Luận án tiến sĩ: Xây dựng mô hình kinh tế xanh cho xã đảo ven bờ Việt Nam - Nghiên cứu của NCS. Trần Văn Phương

i LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan luận án với ñề tài: “Luận chứng khoa học về xây dựng mô hình kinh tế xanh tại một số xã ñảo ven bờ Việt Nam” là công trình nghiên cứu nghiêm túc, ñộc lập của tác giả. Các thông tin, số liệu trong luận án ñược thu thập và sử dụng một cách trung thực, có nguồn gốc, trích dẫn rõ ràng. Kết quả nghiên cứu ñược trình bày trong luận án không sao chép của bất cứ ñề tài, công trình nghiên cứu và luận án nào và cũng chưa ñược trình bày hay công bố ở bất cứ công trình nào khác trước ñây. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận án NCS.

Trần Văn Phương ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án “Luận chứng khoa học về xây dựng mô hình kinh tế xanh tại một số xã ñảo ven bờ Việt Nam”, ngoài sự cố gắng và nỗ lực của bản thân, tác giả còn nhận ñược sự giúp ñỡ tận tình, chu ñáo của nhiều tổ chức, cơ quan nghiên cứu, các nhà khoa học, các nhà quản lý. Nhân dịp này, tôi xin ñặc biệt bày tỏ sự trân trọng và lòng biết ơn ñối với tập thể thầy giáo hướng dẫn là PGS. ðặng Công Xưởng và TS. Lê Xuân Sinh ñã luôn theo sát và tận tình hướng dẫn ñể luận án hoàn thành theo ñúng yêu cầu ñề ra.

ðồng thời, tôi cũng xin chân thành cảm ơn ðề tài Khoa học công nghệ trọng ñiểm cấp nhà nước mã số KC. Lê Xuân Sinh làm chủ nhiệm ñã tạo ñiều kiện cho tôi cùng tham gia khảo sát thu thập số liệu tại thực ñịa cũng như ñược phép sử dụng một số kết quả của ñề tài ñể sử dụng như là số liệu ñầu vào của Luận án. Tôi chân thành cảm ơn Học Viện Khoa học và Công nghệ - Viện Hàn lâm khoa học và Công nghệ Việt Nam, ban lãnh ñạo Viện Tài nguyên và Môi trường biển, các phòng thuộc Viện, các nhà khoa học, các thầy cô của Viện ñã giảng dạy tâm huyết, tạo ñiều kiện cho tôi hoàn thành chương trình ñào tạo nâng cao kiến thức cơ bản, cũng như kiến thức chuyên ngành của mình và hoàn thành luận án ñúng tiến ñộ, ñảm bảo các yêu cầu ñề ra. ðặc biệt cảm ơn lãnh ñạo Thành ủy, Hội ñồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng ñã tạo ñiều kiện cho tôi ñược tham dự khóa ñào tạo và hoàn thành ñề tài nghiên cứu; Ủy ban nhân dân các xã Việt Hải, Nhơn Châu và Nam Du, các cơ quan, tổ chức, người dân các xã ñã giúp ñỡ tôi trong quá trình ñiều tra, khảo sát, thực nghiệm ñể tôi hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu.

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn tới toàn thể gia ñình và người thân, ñồng nghiệp ñã luôn ñộng viên, cổ vũ, khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu ñể tôi có thể hoàn thành tốt luận án này. Mặc dù ñã cố gắng, song do thời gian và năng lực có hạn, luận án không tránh khỏi những thiếu sót, khiếm khuyết, tác giả rất mong nhận ñược sự quan tâm, tham gia góp ý, xây dựng của các nhà khoa học, các chuyên gia kinh tế và các bạn ñồng nghiệp ñể luận án ñược hoàn thiện hơn. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận án NCS. Trần Văn Phương iii MỤC LỤC MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC CÁC BẢNG. vi DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ðỒ THỊ. vii MỞ ðẦU.

TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu trên thế giới. ðịnh nghĩa và một số vấn ñề liên quan ñến kinh tế xanh. Chính sách phát triển kinh tế xanh.

Chiến lược và mô hình kinh tế ñảo xanh trên thế giới. Nghiên cứu trong nước. Nghiên cứu về kinh tế xanh. Nghiên cứu về kinh tế hải ñảo và mô hình kinh tế ñảo xanh.

Vai trò của kinh tế biển ñảo liên quan ñến các nghiên cứu. ðánh giá tổng quan về khoảng trống cần nghiên cứu. PHẠM VI, ðỊA ðIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23 2. Lý do chọn ba xã ñảo nghiên cứu.

Nguồn tài liệu nghiên cứu. Cách tiếp cận. Tiếp cận trên quan ñiểm bảo vệ an ninh chủ quyền. Tiếp cận trên quan ñiểm kế thừa.

Tiếp cận trên quan ñiểm kinh tế học. Tiếp cận hệ sinh thái. Phương pháp luận nghiên cứu. Phương pháp sử dụng nghiên cứu.

Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết. Phương pháp SWOT. Nhóm phương pháp ñiều tra xã hội học. Phương pháp so sánh.

Phương pháp Delphi. Phương pháp ñánh giá ñịnh lượng. Phương pháp phân tích và thiết kế. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Cơ sở lý luận về kinh tế xanh và mô hình kinh tế xanh xã ñảo. Nội hàm và ý nghĩa của kinh tế xanh. Nội hàm và ý nghĩa của mô hình kinh tế xanh xã ñảo. Cơ sở lý luận về kinh tế xanh xã ñảo ven bờ Việt Nam.

Những vấn ñề về kinh tế hải ñảo tại Việt Nam. Khái niệm và ñặc ñiểm kinh tế xanh xã ñảo ở Việt Nam. ðề xuất bộ tiêu chí ñánh giá kinh tế xanh tại xã ñảo. Cơ sở pháp lý phát triển kinh tế xanh cho xã ñảo ven bờ Việt Nam.

Chính sách phát triển bền vững, tăng trưởng xanh và kinh tế xanh. Chính sách liên quan kinh tế xanh. Cơ sở pháp lý xác ñịnh xã ñảo. Một số hạn chế và bất cập.

ðánh giá thực tiễn mô hình tại ba xã ñảo theo hướng kinh tế xanh. Hiện trạng ñầu vào ñánh giá tại ba xã ñảo. ðánh giá theo bộ tiêu chí. ðề xuất mô hình kinh tế xanh cho xã ñảo ven bờ Việt Nam.

Cơ sở và nguyên tắc xây dựng mô hình. Các hợp phần của mô hình kinh tế xanh cho xã ñảo ven bờ. Diễn giải quan hệ giữa các hợp phần trong mô hình kinh tế xanh xã ñảo. Giải pháp triển khai mô hình và phát triển kinh tế xanh cho các xã ñảo ven bờ Việt Nam.

122 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 123 CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ðẾN LUẬN ÁN. 131 v DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh Hiệp hội các quốc gia ðông Association of Southeast Asian ASEAN Nam Á Nations BðKH Biến ñổi khí hậu CTR Chất thải rắn CTRSH Chất thải rắn sinh hoạt United Union Economic and Social Ủy ban kinh tế - xã hội Châu Á ESCAP Commission for Asia and the của Liên Hợp Quốc Pacific Tổ chức Lương thực và Nông FAO Food and Agriculture Organization nghiệp Liên Hiệp Quốc GDP Tổng sản phẩm nội ñịa Gross domestic product HDPE Vật liệu nhựa có tỷ trọng cao Hight Density Poly Etylen Liên minh Quốc tế Bảo tồn International Union for IUCN Thiên nhiên và Tài nguyên Conservation of Nature and Natural Thiên nhiên Resources Mã số tiêu chuẩn chất lượng International Standard Serial ISSN quốc tế Number Mã số tiêu chuẩn quốc tế cho International Standard Book ISBN sách Number HST Hệ sinh thái NGOs Tổ chức phi chính phủ Non-Governmental Organizations Tổ chức Hợp tác và Phát triển Organization for Economic OECD Kinh tế Cooperation and Development PTBV Phát triển bền vững QCVN Quy chuẩn Việt Nam Du lịch sinh thái xã hội có trách Respondsible Ecological Social REST nhiệm Tours Hệ thống nuôi trồng thủy sản RAS Recirculating Aquaculture System tuần hoàn Chương trình Môi trường Liên United Nations Environment UNEP Hiệp Quốc Programme United Nations Educational Tổ chức Giáo dục, Khoa học và UNESCO Scientific and Cultural Văn hóa Liên hợp quốc Organization WB Ngân hàng thế giới World Bank Tổ chức quốc tế về bảo tồn WWF The WorldWide Fund for Nature thiên nhiên vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Khung tóm tắt phương pháp luận nghiên cứu.

Các chỉ tiêu biểu thị tiêu chí ñánh giá kinh tế xanh tại xã ñảo. Thang ñiểm ñánh giá và ñiểm số quan trọng cho từng tiêu chí. Danh sách các xã, thị trấn ñược công nhận là xã ñảo. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt phát sinh tại xã ñảo Việt Hải.

ðặc ñiểm lao ñộng xã ñảo Việt Hải. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt phát sinh tại xã ñảo Nhơn Châu. Thành phần chất thải thải rắn sinh hoạt phát sinh tại xã ñảo Nam Du. Tổng hợp hiện trạng ñầu vào ñánh giá theo chỉ tiêu/tiêu chí tại xã Việt Hải.

Tổng hợp hiện trạng ñầu vào ñánh giá theo chỉ tiêu/tiêu chí tại xã Nhơn Châu. Tổng hợp hiện trạng ñầu vào ñánh giá theo chỉ tiêu/tiêu chí tại xã Nam Du. Tổng hợp kết quả ñánh giá phát triển kinh tế xanh tại ba xã ñảo theo thang ñiểm xác ñịnh. 94 vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ðỒ THỊ Hình 1.

Sơ ñồ tính phổ quát trong lý luận phát triển bền vững và kinh tế xanh. Sơ ñồ vị trí nghiên cứu tại ba xã ñảo. Mối quan hệ giữa kinh tế xanh và phát triển bền vững. ðặc ñiểm sinh thái và xã hội của hải ñảo.

Phân tích SWOT trong phát triển kinh tế ñảo. Vị trí xã ñảo Việt Hải. Vị trí xã ñảo Nhơn Châu. Vị trí xã ñảo Nam Du.

Sơ ñồ mô hình kinh tế xanh cho xã ñảo. Sơ ñồ phân cấp chính sách về ñịnh hướng mô hình kinh tế xanh cho xã ñảo. Tính cấp thiết Phát triển nông thôn mới là một trong những chiến lược phát triển quan trọng ñể ñưa ñất nước Việt Nam tiến lên giai ñoạn kinh tế phát triển. Các xã ñảo, một trong những vùng nông thôn có ñặc trưng riêng, ñây là các xã nằm cách xa ñất liền, chia cách ñất liền trong ñiều kiện thời tiết cực ñoan.

Xây dựng một mô hình kinh tế phát triển phù hợp với xã ñảo ñể nâng cao ñời sống của người dân xã ñảo, mang tính chất bền vững là một trong những yêu cầu cấp bách của thực tiễn. Mô hình kinh tế của các xã ñảo sẽ ñóng góp vào phát triển kinh tế biển Việt Nam theo tinh thần của Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị là một trong những ñịnh hướng nhằm ñưa ra một lựa chọn ñúng ñắn ñể phát triển kinh tế biển trong ñó có mô hình kinh tế xã ñảo. Và kinh tế biển xanh ñang nổi lên như một ñịnh hướng phát triển ñúng ñắn ñể tìm ra một mô hình kinh tế phù hợp trong giai ñoạn hiện nay là mô hình kinh tế ñảo xanh, mô hình kinh tế dựa vào hệ sinh thái biển ñảo như một nguồn vốn tự nhiên ñể phát triển.