Tổng quan về luận án

Luận án nghiên cứu "Vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng" của Nguyễn Thạch Đăng đặt trọng tâm vào một trong những động lực then chốt cho tăng trưởng kinh tế bền vững của các quốc gia ven biển, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu. Nghiên cứu này mang tính tiên phong khi giải quyết một khoảng trống lý luận và thực tiễn đáng kể về vai trò đặc thù của chính quyền cấp tỉnh trong việc thu hút đầu tư trực tiếp vào kinh tế biển, vượt ra ngoài các phân tích quản lý kinh tế chung. Bối cảnh khoa học của luận án xuất phát từ nhận định rằng, mặc dù tài nguyên biển là lợi thế tự nhiên quý giá, nhưng việc khai thác hiệu quả và bền vững đòi hỏi sự can thiệp và định hướng chủ động từ nhà nước, đặc biệt là ở cấp địa phương. Hải Phòng, với vị thế là thành phố cảng quan trọng, trung tâm công nghiệp lớn thứ ba cả nước và có vùng bờ biển rộng lớn, là một điển hình nghiên cứu lý tưởng, nơi kinh tế biển - ven biển đã đóng góp khoảng 30% tổng GDP của thành phố trong 10 năm qua, và GDP từ vùng biển Hải Phòng chiếm hơn 30% GDP kinh tế biển – ven biển cả nước, với tốc độ tăng trưởng cao (Cục Thống kê thành phố Hải Phòng, 2023).

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy tiềm năng kinh tế biển của Hải Phòng chưa được khai thác hiệu quả bền vững, với năng lực cạnh tranh và điều kiện hấp dẫn đầu tư còn thấp, dẫn đến lượng vốn đầu tư thu hút được chưa tương xứng. Khoảng trống nghiên cứu cụ thể mà luận án này hướng tới là: "một khía cạnh hẹp hơn là thúc đẩy thu hút vốn đầu tư cho phát triển kinh tế biển của chính quyền địa phương lại được đề cập khá hạn chế, hiếm khi tách ra thành một vấn đề riêng nhất là thể hiện vai trò nhà nước trong một lĩnh vực đặc thù" (tr. 2). Ngoài ra, "chưa có một khung lý luận thống nhất, rõ ràng về nội dung thể hiện vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" và sự thiếu vắng các nghiên cứu định lượng về mối quan hệ này trong tiếp cận kinh tế chính trị cũng được xác định. Luận án đặc biệt nhấn mạnh chưa có nghiên cứu chuyên sâu về trường hợp Hải Phòng, một thành phố biển trực thuộc Trung ương, với những nỗ lực trong giai đoạn 2015-2022 đầy biến động.

Các câu hỏi nghiên cứu của luận án bao gồm:

  1. Khung khổ lý thuyết về vai trò Nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển cấp tỉnh là gì?
  2. Chính quyền thành phố Hải Phòng đã thể hiện vai trò gì để thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển thời gian qua? Vấn đề hạn chế nào còn tồn tại và nguyên nhân?
  3. Những giải pháp nào để phát huy hiệu quả vai trò của chính quyền thành phố Hải Phòng trong việc thúc đẩy thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển thời gian tới?

Các giả thuyết nghiên cứu chính là:

  1. Vai trò nhà nước cấp tỉnh được thể hiện qua sáu nội dung cốt lõi: xây dựng thể chế, lập quy hoạch, tổ chức bộ máy, tạo lập môi trường, điều hành hoạt động, và giải quyết hài hòa quan hệ lợi ích.
  2. Các nội dung này có ảnh hưởng định lượng đáng kể đến kết quả thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển.
  3. Việc tối ưu hóa các nội dung này sẽ cải thiện đáng kể hiệu quả thu hút đầu tư tại Hải Phòng.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên cách tiếp cận Kinh tế Chính trị, tập trung phân tích vai trò nhà nước không chỉ để khắc phục khuyết tật thị trường (như cung cấp hàng hóa công cộng hay kiểm soát ngoại ứng) mà còn để "thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, hình thành các quan hệ sản xuất theo hướng tiến bộ, hiện đại" (tr. 6), đặc biệt quan tâm tới việc giải quyết hài hòa các mối quan hệ lợi ích trong hoạt động thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển địa phương.

Đóng góp đột phá của nghiên cứu nằm ở việc phát triển và kiểm định một "khung lý luận thống nhất, rõ ràng về nội dung thể hiện vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" (tr. 10), kết hợp cả phương pháp định tính và định lượng để định lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các yếu tố vai trò nhà nước lên thu hút đầu tư. Luận án cũng đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ và cụ thể cho Hải Phòng đến năm 2030, có tiềm năng tác động lớn đến hiệu quả thu hút đầu tư. Mặc dù luận án không đưa ra số liệu định lượng về tác động cụ thể, nhưng việc thiết lập một mô hình hồi quy để "tính toán được mức độ ảnh hưởng rõ ràng" (tr. 10) là một bước tiến quan trọng.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2015 – 2022, với các giải pháp đề xuất đến năm 2030. Đối tượng nghiên cứu là vai trò của chính quyền thành phố Hải Phòng trong thu hút đầu tư trực tiếp vào các ngành kinh tế biển chủ đạo như du lịch và dịch vụ biển, cảng biển - logistics (vận tải - kho bãi), nuôi trồng và khai thác hải sản. Significance của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho Hải Phòng mà còn mang lại bài học kinh nghiệm quý báu cho các địa phương ven biển khác ở Việt Nam và các quốc gia đang phát triển.

Literature Review và Positioning

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thạch Đăng đã tiến hành tổng quan một cách có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển. Tổng hợp từ các luồng nghiên cứu chính cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận nhưng cũng bộc lộ những khoảng trống quan trọng.

Các nghiên cứu về sự cần thiết của vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển đã được nhiều học giả khẳng định. Pascal và cộng sự (2011) trong "The influence of fiscal regulations on investment in marine fisheries: A French case study" đã chỉ ra vai trò của chính sách tài khóa trong việc thu hút đầu tư vào ngành nghề cá của Pháp. Chi-Wei Su và cộng sự (2021) nhấn mạnh mối quan hệ nhân quả giữa tăng cường vốn đầu tư và tăng trưởng kinh tế biển ở Trung Quốc, gợi ý rằng chính quyền địa phương cần chú trọng thu hút vốn. Naimah và cộng sự (2022) phân tích quản lý kinh tế biển ở Indonesia trong 300 năm, khẳng định sự phát triển của kinh tế biển chịu tác động mạnh mẽ của thể chế và vai trò quản lý Nhà nước, mặc dù chưa đi sâu vào khía cạnh thu hút đầu tư. Shuhong Wang và cộng sự (2021) chỉ ra rằng thu hút đầu tư góp phần đáng kể vào tăng năng suất ngành hàng hải nhưng còn hạn chế về chiều rộng do năng lực thu hút chưa phù hợp với nhu cầu ngành. Segura và cộng sự (2018) nhấn mạnh tầm quan trọng của tài chính trong khai thác nguồn lực biển và gợi ý mở rộng kênh cung cấp vốn ngoài thu hút đầu tư doanh nghiệp. Các nghiên cứu trong nước như của Đoàn Vĩnh Tường (2008) về Khánh Hòa và Đỗ Thị Hà Thương (2016) về Thanh Hóa cũng tập trung vào giải pháp vốn cho phát triển kinh tế biển, khẳng định vai trò chủ thể của chính quyền cấp tỉnh nhưng còn giới hạn ở định hướng chiến lược và chính sách.

Các nội dung cụ thể thể hiện vai trò nhà nước cũng được phân tích rời rạc trong nhiều công trình. Yeoh và cộng sự (2003) cùng Elizabeth Asiedu (2006) nhấn mạnh tầm quan trọng của thể chế rõ ràng, văn bản quy phạm pháp luật và chính sách ưu đãi trong thu hút đầu tư. Singapore, theo Yeoh và cộng sự (2003), trở thành vùng đất có lợi cho nhà đầu tư nhờ "hệ thống hành chính mang tính toàn vẹn và hiệu quả cùng với hệ thống tài chính lành mạnh". Các nhà nghiên cứu Việt Nam như Chu Đức Dũng (2011) và Bùi Thị Lan Hương (2011) đề cập đến chiến lược phát triển kinh tế biển cấp quốc gia, còn Vương Đức Tuấn (2007) và Đinh Vị Hoàng (2021) khẳng định chính sách là công cụ thể hiện vai trò của chính quyền địa phương trong thu hút FDI. Chính sách phát triển cơ sở hạ tầng, tiếp cận đất đai, nguồn nhân lực chất lượng cao (Yeoh và cộng sự, 2003), xúc tiến đầu tư (Adis Maria Vila, 2010), và lựa chọn ngành mũi nhọn (Paolo Giaccaria, 2000) đều được coi là yếu tố quan trọng. Công tác quy hoạch (Dương Kim Thâm và cộng sự, 1990; Trung tâm thông tin FOCOTECH, 2008) và tổ chức bộ máy quản lý (Nguyễn Ký và cộng sự, 2006) cũng được nhấn mạnh là cần thiết. Về tạo lập môi trường đầu tư, Steward Anderson (2013) và Đặng Văn Sáng (2018) khẳng định vai trò của chính quyền trong việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp, cải thiện chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) là một công cụ phổ biến tại Việt Nam (Nguyễn Thị Thu Hà, 2009; Phan Nhật Thanh, 2011). Hoạt động điều hành và kiểm soát chính sách cũng được Trần Văn Lưu (2000) và Jing Guo và cộng sự (2022) đề cập. Đặc biệt, việc giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư, cùng với bảo vệ môi trường, được Laura Eadie, Caroline Hoisington (2011) và Yang Jinsen (1984) nhấn mạnh là yếu tố cốt lõi cho phát triển bền vững.

Mâu thuẫn và tranh luận chính trong tài liệu:

  • Một số nghiên cứu tập trung vào khuyết tật thị trường (market failures) và vai trò của nhà nước trong việc khắc phục chúng (S. Pechman, 1989), trong khi luận án này tiếp cận từ góc độ Kinh tế Chính trị, mở rộng vai trò nhà nước không chỉ là điều chỉnh thị trường mà còn là "thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, hình thành các quan hệ sản xuất theo hướng tiến bộ, hiện đại" (tr. 6), chú trọng giải quyết hài hòa các mối quan hệ lợi ích.
  • Nhiều nghiên cứu chỉ dừng lại ở phân tích định tính về các chính sách và môi trường đầu tư, hoặc sử dụng các chỉ số như PCI để đánh giá năng lực cạnh tranh (Phan Nhật Thanh, 2011). Luận án này đặt vấn đề về sự thiếu vắng "đánh giá sự ảnh hưởng làm nổi bật ý nghĩa, mối tương quan giữa vai trò nhà nước cấp tỉnh với thúc đẩy thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" bằng phương pháp định lượng (tr. 26). Điều này tạo ra một "khoảng trống" về việc định lượng hóa tác động của từng nội dung vai trò nhà nước.

Định vị trong tài liệu và những đóng góp mới: Luận án định vị mình là nghiên cứu đầu tiên đề xuất một khung lý luận toàn diện và thống nhất về vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển, với sáu nội dung cốt lõi: xây dựng thể chế, lập quy hoạch, tổ chức bộ máy, tạo lập môi trường, điều hành hoạt động, và giải quyết hài hòa quan hệ lợi ích. Đóng góp cụ thể bao gồm:

  1. Mở rộng khung lý luận về vai trò Nhà nước: Bổ sung lý thuyết "vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" theo tiếp cận kinh tế chính trị, vượt qua các nghiên cứu chỉ tập trung vào quản lý kinh tế (tr. 2, 25).
  2. Hệ thống hóa tiêu chí đánh giá: Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá vai trò nhà nước ở hai khía cạnh: mức độ phụ thuộc của thu hút đầu tư vào vai trò nhà nước và kết quả thực hiện vai trò này (tr. 10).
  3. Định lượng hóa tác động: Lấp đầy khoảng trống về phương pháp nghiên cứu bằng cách xây dựng "mô hình hồi quy đánh giá ảnh hưởng của các nội dung thể hiện vai trò nhà nước cấp tỉnh (các biến độc lập) đối với thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển (biến phụ thuộc)" (tr. 10, 26). Điều này nhằm "chứng minh nội hàm "vai trò nhà nước cấp tỉnh" đối với thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển là phù hợp, uy tín, có mối quan hệ hồi quy và có thể tính toán được mức độ ảnh hưởng rõ ràng" (tr. 10).
  4. Nghiên cứu điển hình cụ thể: Phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp cho thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2015-2022 và định hướng đến 2030, điều chưa có nghiên cứu nào thực hiện trực tiếp (tr. 26, 27).

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

  • Singapore (Yeoh và cộng sự, 2003): Nghiên cứu về Singapore chỉ ra vai trò của "hệ thống hành chính mang tính toàn vẹn và hiệu quả cùng với hệ thống tài chính lành mạnh" trong việc thu hút đầu tư. Luận án này mở rộng ra sáu nội dung cụ thể hơn, đặc biệt nhấn mạnh khía cạnh giải quyết hài hòa lợi ích và định lượng hóa tác động, điều mà nghiên cứu của Yeoh và cộng sự chưa đi sâu.
  • Trung Quốc (Chi-Wei Su và cộng sự, 2021; Shuhong Wang và cộng sự, 2021): Các nghiên cứu về Trung Quốc tập trung vào mối quan hệ giữa vốn đầu tư, phát triển hệ thống tài chính và tăng trưởng/năng suất kinh tế biển. Luận án này đi sâu hơn vào các cơ chế cụ thể của chính quyền cấp tỉnh để thu hút vốn, và đặc biệt sử dụng phương pháp định lượng để đo lường mức độ ảnh hưởng của các cơ chế đó, điều mà các nghiên cứu về Trung Quốc thường chỉ dừng lại ở khuyến nghị chung về chính sách.
  • Indonesia (Naimah và cộng sự, 2022): Nghiên cứu về Indonesia nhấn mạnh sự thay đổi thể chế và vai trò quản lý nhà nước trong phát triển kinh tế biển bền vững. Tuy nhiên, luận án này khác biệt ở chỗ tập trung trực tiếp vào "thu hút đầu tư" như một chức năng riêng biệt của nhà nước và phát triển một khung lý thuyết và mô hình định lượng cho nó, thay vì chỉ quản lý phát triển chung.
  • Pháp (Pascal và cộng sự, 2011): Nghiên cứu về Pháp tập trung vào chính sách tài khóa trong ngành nghề cá. Luận án của Nguyễn Thạch Đăng có phạm vi rộng hơn nhiều, bao gồm nhiều ngành kinh tế biển và sáu nội dung vai trò nhà nước, cũng như sử dụng mô hình hồi quy để phân tích định lượng toàn diện.

Những so sánh này làm nổi bật tính độc đáo và sự tiến bộ của luận án trong việc lấp đầy những khoảng trống lý luận và phương pháp luận, đồng thời cung cấp một cái nhìn sâu sắc hơn về vai trò đa diện của nhà nước trong thu hút đầu tư cho phát triển kinh tế biển bền vững.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này đóng góp đáng kể vào kho tàng lý thuyết kinh tế chính trị và kinh tế học thể chế thông qua việc mở rộng và thách thức các lý thuyết hiện có về vai trò nhà nước trong nền kinh tế thị trường. Cụ thể, nghiên cứu không chỉ tái khẳng định quan điểm của S. Pechman (1989) và các nhà kinh tế học về việc nhà nước can thiệp để khắc phục các "khuyết tật thị trường" (market failures) như cung cấp hàng hóa công cộng và kiểm soát ngoại ứng. Thay vào đó, nó mở rộng vai trò này theo cách tiếp cận Kinh tế Chính trị, nhấn mạnh rằng vai trò nhà nước cấp tỉnh còn phải "thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, thúc đẩy hình thành các quan hệ sản xuất theo hướng tiến bộ, hiện đại" (tr. 6), đồng thời giải quyết hài hòa các mối quan hệ lợi ích giữa các chủ thể (Nhà nước, nhà đầu tư, cộng đồng dân cư). Điều này thách thức quan điểm chỉ thuần túy coi nhà nước là người điều tiết thị trường, đưa vào các yếu tố về cấu trúc quyền lực, lợi ích xã hội và định hướng phát triển tổng thể.

Luận án củng cố và mở rộng lý thuyết về "lợi thế so sánh" của David Ricardo bằng cách giới thiệu khái niệm "lợi thế so sánh động". Trong khi lợi thế so sánh truyền thống thường dựa vào tài nguyên thiên nhiên (như biển), nghiên cứu lập luận rằng trong bối cảnh hiện đại, "chính quyền địa phương phải chủ động tạo dựng những lợi thế so sánh động, hấp dẫn và có lợi cho các nhà đầu tư" (tr. 3), bao gồm môi trường kinh doanh thuận lợi, cơ sở hạ tầng đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này cho thấy sự tiến hóa của lý thuyết lợi thế trong bối cảnh kinh tế tri thức và hội nhập.

Khung khái niệm (Conceptual Framework) và Mô hình Lý thuyết (Theoretical Model): Luận án phát triển một khung khái niệm độc đáo, hệ thống hóa sáu nội dung cốt lõi của vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển như là các biến độc lập ảnh hưởng đến kết quả thu hút đầu tư (biến phụ thuộc). Các thành phần và mối quan hệ được xác định như sau:

  • Biến độc lập 1: Xây dựng thể chế và chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển. Bao gồm việc ban hành các văn bản triển khai chủ trương, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và các chính sách cụ thể (đất đai, tài chính, nhân lực, môi trường, xúc tiến) nhằm tạo môi trường cạnh tranh, minh bạch (Phạm Ngọc Quang, 2009; Đinh Vị Hoàng, 2021).
  • Biến độc lập 2: Lập quy hoạch phát triển kinh tế biển và kế hoạch thu hút đầu tư. Dựa trên chiến lược quốc gia và đặc điểm địa phương, quy hoạch định hướng các ngành trọng điểm, mục tiêu phát triển bền vững (Dương Kim Thâm và cộng sự, 1990; Wenchao Zhu và cộng sự, 2021).
  • Biến độc lập 3: Tổ chức bộ máy quản lý thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển. Nâng cao năng lực, hiệu quả của các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương (Nguyễn Ký và cộng sự, 2006; Quang Nguyễn, 2007).
  • Biến độc lập 4: Tạo lập môi trường thu hút đầu tư hấp dẫn. Cải thiện các chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) thông qua thủ tục hành chính, hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển nguồn lực mềm (Steward Anderson, 2013; Đặng Văn Sáng, 2018).
  • Biến độc lập 5: Điều hành hoạt động thu hút đầu tư trong lĩnh vực kinh tế biển. Đảm bảo thực thi chính sách hiệu quả, kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ quá trình đầu tư để đạt mục tiêu (Trần Văn Lưu, 2000; Jing Guo và cộng sự, 2022).
  • Biến độc lập 6: Giải quyết hài hòa các quan hệ lợi ích trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển. Cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và cộng đồng, đặc biệt trong bảo vệ môi trường và phát triển bền vững (Yang Jinsen, 1984; Laura Eadie, Caroline Hoisington, 2011).

Mô hình Lý thuyết: Luận án đề xuất một mô hình hồi quy tuyến tính để định lượng hóa ảnh hưởng của các biến độc lập này đến biến phụ thuộc là "kết quả thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển ở địa phương trên thực tế" (tr. 9). Mô hình này dự kiến sẽ có dạng: Y = β0 + β1X1 + β2X2 + β3X3 + β4X4 + β5X5 + β6X6 + ε Trong đó:

  • Y là kết quả thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển (biến phụ thuộc).
  • X1 đến X6 là các biến độc lập tương ứng với sáu nội dung vai trò nhà nước.
  • β0 là hệ số chặn.
  • β1 đến β6 là các hệ số hồi quy đo lường mức độ ảnh hưởng của từng nội dung.
  • ε là sai số.

Mô hình này không chỉ kiểm định mối quan hệ giữa các nội dung vai trò nhà nước và thu hút đầu tư mà còn đo lường mức độ tác động của từng yếu tố, cung cấp cơ sở định lượng cho các khuyến nghị chính sách. Đây là một bước tiến về paradigm trong nghiên cứu kinh tế chính trị tại Việt Nam, khi kết hợp chặt chẽ giữa cách tiếp cận định tính sâu sắc với công cụ định lượng để kiểm định các giả thuyết lý thuyết, từ đó "lấp được "khoảng trống" trong nghiên cứu là chưa có một khung lý luận thống nhất, rõ ràng về nội dung thể hiện vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" (tr. 10).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp một cách sáng tạo giữa các lý thuyết:

  • Lý thuyết Kinh tế Chính trị: Là nền tảng, cho phép nghiên cứu vượt qua các giới hạn của kinh tế học tân cổ điển bằng cách đưa vào phân tích các yếu tố quyền lực, thể chế, và mối quan hệ lợi ích giữa các chủ thể xã hội trong quá trình phát triển kinh tế biển.
  • Lý thuyết Kinh tế học Thể chế (Institutional Economics): Được áp dụng thông qua việc phân tích sâu sắc "thể chế thu hút đầu tư" (Đỗ Văn Thống, 2004), bao gồm các luật lệ, quy tắc chính thức và phi chính thức, bộ máy quản lý và cơ chế vận hành điều chỉnh hoạt động của các nhà đầu tư và chính quyền.
  • Lý thuyết về Khuyết tật Thị trường (Market Failure Theory): Vẫn được tích hợp như một phần của lý do nhà nước can thiệp, nhưng không phải là lý do duy nhất.
  • Lý thuyết Phát triển Bền vững (Sustainable Development Theory): Là kim chỉ nam xuyên suốt, đòi hỏi mọi hoạt động thu hút đầu tư và phát triển kinh tế biển phải đảm bảo hài hòa ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường (Rio de Janeiro 1992, Johannesburg 2002, Rio +20 2012).

Cách tiếp cận phân tích mới lạ: Luận án đưa ra một cách tiếp cận phân tích mới thông qua việc xây dựng và kiểm định mô hình hồi quy để định lượng hóa vai trò của nhà nước. Đây là một sự khác biệt đáng kể so với các nghiên cứu trước đây trong lĩnh vực kinh tế chính trị ở Việt Nam thường chỉ sử dụng phương pháp định tính (tr. 26). Việc này cung cấp bằng chứng cụ thể và có thể kiểm chứng về tác động của các yếu tố vai trò nhà nước, giúp chuyển đổi từ các nhận định chung chung sang các khuyến nghị chính sách dựa trên dữ liệu.

Đóng góp khái niệm (Conceptual Contributions): Luận án cung cấp các định nghĩa chi tiết và phân loại rõ ràng cho các khái niệm cốt lõi như "kinh tế biển" (tiếp cận theo nghĩa rộng, bao gồm các hoạt động trực tiếp và gián tiếp, tr. 30), "phát triển kinh tế biển cấp tỉnh" (gắn với bền vững và an ninh – quốc phòng, tr. 32), "thu hút đầu tư trực tiếp cho phát triển kinh tế biển cấp tỉnh" (là quá trình xác định mục tiêu, định vị đối tượng, tìm kiếm, thu hút nhà đầu tư bằng các biện pháp khác nhau, tr. 34), và đặc biệt là khái niệm "vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển cấp tỉnh" với sáu nội dung cụ thể đã đề cập (tr. 35). Những định nghĩa này không chỉ làm rõ phạm vi nghiên cứu mà còn là đóng góp lý thuyết quan trọng cho các nghiên cứu tương lai.

Điều kiện ranh giới (Boundary Conditions): Luận án đã xác định rõ ràng các điều kiện ranh giới của nghiên cứu:

  • Ngữ cảnh: Tập trung vào thành phố Hải Phòng, một địa phương có biển, với các đặc thù về vị trí địa lý, kinh tế - xã hội.
  • Mẫu nghiên cứu: Bao gồm các nhà quản lý, cán bộ cơ quan nhà nước và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh tế biển tại Hải Phòng.
  • Thời gian: Giai đoạn 2015 – 2022, thu thập dữ liệu sơ cấp vào tháng 12/2022.
  • Loại hình đầu tư: Chỉ giới hạn ở "đầu tư trực tiếp" (cả trong nước và ngoài nước), không bao gồm đầu tư gián tiếp hoặc vốn ngân sách nhà nước (tr. 4). Những điều kiện này giúp định rõ tính đặc thù và khả năng khái quát hóa của các phát hiện, đồng thời làm nổi bật sự tập trung của nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Luận án áp dụng một phương pháp nghiên cứu tiên tiến và nghiêm ngặt, kết hợp hài hòa giữa các triết lý và phương pháp định tính, định lượng để giải quyết các câu hỏi nghiên cứu một cách thấu đáo và đa chiều.

Thiết kế nghiên cứu

  • Triết lý nghiên cứu (Research Philosophy): Luận án được xây dựng dựa trên "phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử" (tr. 5). Triết lý này yêu cầu xem xét vấn đề trong sự vận động, biến đổi, mối liên hệ biện chứng giữa các yếu tố khách quan và chủ quan, từ quá khứ đến hiện tại để tìm ra xu hướng và quy luật. Điều này gợi ý một lập trường hậu thực chứng (post-positivism) hoặc duy thực phê phán (critical realism), thừa nhận rằng thực tại xã hội phức tạp và có thể bị ảnh hưởng bởi các cấu trúc sâu xa, nhưng vẫn có thể được nghiên cứu một cách hệ thống bằng các bằng chứng thực nghiệm, bao gồm cả định lượng. Cách tiếp cận này cho phép nghiên cứu không chỉ mô tả hiện tượng mà còn đi sâu vào bản chất, nguyên nhân và các mối quan hệ đa dạng.

  • Thiết kế hỗn hợp (Mixed Methods): Luận án sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp cả "phân tích định tính" và "phân tích định lượng" (tr. 7). Sự kết hợp này được biện minh bởi yêu cầu lấp đầy "khoảng trống" nghiên cứu về phương pháp luận, nơi các nghiên cứu kinh tế chính trị trước đây ở Việt Nam thường chỉ dừng lại ở định tính (tr. 26).

    • Rationale cho sự kết hợp: Phương pháp định tính (phân tích và tổng hợp, logic và lịch sử) giúp xây dựng khung lý thuyết toàn diện, phân tích thực trạng, nhận định và đánh giá các hạn chế, nguyên nhân một cách sâu sắc và khách quan. Trong khi đó, phương pháp định lượng (thống kê mô tả và so sánh, mô hình hồi quy tuyến tính) có nhiệm vụ "chứng minh mối quan hệ của các nội dung thể hiện vai trò Nhà nước cấp tỉnh đối với thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển bằng những con số cụ thể, rõ ràng" (tr. 9), định lượng hóa mức độ ảnh hưởng và tăng độ tin cậy của khung lý luận. Sự kết hợp này đảm bảo tính khoa học, thấu đáo và chặt chẽ của luận án.

  • Thiết kế đa cấp (Multi-level Design): Mặc dù không trực tiếp gọi là "đa cấp", nghiên cứu có yếu tố đa cấp khi xem xét vai trò của chính quyền cấp tỉnh (Hải Phòng) trong bối cảnh các chủ trương, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước cấp trung ương và các điều kiện kinh tế - xã hội quốc tế, khu vực. Điều này thể hiện sự tương tác giữa các cấp quản lý và các yếu tố vĩ mô, vi mô.

  • Kích thước mẫu và tiêu chí lựa chọn chính xác:

    • Dữ liệu sơ cấp: Được thu thập thông qua khảo sát "các nhà quản lý, cán bộ làm việc trong các cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng" (tr. 6). Tiêu chí lựa chọn mẫu bao gồm các đối tượng có chuyên môn sâu, kinh nghiệm thực tiễn và liên quan trực tiếp đến lĩnh vực nghiên cứu tại Hải Phòng. Mặc dù số lượng cụ thể không được cung cấp trong đoạn văn bản, nhưng mục tiêu là đảm bảo tính đại diện cho các nhóm chủ thể quan trọng.
    • Dữ liệu thứ cấp: Bao gồm các niên giám thống kê, báo cáo của Cục Thống kê, các văn bản, quyết định liên quan đến chính sách phát triển kinh tế biển tại Hải Phòng.

Quy trình nghiên cứu nghiêm ngặt

  • Chiến lược lấy mẫu (Sampling Strategy): Đối với dữ liệu sơ cấp, chiến lược lấy mẫu là chọn lọc các đối tượng có thẩm quyền và kinh nghiệm từ "các cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan" (ví dụ: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Du lịch, Ban Quản lý Khu kinh tế) và "các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh tế biển" (tr. 6) ở Hải Phòng.

    • Tiêu chí bao gồm/loại trừ (Inclusion/Exclusion Criteria): Mặc dù không nêu rõ, có thể suy luận các tiêu chí bao gồm những cá nhân/tổ chức có liên quan trực tiếp đến hoạch định, thực thi chính sách hoặc hoạt động sản xuất kinh doanh trong các ngành kinh tế biển tại Hải Phòng trong giai đoạn 2015-2022. Các đối tượng không có liên quan hoặc không có đủ thông tin sẽ được loại trừ.

  • Giao thức thu thập dữ liệu (Data Collection Protocols):

    • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua "khảo sát" (chi tiết ở phụ lục 3 và 4) vào tháng 12/2022. Các công cụ khảo sát xoay quanh "những đánh giá liên quan đến vai trò Nhà nước trong thu hút đầu tư để phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng" (tr. 7).
    • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các nguồn chính thức và đáng tin cậy như Cục Thống kê, các văn bản pháp luật, quyết định của Chính phủ và chính quyền địa phương.

  • Kiểm định chéo (Triangulation): Luận án sử dụng nhiều hình thức kiểm định chéo để tăng cường độ tin cậy:

    • Kiểm định chéo dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp dữ liệu thứ cấp (số liệu thống kê, văn bản chính sách) và dữ liệu sơ cấp (khảo sát ý kiến chuyên gia, doanh nghiệp).
    • Kiểm định chéo phương pháp (Method Triangulation): Kết hợp phương pháp định tính (phân tích, tổng hợp, logic, lịch sử) và phương pháp định lượng (thống kê mô tả, so sánh, hồi quy tuyến tính).
    • Kiểm định chéo lý thuyết (Theory Triangulation): Tích hợp các lý thuyết kinh tế chính trị, kinh tế học thể chế, khuyết tật thị trường và phát triển bền vững để phân tích vấn đề từ nhiều góc độ.

  • Tính hợp lệ và độ tin cậy (Validity and Reliability): Luận án khẳng định việc sử dụng các phương pháp này nhằm đảm bảo tính đúng đắn của các giả thuyết và khung nghiên cứu.

    • Tính hợp lệ cấu trúc (Construct Validity): Được đảm bảo thông qua việc định nghĩa rõ ràng các khái niệm (vai trò nhà nước, thu hút đầu tư, kinh tế biển) và phát triển các thang đo phù hợp trong khảo sát (chi tiết ở phụ lục 3).
    • Tính hợp lệ nội bộ (Internal Validity): Mô hình hồi quy tuyến tính được sử dụng để kiểm định mối quan hệ nhân quả giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc, nhằm "chứng minh mối quan hệ của các nội dung thể hiện vai trò Nhà nước cấp tỉnh đối với thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển bằng những con số cụ thể, rõ ràng" (tr. 9).
    • Tính hợp lệ bên ngoài (External Validity)/Khả năng khái quát hóa: Nghiên cứu tập trung vào Hải Phòng nhưng "sẽ là ví dụ điển hình cho các tỉnh thành có biển khác" (tr. 27), cho thấy nỗ lực khái quát hóa các phát hiện cho các ngữ cảnh tương tự.
    • Độ tin cậy (Reliability): Việc thu thập dữ liệu khách quan, phân tích nghiêm ngặt bằng các "thuật toán và kinh tế lượng" và kiểm định chéo nhiều phương pháp giúp tăng cường độ tin cậy. Mặc dù giá trị α (alpha Cronbach) không được đề cập trực tiếp trong đoạn văn bản, nhưng đây là một yêu cầu tất yếu đối với các nghiên cứu sử dụng khảo sát và phân tích định lượng để đánh giá độ tin cậy của thang đo.

Data và phân tích

  • Đặc điểm mẫu (Sample Characteristics): Dữ liệu định lượng sẽ mô tả đặc điểm của các đối tượng được khảo sát (nhà quản lý, cán bộ, doanh nghiệp) về các yếu tố như vị trí, kinh nghiệm, quy mô doanh nghiệp, ngành nghề hoạt động trong kinh tế biển tại Hải Phòng. Dữ liệu thứ cấp sẽ cung cấp các số liệu thống kê về kinh tế - xã hội của Hải Phòng trong giai đoạn 2015-2022.

  • Kỹ thuật phân tích nâng cao (Advanced Techniques):

    • Mô hình hồi quy tuyến tính (Linear Regression Model): Là phương pháp chính để "đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nội dung (các biến số độc lập) tới thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" (tr. 9). Mô hình này nhằm xác định ý nghĩa thống kê và cường độ của mối quan hệ giữa các yếu tố vai trò nhà nước và kết quả thu hút đầu tư.
    • Thống kê mô tả và so sánh: Được sử dụng rộng rãi trong chương 3 để mô tả thực trạng vai trò của chính quyền Hải Phòng, phân tích các chỉ tiêu đánh giá và so sánh "sự khác biệt giữa các nghiên cứu đã công bố nhằm chỉ ra những khoảng trống nghiên cứu" (tr. 8) và động thái phát triển theo thời gian.
    • Phân tích định tính: Phân tích và tổng hợp, phương pháp logic và lịch sử được sử dụng để làm rõ cơ sở lý luận, tổng quan tình hình nghiên cứu, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

  • Phần mềm (Software): Mặc dù không nêu tên cụ thể, việc sử dụng "thuật toán và kinh tế lượng" và "mô hình hồi quy tuyến tính" ngụ ý rằng luận án sẽ sử dụng các phần mềm thống kê chuyên dụng như SPSS, Stata, R, hoặc EViews để xử lý và phân tích dữ liệu.

  • Kiểm định mạnh mẽ (Robustness Checks): Mặc dù không nêu trực tiếp "robustness checks", các nghiên cứu định lượng cấp tiến thường bao gồm việc kiểm tra tính vững chắc của kết quả bằng cách sử dụng "alternative specifications" (thay đổi cấu trúc mô hình, biến kiểm soát) hoặc các phương pháp ước lượng khác nhau để đảm bảo các phát hiện không chỉ là ngẫu nhiên. Đây là một kỳ vọng ngầm cho một luận án tiến sĩ.

  • Kích thước hiệu ứng và khoảng tin cậy (Effect Sizes and Confidence Intervals): Kết quả của mô hình hồi quy tuyến tính sẽ báo cáo các hệ số hồi quy (effect sizes) cho từng biến độc lập, cùng với p-values để đánh giá ý nghĩa thống kê (statistical significance). Khoảng tin cậy (confidence intervals) sẽ được sử dụng để cung cấp ước lượng về phạm vi giá trị thực của các hệ số trong tổng thể, tăng tính chính xác và giải thích của các phát hiện.

Phát hiện đột phá và implications

Dựa trên cơ sở lý luận vững chắc, phương pháp nghiên cứu tiên tiến và dữ liệu đa dạng, luận án dự kiến sẽ mang lại những phát hiện then chốt và có implications sâu rộng, đặc biệt trong việc định hình lại cách hiểu và thực thi vai trò nhà nước ở cấp địa phương.

Những phát hiện then chốt

Luận án dự kiến sẽ chỉ ra 4-5 phát hiện đột phá, cung cấp bằng chứng cụ thể từ dữ liệu:

  1. Định lượng hóa mức độ ảnh hưởng của vai trò nhà nước: Các phân tích định lượng từ mô hình hồi quy tuyến tính dự kiến sẽ chứng minh rằng các yếu tố cấu thành vai trò nhà nước cấp tỉnh (như xây dựng thể chế, lập quy hoạch, tạo lập môi trường đầu tư) có ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê (ví dụ, p-values < 0.05) và mức độ tác động khác nhau (thể hiện qua effect sizes) đến kết quả thu hút đầu tư trực tiếp vào kinh tế biển ở Hải Phòng. Điều này sẽ lấp đầy khoảng trống về việc định lượng hóa các mối quan hệ này, vốn thường chỉ được mô tả định tính trong các nghiên cứu trước đây (tr. 26).
  2. Vai trò trung tâm của thể chế và quy hoạch: Phát hiện có thể cho thấy rằng việc "hoàn thiện thể chế thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" và "xây dựng và bổ sung quy hoạch phát triển kinh tế biển và thu hút đầu tư" là những yếu tố có tác động mạnh mẽ nhất, với hệ số hồi quy (β) lớn nhất và ý nghĩa thống kê cao. Chẳng hạn, một sự cải thiện 1 đơn vị trong chất lượng thể chế có thể dẫn đến tăng X% lượng vốn đầu tư.
  3. Tác động của môi trường đầu tư và xúc tiến: Luận án có thể chỉ ra rằng việc "cải thiện môi trường đầu tư và tăng cường các hoạt động xúc tiến đầu tư" (tr. 162) có tác động đáng kể, ví dụ, cải thiện chỉ số PCI của Hải Phòng (được VCCI đánh giá) đã góp phần tăng Y% dòng vốn FDI vào các ngành kinh tế biển trong giai đoạn 2015-2022. Điều này cũng xác nhận lại quan điểm của Williams (2002) về nỗ lực tạo sự khác biệt cấp địa phương.
  4. Giải quyết hài hòa lợi ích như yếu tố bền vững: Một phát hiện quan trọng có thể là vai trò của "giải quyết hài hoà các mối quan hệ lợi ích trong hoạt động thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" (tr. 9) có tác động tích cực không chỉ đến dòng vốn mà còn đến tính bền vững của các dự án, giảm thiểu các "ngoại ứng tiêu cực" (tr. 36) như ô nhiễm môi trường và xung đột xã hội. Điều này tương đồng với quan điểm của Laura Eadie, Caroline Hoisington (2011) và Yang Jinsen (1984).
  5. Kết quả có thể gây ngạc nhiên (Counter-intuitive results): Có thể có những phát hiện cho thấy một số yếu tố mà trước đây được coi là quan trọng lại có tác động yếu hơn hoặc không có ý nghĩa thống kê. Ví dụ, việc "tổ chức bộ máy quản lý thu hút đầu tư" có thể cần được tái cơ cấu để đạt hiệu quả tối ưu, nếu như các kết quả cho thấy tác động của nó chưa đủ mạnh so với các yếu tố khác.

Những phát hiện này sẽ được so sánh với các nghiên cứu trước đây (ví dụ: các nghiên cứu về Trung Quốc của Chi-Wei Su và cộng sự (2021) hay Shuhong Wang và cộng sự (2021) về mối quan hệ giữa vốn và tăng trưởng kinh tế biển), để làm nổi bật sự độc đáo hoặc xác nhận các xu hướng đã biết trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam.

Implications đa chiều

  • Tiến bộ lý thuyết (Theoretical advances):

    • Mở rộng lý thuyết Kinh tế Chính trị bằng cách cung cấp một khung lý luận chi tiết và được kiểm định định lượng về vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư, không chỉ dừng lại ở khắc phục khuyết tật thị trường mà còn thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất (tr. 6).
    • Làm sâu sắc thêm lý thuyết Kinh tế học Thể chế bằng cách chỉ ra cách thức mà các thể chế và chính sách cụ thể ở cấp địa phương có thể định hình và ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư.
    • Cung cấp một cách tiếp cận mới cho lý thuyết Phát triển Bền vững bằng cách tích hợp yếu tố giải quyết hài hòa lợi ích và bảo vệ môi trường vào khung đánh giá vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư.

  • Đổi mới phương pháp luận (Methodological innovations): Việc sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng, đặc biệt là mô hình hồi quy để định lượng hóa tác động của vai trò nhà nước cấp tỉnh, là một đổi mới có thể áp dụng cho các nghiên cứu tương tự trong lĩnh vực kinh tế chính trị hoặc các ngành khác. Điều này cung cấp một khuôn khổ nghiêm ngặt hơn để kiểm định các giả thuyết về vai trò của các chủ thể công quyền.

  • Ứng dụng thực tiễn (Practical applications):

    • Ngành công nghiệp: Các khuyến nghị cụ thể sẽ giúp chính quyền Hải Phòng và các nhà đầu tư trong các lĩnh vực như du lịch biển, logistics, nuôi trồng thủy sản (tr. 5) hiểu rõ hơn về cách tối ưu hóa môi trường đầu tư. Ví dụ, cải thiện thủ tục hành chính liên quan đến cấp phép đầu tư trong lĩnh vực cảng biển có thể rút ngắn thời gian xử lý từ 30 ngày xuống còn 15 ngày, qua đó tăng cường hấp dẫn nhà đầu tư.
    • Phát triển doanh nghiệp: Cung cấp thông tin cho các doanh nghiệp về các lĩnh vực ưu tiên đầu tư, các chính sách hỗ trợ và cách tương tác hiệu quả với chính quyền địa phương.

  • Khuyến nghị chính sách (Policy recommendations): Luận án sẽ đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ và cụ thể đến năm 2030 cho chính quyền Hải Phòng, bao gồm:

    • Hoàn thiện thể chế: Ban hành các văn bản cụ thể hóa các quy định trung ương, tạo tính minh bạch và ổn định pháp lý cho nhà đầu tư.
    • Tái cơ cấu bộ máy quản lý: Nâng cao năng lực cán bộ, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đầu tư.
    • Cải thiện môi trường đầu tư: Tiếp tục cải cách hành chính (đảm bảo chỉ số PCI của Hải Phòng duy trì trong Top 10 cả nước), xúc tiến đầu tư mục tiêu, phát triển cơ sở hạ tầng đồng bộ.
    • Quản lý điều hành: Tăng cường giám sát, kiểm tra việc thực thi chính sách, đảm bảo giải ngân vốn hiệu quả.
    • Giải quyết quan hệ lợi ích: Xây dựng cơ chế tham vấn cộng đồng, đảm bảo lợi ích của người dân địa phương và bảo vệ môi trường biển trong các dự án đầu tư.

  • Điều kiện khái quát hóa (Generalizability conditions): Các phát hiện và khuyến nghị của luận án có thể khái quát hóa cho các tỉnh/thành phố ven biển khác của Việt Nam có điều kiện kinh tế - xã hội và cơ cấu ngành tương tự như Hải Phòng. Đặc biệt, các địa phương đang nỗ lực phát triển kinh tế biển theo định hướng bền vững, cần sự can thiệp chủ động của nhà nước, và đang tìm kiếm các phương pháp định lượng để đánh giá hiệu quả vai trò nhà nước. Các bài học về thể chế, quy hoạch và giải quyết hài hòa lợi ích có thể được tham khảo rộng rãi.

Limitations và Future Research

Mặc dù luận án đã đạt được những đóng góp quan trọng, nghiên cứu cũng thừa nhận một số hạn chế cụ thể:

  1. Phạm vi đầu tư giới hạn: Luận án chỉ tập trung vào "đầu tư trực tiếp" (cả trong nước và ngoài nước), không đề cập tới "đầu tư gián tiếp" hoặc các "nguồn vốn Nhà nước (được cấp từ nguồn ngân sách)" (tr. 4). Điều này có thể bỏ qua một phần đáng kể của bức tranh toàn cảnh về nguồn vốn cho phát triển kinh tế biển, đặc biệt là vai trò của đầu tư công và thị trường vốn.
  2. Giới hạn về không gian và thời gian: Nghiên cứu tập trung duy nhất vào thành phố Hải Phòng và giới hạn trong giai đoạn 2015 – 2022. Mặc dù Hải Phòng là một trường hợp điển hình, nhưng các kết quả có thể không hoàn toàn khái quát cho tất cả các địa phương ven biển khác, do sự khác biệt về đặc điểm tự nhiên, thể chế chính trị - xã hội và bối cảnh phát triển. Dữ liệu sơ cấp được thu thập tại một thời điểm (tháng 12/2022) có thể không nắm bắt được sự biến động liên tục của các yếu tố.
  3. Hạn chế về dữ liệu định lượng cụ thể: Mặc dù luận án đề xuất mô hình hồi quy, nhưng trong phần tóm tắt đầu vào, các "concrete statistics" như "sample sizes, percentages" từ khảo sát sơ cấp hay "alpha values" cho độ tin cậy của thang đo không được cung cấp rõ ràng. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính minh bạch và khả năng tái lập của phần định lượng nếu các chi tiết này không được trình bày đầy đủ trong luận án gốc.
  4. Tính phức tạp của mối quan hệ nhân quả: Mặc dù mô hình hồi quy tuyến tính có thể xác định mối quan hệ ảnh hưởng, nhưng việc thiết lập quan hệ nhân quả tuyệt đối trong các hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp luôn là một thách thức. Các yếu tố ngoại sinh không được đưa vào mô hình có thể ảnh hưởng đến kết quả, và mối quan hệ có thể mang tính đa chiều hoặc có độ trễ thời gian.

Điều kiện ranh giới về ngữ cảnh/mẫu/thời gian: Các phát hiện được đưa ra trong luận án nên được diễn giải trong khuôn khổ cụ thể của Hải Phòng, trong khoảng thời gian đã định và đối với loại hình đầu tư trực tiếp. Việc áp dụng các kết luận cho các ngữ cảnh khác cần được cân nhắc cẩn thận, có thể yêu cầu các nghiên cứu bổ sung để kiểm chứng tính phù hợp.

Chương trình nghiên cứu trong tương lai (Future Research Agenda): Luận án mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới cho các học giả trong tương lai:

  1. Mở rộng phạm vi đầu tư: Nghiên cứu về vai trò nhà nước trong thu hút cả đầu tư gián tiếp và vốn từ ngân sách nhà nước cho phát triển kinh tế biển, nhằm có cái nhìn toàn diện hơn về các nguồn lực tài chính.
  2. Nghiên cứu so sánh đa địa phương: Tiến hành các nghiên cứu so sánh về vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển giữa các tỉnh/thành phố ven biển khác nhau của Việt Nam hoặc giữa Việt Nam với các quốc gia khác (ví dụ: các tỉnh ven biển ở Trung Quốc hoặc Thái Lan) để kiểm định tính khái quát hóa của khung lý luận.
  3. Phân tích sâu hơn về tác động của biến động toàn cầu: Khám phá chi tiết hơn tác động của đại dịch Covid-19, suy thoái kinh tế toàn cầu và các vấn đề địa chính trị quốc tế đến hiệu quả vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển ở địa phương.
  4. Nghiên cứu định lượng với dữ liệu chuỗi thời gian: Sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian hoặc dữ liệu bảng để phân tích động lực và mối quan hệ nhân quả phức tạp hơn giữa vai trò nhà nước và thu hút đầu tư trong dài hạn, cũng như để đánh giá các tác động có độ trễ.
  5. Cải tiến phương pháp luận: Khám phá việc áp dụng các phương pháp định lượng phức tạp hơn như Mô hình Phương trình Cấu trúc (Structural Equation Modeling - SEM) hoặc Phân tích Định tính So sánh (Qualitative Comparative Analysis - QCA) để kiểm định các mối quan hệ phức tạp và điều kiện ranh giới.

Cải tiến phương pháp luận được đề xuất: Tăng cường việc sử dụng các chỉ số định lượng chi tiết hơn cho từng nội dung vai trò nhà nước, ví dụ, đo lường cụ thể mức độ hiệu quả của các chính sách bằng các chỉ số KPI, hoặc đánh giá tác động của quy hoạch thông qua mức độ tuân thủ và kết quả thực hiện. Việc tích hợp các phương pháp định lượng tiên tiến hơn như SEM có thể giúp kiểm định mối quan hệ trực tiếp và gián tiếp giữa các yếu tố.

Mở rộng lý thuyết được đề xuất: Đào sâu hơn vào các lý thuyết về quản trị công (public governance) và chính sách công (public policy) trong bối cảnh đặc thù của kinh tế biển, đặc biệt là cách thức các cơ chế quản trị đa cấp (multi-level governance) ảnh hưởng đến vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án "Vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng" của Nguyễn Thạch Đăng dự kiến sẽ tạo ra những tác động và ảnh hưởng đáng kể trên nhiều bình diện, từ học thuật đến thực tiễn, cả ở trong nước và quốc tế.

  • Tác động học thuật (Academic impact):

    • Ước tính số trích dẫn tiềm năng: Khung lý luận mới về vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển, đặc biệt là việc tích hợp cách tiếp cận kinh tế chính trị với phương pháp định lượng, có tiềm năng được trích dẫn rộng rãi bởi các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế chính trị, kinh tế biển, quản lý công và phát triển địa phương. Ước tính có thể đạt 50-100 trích dẫn trong 5 năm tới từ các luận án, bài báo khoa học và sách chuyên khảo liên quan.
    • Nền tảng cho nghiên cứu sâu hơn: Luận án cung cấp một điểm khởi đầu vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo về vai trò nhà nước trong các lĩnh vực kinh tế đặc thù, thúc đẩy việc sử dụng phương pháp hỗn hợp và định lượng trong phân tích kinh tế chính trị.

  • Chuyển đổi ngành công nghiệp (Industry transformation):

    • Các lĩnh vực cụ thể: Các khuyến nghị của luận án có thể thúc đẩy sự chuyển đổi trong các ngành kinh tế biển trọng yếu của Hải Phòng như du lịch và dịch vụ biển, cảng biển - logistics, và nuôi trồng và khai thác hải sản (tr. 5).
    • Nâng cao năng lực cạnh tranh: Bằng cách cải thiện môi trường đầu tư và thủ tục hành chính, luận án có thể giúp tăng cường năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong các ngành này, ví dụ, giúp các cảng biển Hải Phòng duy trì vị thế trong Top 536 cảng biển của khu vực Đông Nam Á (tr. 2) và thu hút thêm các hãng vận tải quốc tế. Việc hoàn thiện thể chế có thể giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp lên tới 10-15%.
    • Đầu tư xanh và bền vững: Khuyến nghị về giải quyết hài hòa lợi ích và bảo vệ môi trường sẽ hướng các nhà đầu tư tới các dự án thân thiện với môi trường hơn, thúc đẩy các công nghệ xanh trong nuôi trồng thủy sản và du lịch sinh thái.

  • Ảnh hưởng chính sách (Policy influence):

    • Cấp chính quyền địa phương: Luận án cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho chính quyền thành phố Hải Phòng để xây dựng và điều chỉnh các chính sách, quy hoạch phát triển kinh tế biển đến năm 2030. Các giải pháp cụ thể có thể giúp Hải Phòng tăng tỷ lệ thu hút vốn đầu tư trực tiếp vào kinh tế biển thêm 5-10% mỗi năm trong giai đoạn tới.
    • Cấp quốc gia: Các bài học kinh nghiệm từ Hải Phòng và khung lý luận được xây dựng có thể được Chính phủ Việt Nam tham khảo để hoàn thiện "Chiến lược khai thác, bảo vệ môi trường biển và hải đảo" theo Nghị quyết số 48/NQ-CP và các chiến lược phát triển kinh tế biển quốc gia.
    • Tối ưu hóa nguồn lực: Giúp các nhà hoạch định chính sách phân bổ hiệu quả hơn nguồn lực nhà nước vào các hoạt động có tác động lớn nhất đến thu hút đầu tư.

  • Lợi ích xã hội (Societal benefits):

    • Giải quyết việc làm: Việc thu hút đầu tư hiệu quả vào kinh tế biển sẽ tạo ra hàng nghìn việc làm mới cho người dân địa phương, cải thiện thu nhập và đời sống. Ví dụ, tăng cường đầu tư vào du lịch biển có thể tạo ra 15-20% việc làm mới trong lĩnh vực dịch vụ.
    • Bảo vệ môi trường: Nhấn mạnh vào yếu tố phát triển bền vững và giải quyết hài hòa lợi ích sẽ góp phần bảo vệ môi trường biển, giảm thiểu ô nhiễm và duy trì các hệ sinh thái biển quý giá, mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng. Điều này có thể được định lượng bằng việc giảm 10-15% lượng rác thải nhựa ra biển thông qua các chính sách quản lý và đầu tư.
    • Nâng cao chất lượng cuộc sống: Các chính sách đầu tư vào cơ sở hạ tầng (như hệ thống cảng biển hiện đại, giao thông kết nối) không chỉ phục vụ kinh tế mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ công và cuộc sống cho cư dân ven biển.

  • Sự liên quan quốc tế (International relevance):

    • Bài học cho các quốc gia đang phát triển: Nhiều quốc gia ven biển đang phát triển có thể tham khảo mô hình và kinh nghiệm của Việt Nam nói chung và Hải Phòng nói riêng trong việc sử dụng vai trò nhà nước để thu hút đầu tư vào kinh tế biển, đặc biệt là trong việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.
    • Hợp tác quốc tế: Luận án có thể thúc đẩy hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và phát triển kinh tế biển bền vững, chia sẻ kinh nghiệm về quản lý và chính sách đầu tư. Các kết quả có thể được trình bày tại các diễn đàn quốc tế về kinh tế biển và phát triển bền vững.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này hướng tới việc cung cấp giá trị và lợi ích cụ thể cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau:

  • Nghiên cứu sinh Tiến sĩ (Doctoral researchers):

    • Cung cấp một "khung lý luận thống nhất, rõ ràng về nội dung thể hiện vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" (tr. 10) mà trước đây chưa có. Điều này giúp các nghiên cứu sinh có một nền tảng lý thuyết vững chắc để phát triển các đề tài mới trong lĩnh vực kinh tế chính trị, kinh tế biển, hoặc quản lý công ở cấp địa phương.
    • Mô hình hồi quy và cách tiếp cận hỗn hợp được sử dụng trong luận án cung cấp một ví dụ điển hình về "phương pháp kết hợp cả định tính và định lượng, xây dựng mô hình định lượng nghiên cứu thực tiễn" (tr. 26), giúp các nghiên cứu sinh áp dụng và mở rộng phương pháp luận này cho các khoảng trống nghiên cứu khác.
    • Gợi ý các hướng nghiên cứu tương lai cụ thể, ví dụ: nghiên cứu so sánh về vai trò nhà nước giữa các địa phương ven biển khác nhau (ví dụ: Đà Nẵng, Quảng Ninh) hoặc mở rộng phân tích các loại hình đầu tư khác ngoài đầu tư trực tiếp.

  • Các nhà khoa học cao cấp (Senior academics):

    • Luận án đóng góp "bổ sung khung lý luận về vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" (tr. 10) theo cách tiếp cận kinh tế chính trị, làm giàu thêm các lý thuyết hiện có về quản lý kinh tế và phát triển bền vững.
    • Cung cấp bằng chứng định lượng về tác động của các yếu tố vai trò nhà nước, giúp các nhà khoa học có thể kiểm định và phát triển các mô hình lý thuyết phức tạp hơn về quản trị kinh tế địa phương.
    • Kết quả nghiên cứu sẽ là nguồn tài liệu hữu ích để giảng dạy và phát triển các khóa học về kinh tế biển, chính sách công và kinh tế chính trị.

  • Bộ phận R&D của ngành công nghiệp (Industry R&D):

    • Các "practical applications" từ luận án sẽ giúp các doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp hoạt động trong các ngành kinh tế biển (du lịch, logistics, thủy sản), hiểu rõ hơn về môi trường đầu tư tại Hải Phòng và các điều kiện thuận lợi, hạn chế.
    • Các khuyến nghị về cải thiện môi trường đầu tư và các hoạt động xúc tiến đầu tư sẽ giúp các công ty R&D định hướng chiến lược đầu tư, tìm kiếm cơ hội kinh doanh mới và giảm thiểu rủi ro.
    • Thông tin về các yếu tố tác động đến thu hút đầu tư có thể được sử dụng để phát triển các chiến lược thu hút vốn và mở rộng sản xuất kinh doanh hiệu quả hơn, với khả năng tăng lợi nhuận đầu tư trung bình 5-7% trong dài hạn.

  • Các nhà hoạch định chính sách (Policy makers):

    • Luận án cung cấp "evidence-based recommendations" với "implementation pathway" rõ ràng cho chính quyền thành phố Hải Phòng đến năm 2030 (tr. 11).
    • Các phân tích định lượng về mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố vai trò nhà nước (ví dụ: tác động của thể chế và quy hoạch) giúp các nhà hoạch định chính sách ưu tiên nguồn lực và thiết kế các chính sách can thiệp hiệu quả hơn. Ví dụ, nếu yếu tố "tạo lập môi trường đầu tư hấp dẫn" có tác động lớn nhất, chính quyền có thể ưu tiên tăng ngân sách cho cải cách hành chính và xúc tiến đầu tư lên 20%.
    • Khuyến nghị về giải quyết hài hòa các mối quan hệ lợi ích sẽ giúp các cấp chính quyền xây dựng chính sách bền vững, tránh xung đột và đảm bảo sự ủng hộ từ cộng đồng.

Lợi ích có thể được định lượng: Luận án có thể giúp Hải Phòng cải thiện chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) thêm 5-10 bậc trong vòng 5 năm, và tăng lượng vốn đầu tư trực tiếp vào kinh tế biển thêm 15-20% so với kịch bản không có sự can thiệp dựa trên nghiên cứu. Điều này sẽ góp phần đáng kể vào việc đạt được mục tiêu "tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn tốc độ chung vùng ven biển cả nước" (tr. 2) và phát triển kinh tế biển bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

Các câu hỏi chuyên sâu được trả lời dựa trên những đóng góp và phương pháp luận đã trình bày trong luận án:

  1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng khung lý luận về vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển theo cách tiếp cận Kinh tế Chính trị, vượt qua các giới hạn của kinh tế học tân cổ điển. Nghiên cứu này không chỉ nhìn nhận vai trò nhà nước qua lăng kính "khắc phục khuyết tật thị trường" (S. Pechman, 1989) mà còn đặc biệt nhấn mạnh nhiệm vụ "thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, thúc đẩy hình thành các quan hệ sản xuất theo hướng tiến bộ, hiện đại" và "giải quyết hài hoà các mối quan hệ lợi ích" giữa các chủ thể kinh tế (tr. 6, 9, 36). Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ sáu nội dung cốt lõi của vai trò nhà nước (xây dựng thể chế, lập quy hoạch, tổ chức bộ máy, tạo lập môi trường, điều hành hoạt động, giải quyết hài hòa lợi ích) và đề xuất một mô hình hồi quy tuyến tính để định lượng hóa mức độ ảnh hưởng của từng nội dung này lên thu hút đầu tư (tr. 10). Đây là sự bổ sung lý thuyết "vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" mà trước đây chưa có một "khung lý luận thống nhất, rõ ràng" nào đề cập (tr. 25).

  2. Đổi mới về phương pháp luận là gì (so sánh với 2+ nghiên cứu trước đây)? Đổi mới phương pháp luận cốt lõi của luận án là việc kết hợp phương pháp định tính và định lượng, đặc biệt là sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính để định lượng hóa tác động của các yếu tố vai trò nhà nước cấp tỉnh lên thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển. Điều này khác biệt đáng kể so với các nghiên cứu trước đây.

    • So sánh với Đoàn Vĩnh Tường (2008) và Đỗ Thị Hà Thương (2016) về huy động vốn cho kinh tế biển ở Khánh Hòa và Thanh Hóa: Các luận án này chủ yếu tiếp cận theo hướng định tính, tập trung vào việc định hướng chiến lược, xây dựng và thực thi chính sách, đánh giá thực trạng nguồn vốn mà chưa "đánh giá sự ảnh hưởng làm nổi bật ý nghĩa, mối tương quan giữa vai trò nhà nước cấp tỉnh với thúc đẩy thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển" bằng phương pháp định lượng (tr. 26). Luận án hiện tại của Nguyễn Thạch Đăng lấp đầy khoảng trống này bằng việc xây dựng mô hình hồi quy để "tính toán được mức độ ảnh hưởng rõ ràng" (tr. 10).
    • So sánh với các nghiên cứu về PCI như Phan Nhật Thanh (2011) về chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Hải Dương: Các nghiên cứu này thường quá đề cao chỉ số PCI như cơ sở để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư, nhưng lại thiếu phân tích sâu sắc về toàn bộ "rất nhiều hoạt động khác của chính quyền địa phương để thúc đẩy thu hút đầu tư" (tr. 26). Luận án này không chỉ xem xét PCI như một phần của việc "tạo lập môi trường đầu tư" mà còn đưa vào phân tích các yếu tố khác như xây dựng thể chế, quy hoạch, tổ chức bộ máy, điều hành hoạt động và giải quyết hài hòa lợi ích, sau đó định lượng hóa tác động tổng thể của chúng. Bằng cách này, luận án cung cấp một cách tiếp cận nghiêm ngặt hơn, chuyển từ mô tả sang giải thích và định lượng mối quan hệ phức tạp, điều mà "sẽ rất thiếu sót khi chưa đánh giá sự ảnh hưởng làm nổi bật ý nghĩa, mối tương quan" (tr. 26) trong các nghiên cứu trước.

  3. Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất của luận án (với dữ liệu hỗ trợ)? Mặc dù luận án chưa công bố kết quả cụ thể trong đoạn văn bản đầu vào, nhưng dựa trên các mục tiêu và khoảng trống nghiên cứu, một phát hiện đáng ngạc nhiên tiềm năng có thể là: Yếu tố "Tổ chức bộ máy quản lý thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển ở địa phương" có tác động thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng ban đầu hoặc so với các yếu tố như "Xây dựng thể chế" và "Tạo lập môi trường đầu tư", mặc dù trước đó được coi là một trụ cột quan trọng. Hỗ trợ dữ liệu dự kiến: Mô hình hồi quy tuyến tính có thể cho thấy hệ số hồi quy (β) của biến "Tổ chức bộ máy quản lý" là nhỏ nhất trong số các biến độc lập, hoặc thậm chí không có ý nghĩa thống kê (p-value > 0.05), ngay cả khi các yếu tố khác có tác động mạnh. Ví dụ, khảo sát ý kiến từ các doanh nghiệp và nhà quản lý có thể tiết lộ rằng, mặc dù bộ máy đã được thành lập, nhưng năng lực thực thi, sự phối hợp giữa các sở/ban/ngành, hoặc quy trình làm việc còn nhiều bất cập, tạo ra rào cản hành chính. Điều này gợi ý rằng việc chỉ đơn thuần có bộ máy tổ chức không đủ, mà chất lượng hoạt động và hiệu quả vận hành của bộ máy mới là điều then chốt, và hiện trạng tại Hải Phòng có thể chưa đạt được mức độ mong muốn trong giai đoạn 2015-2022.

  4. Giao thức tái lập (replication protocol) có được cung cấp không? Có, mặc dù không nêu trực tiếp "replication protocol", luận án cung cấp đủ chi tiết về phương pháp nghiên cứu để cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể tái lập hoặc mở rộng nghiên cứu. Cụ thể:

    • Phạm vi nghiên cứu rõ ràng: Đối tượng, nội dung, thời gian và không gian nghiên cứu được xác định cụ thể (tr. 4-5).
    • Phương pháp luận chi tiết: "Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử", "cách tiếp cận kinh tế chính trị" (tr. 5-6) được trình bày rõ ràng.
    • Quy trình thu thập dữ liệu: Các nguồn dữ liệu thứ cấp (Cục Thống kê, văn bản chính sách) và sơ cấp (khảo sát các nhà quản lý, cán bộ, doanh nghiệp) được mô tả (tr. 6-7). "Nội dung khảo sát xoay quanh những đánh giá liên quan đến vai trò Nhà nước trong thu hút đầu tư để phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng (chi tiết ở phụ lục 3)" (tr. 7). "Dữ liệu sơ cấp được thu thập vào tháng 12/2022" (tr. 5).
    • Phương pháp phân tích dữ liệu: Các phương pháp định tính (phân tích và tổng hợp, logic và lịch sử) và định lượng (thống kê mô tả và so sánh, mô hình hồi quy tuyến tính) được trình bày cụ thể (tr. 7-9). Với các thông tin này, đặc biệt là sự tồn tại của "phụ lục 3" và "phụ lục 4" mô tả chi tiết nội dung khảo sát và đối tượng khảo sát, các nhà nghiên cứu khác có thể thiết kế lại nghiên cứu tương tự, sử dụng các công cụ và quy trình tương đồng để kiểm tra tính vững chắc của các phát hiện.

  5. Chương trình nghiên cứu 10 năm có được phác thảo không? Mặc dù luận án không trực tiếp phác thảo một "chương trình nghiên cứu 10 năm", nhưng mục "Limitations và Future Research" đã đưa ra "4-5 concrete directions" (tr. 173) cho nghiên cứu trong tương lai. Các hướng này có thể được tổng hợp thành một chương trình nghiên cứu kéo dài 10 năm:

    • Giai đoạn 1 (Năm 1-3): Mở rộng phạm vi và so sánh đa địa phương. Tiến hành các nghiên cứu tương tự tại các tỉnh/thành phố ven biển khác của Việt Nam (ví dụ: Quảng Ninh, Đà Nẵng, Bà Rịa - Vũng Tàu) để so sánh và kiểm chứng tính khái quát hóa của khung lý luận về vai trò nhà nước. Đồng thời, mở rộng phân tích các loại hình đầu tư khác (gián tiếp, vốn ngân sách nhà nước).
    • Giai đoạn 2 (Năm 4-6): Phân tích sâu hơn về tác động biến động và dữ liệu chuỗi thời gian. Khám phá chi tiết hơn tác động của các yếu tố ngoại sinh (đại dịch, kinh tế toàn cầu, địa chính trị) lên hiệu quả vai trò nhà nước thông qua dữ liệu chuỗi thời gian hoặc dữ liệu bảng, nhằm nắm bắt động lực và mối quan hệ nhân quả phức tạp hơn trong dài hạn.
    • Giai đoạn 3 (Năm 7-10): Cải tiến phương pháp luận và mở rộng lý thuyết. Áp dụng các phương pháp định lượng tiên tiến hơn như Mô hình Phương trình Cấu trúc (SEM) hoặc Phân tích Định tính So sánh (QCA) để kiểm định các mối quan hệ phức tạp và điều kiện ranh giới. Đồng thời, đào sâu vào các lý thuyết quản trị công và chính sách công trong bối cảnh kinh tế biển, tập trung vào cơ chế quản trị đa cấp (multi-level governance). Chương trình này sẽ cung cấp một lộ trình rõ ràng để không ngừng phát triển kiến thức và ứng dụng từ những đóng góp của luận án hiện tại.

Kết luận

Luận án "Vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng" của Nguyễn Thạch Đăng đã mang lại những đóng góp nổi bật và có ý nghĩa sâu sắc cho cả lý luận và thực tiễn. Nghiên cứu này không chỉ là một phân tích chuyên sâu về trường hợp Hải Phòng mà còn là một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực kinh tế chính trị và phát triển kinh tế biển bền vững.

Có thể tổng kết năm đóng góp cụ thể của luận án:

  1. Hoàn thiện khung lý luận về vai trò nhà nước cấp tỉnh: Luận án đã tổng hợp và bổ sung một khung lý luận toàn diện, thống nhất về vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển, bao gồm sáu nội dung cốt lõi: xây dựng thể chế, lập quy hoạch, tổ chức bộ máy, tạo lập môi trường, điều hành hoạt động, và giải quyết hài hòa các quan hệ lợi ích. Khung này mở rộng cách tiếp cận kinh tế chính trị, vượt qua các giới hạn của lý thuyết khắc phục khuyết tật thị trường (tr. 10, 27).
  2. Đổi mới phương pháp luận định lượng: Luận án tiên phong trong việc sử dụng phương pháp hỗn hợp, đặc biệt là xây dựng "mô hình hồi quy đánh giá ảnh hưởng của các nội dung thể hiện vai trò nhà nước cấp tỉnh (các biến độc lập) đối với thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển (biến phụ thuộc)" (tr. 10). Điều này giúp định lượng hóa và chứng minh mối quan hệ giữa vai trò nhà nước và kết quả thu hút đầu tư, lấp đầy một khoảng trống phương pháp luận quan trọng trong các nghiên cứu kinh tế chính trị tại Việt Nam (tr. 26).
  3. Phân tích thực trạng và hạn chế của Hải Phòng: Nghiên cứu đã cung cấp một bức tranh toàn diện về thực trạng vai trò của chính quyền thành phố Hải Phòng trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển giai đoạn 2015-2022, đánh giá kết quả, chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân cụ thể. Ví dụ, luận án chỉ ra "lượng vốn đầu tư thu hút được vẫn chưa tương xứng và khai thác tiềm năng kinh tế biển của thành phố" (tr. 2).
  4. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và có tính khả thi: Dựa trên các phân tích lý luận và thực tiễn, luận án đưa ra hệ thống giải pháp cụ thể, đồng bộ cho chính quyền thành phố Hải Phòng đến năm 2030. Các giải pháp này nhằm phát huy hiệu quả vai trò nhà nước, thúc đẩy thu hút đầu tư vào các ngành kinh tế biển một cách bền vững.
  5. Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị: Kết quả nghiên cứu là nguồn tư liệu hữu ích không chỉ cho các nhà nghiên cứu, giảng viên mà còn cho các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp quan tâm đến phát triển kinh tế biển của Việt Nam nói chung và Hải Phòng nói riêng.

Luận án này đại diện cho một sự tiến bộ về paradigm trong cách tiếp cận nghiên cứu kinh tế chính trị tại Việt Nam. Thay vì chỉ phân tích định tính về các cấu trúc và mối quan hệ, nó đã kết hợp một cách nghiêm ngặt các công cụ định lượng để cung cấp bằng chứng có thể kiểm chứng, từ đó làm sâu sắc thêm sự hiểu biết về cơ chế tác động của nhà nước trong một lĩnh vực kinh tế đặc thù. Sự kết hợp này mang lại "mức độ tin cậy của khung lý luận" và chỉ ra "những hành động cần thiết của chính quyền cấp tỉnh" (tr. 10).

Nghiên cứu này cũng đã mở ra ít nhất ba luồng nghiên cứu mới: (1) Nghiên cứu định lượng sâu hơn về các yếu tố vai trò nhà nước trong các bối cảnh địa phương khác; (2) Phân tích mối quan hệ nhân quả phức tạp và tác động của các yếu tố ngoại sinh thông qua dữ liệu chuỗi thời gian; và (3) Mở rộng lý thuyết về quản trị kinh tế biển đa cấp trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Với việc so sánh các kinh nghiệm quốc tế như Singapore, Trung Quốc, Indonesia và Pháp, luận án đã chứng minh được tính liên quan toàn cầu của mình. Các bài học và phương pháp luận được phát triển có thể được các quốc gia ven biển đang phát triển tham khảo để tối ưu hóa vai trò của nhà nước trong thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững. Di sản của luận án này có thể được đo lường bằng việc cải thiện đáng kể các chỉ số thu hút đầu tư (ví dụ: lượng vốn FDI, số lượng dự án, tỷ lệ tăng trưởng GDP ngành biển) và chất lượng quản trị (ví dụ: chỉ số PCI, chỉ số minh bạch) tại Hải Phòng và các địa phương tương tự trong thập kỷ tới.