Luận án tiến sĩ kinh tế: Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng IFRS tại doanh nghiệp Việt Nam - Lê Việt, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ----------------------- LÊ VIỆT NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC ÁP DỤNG IFRS TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2020 luan an 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH ----------------------- LÊ VIỆT NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC ÁP DỤNG IFRS TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 934031 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. MAI THỊ HOÀNG MINH Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2020 luan an 3 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng luận án này do cá nhân tôi tự thực hiện sau quá trình nghiên cứu, khảo sát và phân tích số liệu. Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận án này chưa từng được công bố bởi bất kì người nào khác.

Nghiên cứu sinh Lê Việt luan an 4 MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. i DANH MỤC BẢNG .ii DANH MỤC HÌNH. iv TÓM TẮT LUẬN ÁN. vi PHẦN MỞ ĐẦU.

Sự cần thiết của nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án. 7 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài: .1 Nhóm nghiên cứu nhân tố về môi trường kinh doanh .1 Các nhân tố ảnh hưởng ở phạm vi quốc tế .2 Các nhân tố ảnh hưởng ở phạm vi quốc gia .2 Nhóm nghiên cứu nhân tố hành vi .1 Những nghiên cứu vận dụng lý thuyết Đẳng cấu thể chế .2 Những nghiên cứu vận dụng lý thuyết hành vi dự định TPB hoặc nghiên cứu chung về nhận thức .3 Nhận xét các nghiên cứu ở nước ngoài .2 Những nghiên cứu tại Việt Nam .1 Nghiên cứu về sự hòa hợp giữa VAS với IFRS .2 Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng IFRS .3 Nhận xét về những nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng IFRS tại Việt Nam .3 Khe hổng nghiên cứu. 35 Kết luận chương 1.

38 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT .1 Tổng quan về IFRS .1 Quá trình phát triển của IFRS .2 Tình hình áp dụng IFRS trên thế giới.3 Tình hình thực tế áp dụng IFRS tại Việt Nam .1 Thực trạng áp dụng IFRS tại các doanh nghiệp trong nước .2 Thực trạng về hệ thống kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam .3 Đề án áp dụng chuẩn mực BCTC quốc tế vào Việt Nam .2 Những lý thuyết nền được vận dụng trong luận án .1 Lý thuyết Hành vi dự định .1 Lý thuyết hành động hợp lý TRA .2 Lý thuyết hành vi dự định TPB.3 Các mô hình phát triển từ mô hình TRA và mô hình TPB .4 Ứng dụng của mô hình TPB .5 Vận dụng lý thuyết TPB vào nghiên cứu việc áp dụng IFRS .2 Lý thuyết Đẳng cấu thể chế .1 Đặc điểm cơ bản của lý thuyết Đẳng cấu thể chế .2 Vận dụng lý thuyết đẳng cấu thể chế vào nghiên cứu việc áp dụng IFRS .3 Mô hình kết hợp lý thuyết hành vi dự định TPB và lý thuyết đẳng cấu thể chế.3 Giả thuyết nghiên cứu .1 Tổng hợp các khái niệm nghiên cứu sử dụng trong luận án .2 Để xuất giả thuyết nghiên cứu .4 Mô hình nghiên cứu lý thuyết dự kiến. 71 luan an 6 Kết luận chương 2. 72 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Quy trình nghiên cứu .2 Xây dựng thang đo .3 Thiết kế nghiên cứu .1 Thiết kế nghiên cứu sơ bộ .1 Mục tiêu của nghiên cứu sơ bộ .2 Mẫu nghiên cứu sơ bộ .3 Thiết kế bảng câu hỏi .2 Thiết kế nghiên cứu định lượng chính thức .2 Mẫu nghiên cứu .3 Kỹ thuật xử lý dữ liệu .88 Kết luận chương 3. 90 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN .1 Kết quả nghiên cứu sơ bộ .1 Nghiên cứu định tính .2 Nghiên cứu định lượng sơ bộ .1 Mẫu nghiên cứu .2 Kỹ thuật phân tích trong nghiên cứu định lượng sơ bộ .3 Đánh giá giá trị hội tụ và độ tin cậy nhất quán nội tại của thang đo .4 Đánh giá giá trị phân biệt của thang đo .5 Tổng kết nghiên cứu sơ bộ .2 Kết quả nghiên cứu chính thức .1 Mẫu nghiên cứu .2 Các thủ tục nghiên cứu chính thức .3 Đánh giá thang đo.1 Đánh giá độ tin cậy nhất quán nội tại .2 Đánh giá giá trị hội tụ .3 Đánh giá giá trị phân biệt .4 Đánh giá mô hình cấu trúc .1 Đánh giá đa cộng tuyến.2 Đánh giá hệ số xác định R2 .3 Đánh giá hệ số tác động f2 .4 Đánh giá sự phù hợp của các mối quan hệ .5 Đánh giá khả năng dự báo với hệ số Q2.6 Đánh giá hệ số q2 .3 Tổng hợp kết quả và bàn luận .1 Tổng hợp kết quả .1 Tác động của các biến Thái độ, Nhận thức về ảnh hưởng xã hội, và Nhận thức về sự kiểm soát đối với Việc áp dụng IFRS .2 Tác động của các biến trong phần mở rộng của mô hình TPB gốc đối với các biến Thái độ, Nhận thức về ảnh hưởng xã hội, và Nhận thức về sự kiểm soát .3 Tác động của các thành phần mở rộng trong mô hình nghiên cứu đối với Việc áp dụng IFRS.137 Kết luận chương 4.

138 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý .2 Hàm ý lý thuyết và hàm ý quản trị .2 Hàm ý quản trị .3 Hạn chế của luận án và đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo. 147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 166 luan an i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BCTC Báo cáo tài chính CB-SEM Mô hình cấu trúc tuyến tính dựa trên hiệp phương sai (Covariance-based Strutural Equation Modeling) CMKT Chuẩn mực kế toán IAS Chuẩn mực kế toán quốc tế (International Accounting Standard) IASB Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (International Accounting Standards Board) IFRS Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (International Financial Reporting Standard) PLS-SEM Mô hình cấu trúc tuyến tính bình phương tối thiểu từng phần (Partial Least Square Strutural Equation Modeling) TAM Mô hình chấp nhận công nghệ (Technology Acceptance Model) TPB Lý thuyết hành vi dự định (Theory of Planned Behavior) US GAAP Nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung tại Mỹ / Chuẩn mực kế toán Mỹ (United States Generally Accepted Accounting Principles) VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam (Vietnamese Accounting Standards) luan an ii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Tổng hợp các nhân tố về môi trường kinh doanh tác động đến việc áp dụng IFRS .2: Tổng hợp các nhân tố về hành vi tác động đến việc áp dụng IFRS.

1: Phân loại các quốc gia áp dụng IFRS theo khu vực. 2: Phân loại các quốc gia áp dụng IRFS tại khu vực Đông Nam Á. 3: Phân loại các quốc gia áp dụng IRFS cho doanh nghiệp nhỏ và vừa theo khu vực. 4: Cập nhật của IFRS Foundation tình hình áp dụng IFRS tại Việt Nam .5: Tổng hợp các khái niệm nghiên cứu được Việt hóa trong luận án .6: Tổng hợp các giả thuyết đề xuất.

1: Tổng hợp đặc điểm các khái niệm nghiên cứu trong luận án. 2: Tổng hợp phương pháp của các nghiên cứu liên quan. 3: Các phương pháp phân tích đa biến (Multivariate methods). 1: Tổng hợp thang đo sử dụng trong luận án .2: Thống kê mô tả đối tượng tham gia khảo sát – định lượng sơ bộ.

3: Bảng tính Cronbach's Alpha và Độ tin cậy tổng hợp lần 1. 4: Bảng tính Hệ số tải ngoài, Độ tin cậy của biến quan sát và Tổng phương sai trích lần 1. 5: Bảng tính Cronbach's Alpha, Độ tin cậy tổng hợp lần 2. 6: Bảng tính Hệ số tải ngoài, Độ tin cậy của biến quan sát và Tổng phương sai trích lần 2.

7: Bảng tính chỉ số HTMT. 8: Bảng tính chí số Fornell-Larcker. 9: Bảng tính hệ số tải chéo.109 luan an iii Bảng 4.10: Thống kê mô tả đối tượng tham gia khảo sát chính thức .11: Giá trị (trung bình, nhỏ nhất, lớn nhất) và độ lệch chuẩn của các biến quan sát – Nghiên cứu chính thức. 12: Bảng tính Cronbach's Alpha, Độ tin cậy tổng hợp– Nghiên cứu chính thức.

13: Bảng tính Hệ số tải ngoài, Độ tin cậy của biến quan sát và Tổng phương sai trích– Nghiên cứu chính thức. 14: Bảng tính chí số HTMT– Nghiên cứu chính thức. 15: Bảng tính chí số Fornell-Larcker – Nghiên cứu chính thức. 16: Bảng tính hệ số tải chéo – Nghiên cứu chính thức.

17: Bảng tính hệ số phóng đại phương sai VIF. 18: Bảng tính hệ số xác định R2. 19: Bảng tính hệ số tác động f2 lần 1. 20: Bảng tính hệ số tác động f2 lần 2.

21: Kết quả đánh giá các mối quan hệ với tác động trực tiếp lần 1 (mô hình đo lường 1: bao gồm cả mối quan hệ HI-AD). 22: Kết quả đánh giá các mối quan hệ với tổng tác động (trực tiếp và gián tiếp) lần 1 (mô hình đo lường 1: bao gồm cả mối quan hệ HI-AD). 23: Kết quả đánh giá các mối quan hệ với tác động trực tiếp lần 2 (mô hình đo lường 2: không bao gồm mối quan hệ trực tiếp HI-AD). 24: Kết quả đánh giá các mối quan hệ với tổng tác động (trực tiếp và gián tiếp) lần 2 (mô hình đo lường 2: không bao gồm mối quan hệ trực tiếp HI-AD).

25: Bảng tính hệ số Q2 lần 1 (bao gồm mối quan hệ HI và AD). 26: Bảng tính hệ số Q2 lần 2 (không bao gồm mối quan hệ HI và AD). 27: Bảng tính hệ số q2. 28: Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết .132 luan an iv DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Mô hình TRA .2: Mô hình TPB .3: Mô hình TAM .4: Mô hình kết hợp TAM và TPB .5: Mô hình kết hợp các lý thuyết nền của Liu và cộng sự (2008) .6: Mô hình nghiên cứu đề xuất của luận án .1: Quy trình nghiên cứu của luận án .1: Mô hình nghiên cứu chính thức .2: Các thủ tục phân tích định lượng của luận án .3: Mô hình đo lường 1 (bao gồm mối quan hệ HI-AD) .4: Mô hình đo lường 2 (không bao gồm mối quan hệ HI-AD) .5: Kết quả nghiên cứu chính thức của luận án .134 luan an v TÓM TẮT LUẬN ÁN Việc Bộ Tài chính ban hành Quyết định 345/QĐ-BTC ngày 16/3/2020 về việc phê duyệt Đề án Áp dụng chuẩn mực BCTC tại Việt Nam đã cho thấy sự quyết tâm của Việt Nam trong lộ trình áp dụng IFRS.