Luận án: Vai trò NHNN Hoa Kỳ & Nhật Bản trong Phát triển Kinh tế - Bài học cho Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐINH VIỆT HƢNG VAI TRÕ CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƢƠNG HOA KỲ VÀ NHẬT BẢN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ: NGHIÊN CỨU SO SÁNH VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐINH VIỆT HƢNG VAI TRÕ CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƢƠNG HOA KỲ VÀ NHẬT BẢN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ: NGHIÊN CỨU SO SÁNH VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM Ngành: Kinh tế quốc tế Mã số : 9.06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Nguyễn Xuân Dũng 2.TS Trần Thị Lan Hƣơng HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Những kết luận khoa học của luận án chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Đinh Việt Hƣng i luan an LỜI CẢM ƠN Luận án tiến sĩ kinh tế là công trình nghiên cứu độc lập của tôi, với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới Khoa Quốc tế học, các phòng ban liên quan của Học viện Khoa học xã hội cùng tập thể các Thầy, Cô giáo đã tham gia giảng dạy, trao đổi kinh nghiệm, kiến thức và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu tại Học viện. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.

Nguyễn Xuân Dũng và PGS. Trần Thị Lan Hƣơng, những thầy, cô đã trực tiếp hƣớng dẫn khoa học đã tận tâm giúp đỡ, hỗ trợ tôi từ những ngày đầu tiên chập chững bƣớc vào con đƣờng nghiên cứu khoa học. Ngoài ra, tôi cũng xin đƣợc cảm ơn các nhà khoa học khác trong và ngoài Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhƣ PGS. Lƣu Ngọc Trịnh - nguyên Viện trƣởng viện Kinh tế Chính trị thế giới; PGS.

Chu Đức Dũng - nguyên Viện trƣởng Viện Kinh tế Chính trị thế giới; PGS. Nguyễn Huy Hoàng - Viện trƣởng Viện Nghiên cứu Đông Nam Á kiêm Trƣởng khoa Kinh tế quốc tế, Học viện Khoa học xã hội; PGS. Phạm Quý Long - Viên Nghiên cứu Đông Bắc Á; TS. Nguyễn Bình Giang - Tổng Biên tập tạp chí Nghiên cứu Châu Phi - Trung Đông, Phó Trƣởng khoa Kinh tế quốc tế, Học viện Khoa học xã hội; GS.

Đỗ Đức Bình - Trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân, TS. Nguyễn Thị Ngọc Loan - Học viện Ngân hàng; TS. Tô Thị Ánh Dƣơng - Viện Kinh tế Việt Nam; TS. Phạm Anh Tuấn - Viên Kinh tế Chính trị thế giới; PGS.

Nguyễn Việt Khôi – Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội; TS. Trần Thế Tuân - Đại học Công nghệ Giao thông vận tải đã tận tình hỗ trợ tôi trong suốt thời gian làm nghiên cứu sinh. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, ngƣời thân, bạn bè, cơ quan, đồng nghiệp đã đồng hành, hỗ trợ, động viên, giúp đỡ về mọi mặt trong quá trình tôi nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, tháng 10/2020 Tác giả: Đinh Việt Hƣng ii luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài luận án. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án.

Đóng góp mới về khoa học của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Kết cấu của luận án.7 Chƣơng 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu.

Nghiên cứu về ngân hàng Trung ương. Nghiên cứu về vai trò của ngân hàng Trung ương đến phát triển kinh tế. Nghiên cứu về sự độc lập của ngân hàng Trung ương. Nghiên cứu về ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Nghiên cứu về ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Về những kết quả nghiên cứu mà luận án sẽ kế thừa. Về những vấn đề luận án cần nghiên cứu.18 Tiểu kết chƣơng 1 .19 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN HÀNG TRUNG ƢƠNG VÀ VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƢƠNG TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ.

Tổng quan về ngân hàng Trung ƣơng. Khái niệm và bản chất của ngân hàng Trung ương. Chức năng, nhiệm vụ của ngân hàng Trung ương. Trách nhiệm và nghĩa vụ của ngân hàng Trung ương.

Tính độc lập của ngân hàng Trung ương. Mô hình tổ chức của ngân hàng Trung ương. Vai trò của ngân hàng Trung ƣơng trong phát triển kinh tế. Khái niệm về vai trò của ngân hàng Trung ương trong phát triển kinh tế.

Các tiêu chí đánh giá vai trò của ngân hàng trung ương trong phát triển kinh tế. Mối quan hệ giữa vai trò với nền kinh tế và các công cụ điều tiết của ngân hàng trung ương. Các nhân tố tác động tới vai trò của ngân hàng Trung ương trong phát triển kinh tế………….56 Tiểu kết chƣơng 2 .58 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƢƠNG HOA KỲ, NHẬT BẢN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM. Cục dự trữ liên bang Hoa Kỳ trong phát triển kinh tế.

Khái quát về Cục dự trữ liên bang Hoa Kỳ .59 iii luan an 3. Vai trò của Cục dự trữ liên bang Hoa Kỳ trong phát triển kinh tế. Ngân hàng Trung ƣơng Nhật Bản trong phát triển kinh tế. Khái quát về Ngân hàng Nhật Bản .Vai trò của ngân hàng trung ương Nhật Bản trong phát triển kinh tế Nhật Bản 84 3.

So sánh ngân hàng Trung ƣơng Hoa Kỳ và Nhật Bản. Khung thể chế và đặc điểm thể chế của hai ngân hàng trung ương. Mục tiêu chính sách tiền tệ. Mức độ độc lập.

Trách nhiệm giải trình, minh bạch và truyền thông. Vai trò trong phát triển kinh tế. Bài học kinh nghiệm có thể áp dụng vào việc hoàn thiện vai trò của ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam trong phát triển kinh tế. Bài học về cách thức tổ chức hoạt động.Bài học về cách thức điều tiết nền kinh tế thông qua các công cụ chính sách tiền tệ113 3.

Bài học khi có khủng hoảng tài chính xảy ra. 118 Tiểu kết chƣơng 3. 121 Chƣơng 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN HOÀN THIỆN VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ. Khái quát về Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam.

Lịch sử hình thành. Cơ cấu tổ chức. Vị trí pháp lý. Chức năng, nhiệm vụ.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Ngân hàng nhà nƣớc Việt Nam trong phát triển kinh tế. Vai trò của Ngân hàng nhà nước Việt Nam trong phát triển kinh tế. Đánh giá vai trò của ngân hàng nhà nước Việt Nam trong thời gian qua.

Một số giải pháp góp phần hoàn thiện vai trò của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam trên cơ sở vận dụng bài học kinh nghiệm từ Cục dự trữ liên bang Hoa Kỳ và Ngân hàng Trung ƣơng Nhật Bản trong phát triển kinh tế. Mục tiêu, phương hướng hoàn thiện vai trò của ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Một số giải pháp góp phần hoàn thiện vai trò của ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong phát triển kinh tế. 147 Tiểu kết chƣơng 4.

150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 155 iv luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt tắt 1 ADB Asian Development Bank Ngân hàng phát triển châu Á Association of South East 2 ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Asian Nations 3 BOJ Bank of Japan Ngân hàng Trung ƣơng Nhật Bản 4 CBI Central Bank Independence Ngân hàng trung ƣơng độc lập 5 CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng 6 CSTK Chính sách tài khoá 7 CSTT Chính sách tiền tệ 8 DN Doanh nghiệp 9 DTBB Dự trữ bắt buộc 10 ECB European Central Bank Ngân hàng Trung ƣơng Châu Âu 11 FDI Foreign Direct Investment Vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài 12 FED Federal Reserve System Cục dự trữ liên bang Hoa Kỳ Federal Open Market 13 FOMC Uỷ ban thị trƣờng mở liên bang Committee Financial Stability Oversight 14 FSOC Hội đồng giám sát ổn định tài chính Council 15 FY Finacial Year Năm tài chính 16 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội 17 GNI Gross National Income Thu nhập quốc dân 18 GNP Gross National Product Tổng sản lƣợng quốc gia 19 GSNH Giám sát ngân hàng 20 HĐCS Hội đồng chính sách 21 IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế v luan an 22 LDC The least developed countries Các quốc gia kém phát triển 23 MBS Mortgage-backed security Chứng khoán có thể chấp bằng tài sản 24 MPM Monetary Policy Meeting Hội nghị Chính sách tiền tệ 25 NCS Nghiên cứu sinh 26 NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc 27 NHTG Ngân hàng trung gian 28 NHTM Ngân hàng thƣơng mại 29 NHPH Ngân hàng phát hành 30 NHTW Ngân hàng Trung ƣơng 31 NXB Nhà xuất bản Organization for Economic Co- 32 OECD Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế operation and Development 33 OMO Open Market Operations Nghiệp vụ thị trƣờng mở 34 OCR Overnight Cash Rate Lãi suất qua đêm tiền mặt 35 TCTD Tổ chức tín dụng 36 QE Quantitative Easing Nới lỏng định lƣợng 37 WB World Bank Ngân hàng thế giới 38 XHCN Xã hội chủ nghĩa vi luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 3.1: Tăng trƣởng GDP của Hoa Kỳ từ năm 1980 - 2018 62 Bảng 3.2: Tỷ lệ lạm phát của Hoa Kỳ từ năm 1980 - 2018 66 Bảng 3.3: Tổng số vốn hình thành (tổng số vốn đầu tƣ trong nƣớc) của 76 Hoa Kỳ từ năm 1980 – 2018 Bảng 3.4: Giá trị xuất nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ của Hoa Kỳ từ 77 năm 1980 – 2018 Bảng 3.5: Tăng trƣởng GDP của Nhật Bản từ năm 1980 - 2018 82 Bảng 3.6: Tỷ lệ lạm phát, giảm phát của Nhật Bản từ năm 1980 - 2018 86 Bảng 3.7: Điều chỉnh lãi suất của BOJ 2007 – 2008 90 Bảng 3.8: Tổng số vốn hình thành (tổng số vốn đầu tƣ trong nƣớc) của 95 Nhật Bản từ năm 1980 – 2018 Bảng 3.9: Giá trị xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ của Nhật Bản từ 97 năm 1980 – 2018 Bảng 3.10: Các nhiệm vụ khác của FED và BOJ 100 Bảng 4.