Luận án tiến sĩ nghiên cứu mối quan hệ giữa cấu trúc hải dương với năng suất kha

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN NGHIÊN CỨU MÓI QUAN HỆ GIỮA CAU TRUC HAI DUONG VA NANG SUAT KHAI THAC MOT SO LOAI CA KINH TE O VUNG BIEN DONG NAM BO LUAN AN TIEN SI HAI DUONG HOC Hà Nội - 2018 DAI HOC QUOC GIA HA NOI TRUONG DAI HOC KHOA HOC TU NHIEN Nguyễn Văn Hướng NGHIÊN CỨU MỖI QUAN HỆ GIỮA CẤU TRUC HAI DUONG VA NANG SUAT KHAI THAC MOT SO LOAI CA KINH TE O VUNG BIEN DONG NAM BO Chuyên ngành: Hải dương học Mã số: 62440228 LUAN AN TIEN SI HAI DUONG HOC NGUOI HUONG DAN KHOA HOC: 1.TS Doan Văn Bộ 2. TS Nguyễn Khắc Bát Ha Noi — 2018 ll LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các nội dung nghiên cứu, phân tích, đánh giá do chính tôi thực hiện trên cơ sở tiếp cận nguôn số liệu của các đề tài, dự án, nhiệm vụ do Viện Nghiên cứu Hải Sản thực hiện (trong đó bản thân tôi là một trong những thành viên trực tiếp đi khảo sát và thu thập). Các số liệu, tài liệu liên quan đến luận án từ nguôn nêu trên đã được Viện Nghiên cứu Hải Sản cho phép khai thác và sử dụng. Các tài liệu tham khảo với mục đích so sánh, phân tích và thảo luận déu được trích dẫn đây đủ theo quy định.

Toàn bộ nội dung và kết quả nghiên cứu trong luận án đảm bảo tính trung thực, tin cậy và không trùng lặp với các công trình nghiên cứu khác. Tac gia LỜI CÁM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thây PGS.TS Đoàn Văn Bộ và TS Nguyên Khắc Bát đã trực tiếp hướng dân tôi hoàn thành luận án. Lời cảm ơn vô hạn tôi xin được gửi tới các thây, cô trong Bộ môn, trong Khoa và Trường đã trực tiếp giảng dạy, hướng dân và giúp đỡ tôi học tập nâng cao trình độ. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới tập thể Bộ môn Khoa học và Công nghệ biển, Ban lãnh đạo Khoa Khí tượng- Thủy văn và Hải dương học, Phong Sau đại học Truong Dai hoc Khoa hoc Tu nhién, DHOGHN da tao moi điêu kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban lãnh đạo Viện Nghiên cứu Hải Sản, Trung tâm Dự bảo Nơự trường Khai thác Hải sản và Phòng Nghiên cứu Nguồn lợi Hải sản đã cho phép khai thác, su dung tai liéu, tu liệu và chia sẻ kinh nghiệm trong quả trình nghiÊH cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn TS Nguyên Khắc Bát, TS Nguyên Quang Hùng, ThS Nguyên Viết Nghĩa, TS Đào Mạnh Sơn, ThŠ Phạm Huy Sơn, TS Vũ Việt Hà, ThŠ Nguyên Hoàng Minh là chủ nhiệm các Đề tài, Dự án, Nhiệm vụ mà nghiên cứu sinh su dung s6 liéu, cũng như đã giúp đỡ và tạo mọi điêu kiện thuận lợi cho tôi được tham gia trực tiếp các chuyển điều tra khảo sát trên biển. Lời cảm ơn chân thành cũng xin được gửi tới gia đình và bạn bè đã động viên và ủng hộ tôi trong suốt thời gian qua. Hà Nội, ngày 2Š tháng 12 nam 2018 ll MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐÔ THỊ MỞ ĐẦU CHUONG 1: TONG QUAN VE PHUONG PHAP DU BAO NGU TRUONG DUA TREN QUAN HE CA -MOI TRUONG, DIEU KIEN TU’ NHIEN VA MOT SO DOI TUONG CA KINH TE VUNG BIEN DONG NAM BO 1.1 HUONG NGHIEN CUU DỰ BAO NGU TRUONG DUA TREN QUAN HE CA-MOI TRUONG 1.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới I.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 1.2 TONG QUAN VE DIEU KIEN TU NHIEN VUNG BIEN DONG NAM BO 1.1 Vi tri dia ly va dia hinh 1.2 Chế độ khí hậu và đặc điểm khí tượng vùng biển Đông Nam Bộ 1.3 Nhiệt độ nước biển 1.

Độ muối nước biến 1.5 Chế độ dòng chảy 1.3 TÔNG QUAN MỘT SỐ ĐÔI TƯỢNG CÁ KINH TE I.3 Ca Chi Vang (Selaroides leptolepis) CHUONG 2: DU LIEU HAI DUONG HQC, NGHE CA VA CAC PHUONG PHAP PHAN TICH QUAN HE CA-MOI TRUONG 2.1 CAC NGUON DU LIEU SU DUNG TRONG LUAN AN 2.1 Dữ liệu hải dương học 2.2 Dữ liệu nghê cá 2.2 PHUONG PHAP PHAN TICH QUAN HE CA-MOI TRUONG 2.1 Lựa chọn các yêu tô môi trường biến cho phân tích tương quan 2.2 Phương pháp tính các yêu tô hải dương học, môi trường bién 2.3 Đông bộ các dữ liệu cá và môi trường 2.4 Phương pháp phân tích hôi quy tuyến tính nhiêu biến 2.3 PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH BỘ CHỈ SỐ THÍCH ỨNG SINH THÁI lil Trang i lil VI Vill 5 10 14 14 15 17 L7 17 18 19 22 24 27 27 27 29 33 33 35 37 39 4] CHUONG 3: DAC DIEM MOT SO YEU TO HAI DUONG HOC, MOI TRUGNG O VUNG BIEN DONG NAM BO 3.1 CAC YEU TO CAU TRUC NHIET BIEN 3.1 Sự phân bô và biến đối nhiệt độ nước biên 3.2 Cấu trúc nhiệt theo chiêu thăng đứng 3.2 DO MUOI VUNG BIEN DONG NAM BO 3.1 Su phan bô và biến đôi độ muỗi tang mat 3.2 Bién d6i độ muối theo chiêu thắng đứng 3.3 DONG CHAY VUNG BIEN DONG NAM BO 3.4 HAM LUONG CHLOROPHYLL-A VUNG BIEN DONG NAM BO 3.1 Sự phân bô và biên đối hàm lượng chlorophyll-a tang mat 3.2 Biến đôi hàm lượng chlorophll-a theo chiêu thăng đứng CHUONG 4: MOI QUAN HỆ GIỮA NANG SUAT KHAI THAC MOT SO LOAI CA KINH TE VOI CAC YEU TO HAI DUONG HOC, MOI TRUONG O VUNG BIEN DONG NAM BO 4.1 MOI QUAN HE GIU'A NANG SUAT KHAI THAC CA NGU VAN VỚI CÁC YEU TO HAI DUONG HOC, MOI TRUONG BIEN 4.1 Mối quan hệ tông hop cá-môi trường đôi với cá Ngừ Văn 4.2 Nghiên cứu xác định bộ chỉ số thích ứng sinh thái của cá Ngừ Văn 4.2 MOI QUAN HE GIU'A NANG SUAT KHAI THAC CÁ NGU CHAM VỚI CAC YEU TO HAI DUONG HOC, MOI TRUONG BIEN 4.1 Môi quan hệ tông hợp cá-môi trường đôi với cá Ngừ Chấm 4.2 Nghiên cứu xác định bộ chỉ số thích ứng sinh thái của ca New Châm 4.3 MỖI QUAN HỆ GIỮA NĂNG SUÁT KHAI THÁC CÁ CHÍ VÀNG VỚI CÁC YEU TO HAI DUONG HOC, MOI TRUONG BIEN 4.1 Mối quan hệ tổng hợp cá-môi trường đối với cá Chỉ Vang 4.2 Nghiên cứu xác định bộ chỉ số thích ứng sinh thái của cá Chỉ Vàng 4.4 DU BAO THU’ NGHIEM NGU TRUONG KHAI THAC CA NGU VAN Ở VUNG BIEN DONG NAM BO 4.1 Kết quả dự báo thử nghiệm ngư trường khai thác cá Ngừ Văn ở vùng biên Đông Nam Bộ 4.2 Kết quả đánh giá kiếm chứng dự báo thử nghiệm ngư trường khai thác cá Ngừ Văn KET LUAN KIEN NGHI DANH MUC CONG TRINH KHOA HOC CUA TAC GIA LIEN QUAN DEN 1V 45 45 45 48 53 53 54 56 61 61 64 66 66 66 75 S0 S0 83 8 / 87 90 93 94 96 98 99 100 LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 101 PHU LUC 1 LH PHỤ LỤC 2 118 PHU LUC 3 122 DANH MUC CAC KI HIEU VA CHU VIET TAT AIC Tiéu chuan AIC (Akaike information criterion) Alti Di thuong d6 cao dong luc bé mat bién Ano DỊ thường nhiệt độ nước biên tâng mặt Chlo Ham luong chlorophyll-a tang mat CPUE Nang suất khai thác (Catch Per Unit Effort) CSDL Cơ sở dữ liệu CTD Máy đo nhiệt độ độ mudi va chlorophyll-a (Conductivity Temperature Depth profiler) EKE Mat do dong nang roi Grad0 Gradien cuc dai theo phuong ngang nhiét bé mat Grad50 Gradien cuc dai theo phuong ngang nhiét tang 50m Gz Gradien nhiệt theo phương thăng đứng HO Độ dày lớp đồng nhất trên HI Độ sâu biên dưới lớp đột biễn H20 Độ sâu mặt đăng nhiệt 20°C H24 Độ sâu mặt đăng nhiệt 24°C HSI Mô hình thích wng sinh thai (Habitat suitability index) LCA Mô hình phân tích thê hệ dựa vào chiêu đài cá (Length- based Cohort Analysis) MULTIFAN-CL Mô hình phân tích dựa vào chiêu dài và câu trúc tuôi cá Dự án “Hệ thông quan sát tàu cá, vùng đánh bat va MOVIMAR x ye oe ca VỆ ^ ae nguôn lợi thủy sản băng công nghệ vệ tĩnh” Min Giá trị nhỏ nhất Max Giá trị lớn nhất NCS Nghiên cứu sinh Sal0 Độ muối tâng mặt SI Chi sé pha hop (Suitability index) Spd_cur Tốc độ dòng chảy SSH Do cao dong luc bé mat SST Nhiệt độ nước biển bề mặt Tl Nhiệt độ biên dưới lớp đột biến nhiệt VBDNB Vùng biên Đông Nam Bộ VPA Mô hình phân tích chủng quân ao (Virtual Population Analysis) WCPFC Tổ chức nghê cá Trung - Tây Thái Bình Duong DANH MUC BANG Bang Tén bang Trang 1.1 Thong kê các kết quả nghiên cứu sinh thái đôi với một số loài cá tâng đáy và cá Nục sò 11 1.2 | Tốc độ gid (m/s) trung binh nhiéu nam tại các trạm Phú Quý, Côn Đảo L7 I.3_ | Nhiệt độ không khí (°C) tại trạm Phú Quý, Côn Đảo và Trường Sa 17 2.1 Thong kê sô lượng số liệu điều tra khảo sát hải dương học tại vùng biên Đông Nam Bộ từ năm 1978 đên 2013 28 22 | Thông kê sô lượng sô liệu viên thám bien cua du an Movimar 0 vùng biên Đông Nam Bộ từ năm 2011 dén 2016 29 2.3 | Thống kê số lượng số liệu cá Ngừ Văn tại VBĐNB, tính đến 2016 30 2.4 | Thống kê số lượng sô liệu cá Ngừ Châm và Chỉ Vàng tại vùng biến Đông Nam Bộ, tính đền 2016 3l 2.5 | Các yêu tô được lựa chọn dé nghiên cứu tương quan cả-môi trường đối với cá Ngừ Văn và cá Ngừ Châm ở vùng biển Đông Nam Bộ 34 2.6 | Tỷ lệ số mẻ lưới khai thac ca Chi Vang (trong CSDL) theo cac dai độ sâu ở vùng biên Đông Nam Bộ 34 2.7 | Các yếu tô được lựa chon dé nghiên cứu tương quan cả-môi trường đôi với cá Chỉ Vàng ở vùng biên Đông Nam Bộ 35 2.8 | Định dạng số liệu các yếu tô hải dương học, môi trường biến 38 2.9 | Dinh dang số liệu năng suất khai thác cá 38 VI 2.10 Định dạng sô liệu đồng bộ cá-môi trường phục vụ phân tích tương quan 38 2.11 Hiệu quả khai thác tương ứng voi chi so SI của các yêu tô môi trường 42 3.1 Kết quả tính một số yêu tô câu trúc nhiệt ở vùng biển Đông Nam Bộ (TB: Trung bình; Khoảng: Khoảng biên đôi; các ký hiệu khác như ở bảng 2.2 Thông kê trung bình tốc độ dòng chảy ở vùng biển Đông Nam Bộ 57 3.3 Một sô yếu tô đặc trưng của dòng chảy vùng biên Đông Nam Bộ 58 4.1 Môi quan hệ giữa năng suât khai thác cả Ngừ Văn với các yêu tô hải dương học, môi trường biên trong mùa gió Đông Băc và Tây Nam (sô liệu đông bộ tức thời) 67 4.