thống kê mô tả các biến.8: Mô hình FE (5a) và mô hình không gian SLX (5b, 5c) xét tác động của các loại hình vốn đầu tư cho giao thông tại 63 tỉnh/thành.9: Hệ số và cơ cấu tác động trực tiếp, gián tiếp của các loại hình vốn đầu tư cho giao thông.10: Thống kê mô tả biến Mật độ đường cao tốc.11: Mô hình RE (6.2a) và mô hình không gian SLX (6b) xét tác động của mật độ đường cao tốc tại 63 tỉnh/thành.12: Mô hình RE (7a) và mô hình không gian SLX (7b) xét tác động của mật độ đường cao tốc tại khu vực Quảng Ninh - Huế.13: Mô hình RE (8a) và mô hình không gian SLX (8b) xét tác động của mật độ đường cao tốc tại khu vựcĐà Nẵng - Cà Mau.14: So sánh tácđộng của mật độ đường cao tốc trên cả nước và các khu vực.94 v DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.1: Hàm sản xuất với công nghệ là “Harrod - neutral”.2: Cải thiện năng lực giao thông vận tải và tăng trưởng kinh tế.3: Khung phân tích của luận án.1: Chỉ số giá tiêu dùng của Việt Nam giai đoạn 2008 - 2017.2: Số lượt khách vận chuyển (triệu lượt).3: Khối lượng vận chuyển hàng hóa toàn xã hội (nghìn tấn).4: Khối lượng luân chuyển hàng hóa toàn xã hội (nghìn tấn * km).5: Cơ cấu vốn đầu tư của các loại hình giao thông vận tải.6: Cơ cấu vốn đầu tư cho vận tải đường sắt, đường bộ và đường ống (%).7: Cơ cấu vốn đầu tư cho vận tải đường thủy (%).8: Kênh Chợ gạo.9: Cơcấu vốnđầu tưngành vận tải hàng không (%).10: Các vùng kinh tế - xã hội tại Việt Nam.11: Cơ cấu đầu tư giao thông của các Miền trong cả nước.12: Cơ cấu độ dài đường cao tốc tại 2 khu vực.13: Tương quan giữa vốn đầu tư cho giao thông và GRDP.14: Tương quan giữa vốn đầu tư đường bộ và GRDP.15: Tương quan giữa vốn đầu tư đường thủy và GRDP.16: Tương quan giữa vốn đầu tư KBHTVT và GRDP.17: Tương quan giữa vốn đầu tư đường hàng không và GRDP.18: Tương quan giữa mật độ đường cao tốc và GRDP.1: Mối liên hệ giữa các dạng mô hình.65 1 LỜI MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Mạng lưới giao thông đóng vai trò quan trọng để góp phần phát triển kinh tế của một quốc gia. Hạ tầng giao thông phát triển hoàn thiện giúp tiết kiệm thời gian tham gia giao thông, thúc đẩy tăng trưởng du lịch và lưu thông hàng hóa, từ đó làm giảm các chi phí sản xuất của các doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng cũng như năng lực sản xuất. Nghiên cứu của Dương Bích Tiến (1998) về thực trạng giao thông Việt Nam đã khẳng định: nước ta có mậtđộ đường theo dân số còn thấp, đa số đường sá cầu cống còn nhỏ hẹp, nhiều hệ thống đường và cầu cống bị thiên tai hàng năm gây hư hỏng nặng. Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã dành nhiều sự quan tâm, ưu tiênđầu tư đểxây dựng, nâng cấp nhiều tuyếnđường giao thôngđường bộ, các cảng biển, cảng hàng không.

Hàng loạt các dự án BOT giao thông (Build-Operate-Transfer) đã được chuyển giao và thực hiện bởi các nhà thầu trong và ngoài nước. Nhiều tuyến cao tốc hoàn thành như tuyến đường cao tốc Hà Nội đi các tỉnh Hải Phòng, Quảng Ninh, Lào Cai, cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương. Tuyến đường Hồ Chí Minh qua khu vực Tây Nguyên đã hoàn thành sớm hơn dự kiến và đưa vào sử dụng. Quốc lộ 1A từ Thanh Hóa đến Cần Thơ đã hoàn thành nâng cấp mở rộng.

Hiện nay, trên 700 km đường cao tốc đã hoàn thành và đưa vào khai thác. Nhiều đoạn tuyến cao tốc đang triển khai xây dựng trên nhiều khu vực. Cùng với mở rộng, xây dựng mới các tuyến đường quốc lộ, Việt Nam đang nỗ lực để giải quyết tình trạng tắc nghẽn giao thông tại một số thành phố lớn (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh,…) như xây dựng các tuyến đường bộ trên cao, xây dựng hệ thống đường sắt trên cao; Mở rộng đường tại các điểm tắc nghẽn giao thông; Triển khai các dự án chống ngập lụt, tạo lập hành lang giao thông an toàn.