Luận án tiến sĩ: Các nhân tố ảnh hưởng đến áp dụng báo cáo tích hợp tại doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam - ĐH Kinh tế Quốc dân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN -------- -------- NGUYỄN THỊ THU HẰNG NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ÁP DỤNG BÁO CÁO TÍCH HỢP TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KẾ TOÁN HÀ NỘI – 2019 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN -------- -------- NGUYỄN THỊ THU HẰNG NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ÁP DỤNG BÁO CÁO TÍCH HỢP TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán, kiểm toán và phân tích Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trần Văn Thuận HÀ NỘI – 2019 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi thực hiện và không vi phạm về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hằng luan an ii LỜI CẢM ƠN Trước hết tác giả xin gửi lời cảm ơn đến tập thể các Thầy Cô, cán bộ Viện Sau Đại học, Viện Kế toán Kiểm toán- Đại học Kinh tế Quốc dân đã tạo điều kiện cho NCS trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Đặc biệt, tác giả xin gửi cảm ơn sâu sắc đến Thầy hướng dẫn PGS. Trần Văn Thuận đã chỉ bảo tận tình trong suốt thời gian nghiên cứu, động viên, khích lệ, chia sẻ những kinh nghiệm quý báu trong nghiên cứu cũng như trong cuộc sống hàng ngày. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban chủ nhiệm Khoa kế toán- Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật Công nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong công tác giảng dạy để tôi có thể tập trung trong suốt quá trình nghiên cứu. Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã cổ vũ, chia sẻ kinh nghiệm trong nghiên cứu, cũng như hỗ trợ tác giả trong quá trình công tác để tác giả hoàn thành được Luận án.

Cuối cùng, tác giả gửi lời cảm ơn sâu sắc đến bố mẹ đẻ, mẹ chồng, chồng, anh chị em và hai con đã luôn ở bên cạnh tôi, luôn sẵn sàng giúp đỡ, chia sẻ, động viên cả về mặt vật chất lẫn tinh thần, luôn an ủi, khích lệ động viên và tạo động lực cho tôi hoàn thành luận án. luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC BẢNG BIỂU.

viii DANH MỤC HÌNH VẼ.ix MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Kết cấu của luận án.8 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ BÁO CÁO TÍCH HỢP VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ÁP DỤNG BÁO CÁO TÍCH HỢP TRONG DOANH NGHIỆP.

Tổng quan nghiên cứu về Báo cáo tích hợp. Trường phái ủng hộ việc áp dụng Báo cáo tích hợp. Trường phái không ủng hộ việc áp dụng Báo cáo tích hợp. Tổng quan nghiên cứu về lợi ích, thách thức của việc áp dụng Báo cáo tích hợp.

Nghiên cứu về lợi ích của việc áp dụng Báo cáo tích hợp. Nghiên cứu về thách thức của việc áp dụng Báo cáo tích hợp. Tổng quan nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến áp dụng Báo cáo tích hợp. Xác định khoảng trống nghiên cứu.

Nhận xét về tình hình nghiên cứu trước đây. Khoảng trống nghiên cứu .33 TÓM TẮT CHƯƠNG 1 .35 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ BÁO CÁO TÍCH HỢP VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ÁP DỤNG BÁO CÁO TÍCH HỢP TRONG DOANH NGHIỆP. Khái quát về Báo cáo tích hợp. Sự hình thành và phát triển của Báo cáo tích hợp.

Khái niệm, bản chất của Báo cáo tích hợp. Nguyên tắc lập và nội dung cơ bản của Báo cáo tích hợp. Các nguyên tắc cơ bản lập Báo cáo tích hợp theo IIRF .42 luan an iv 2. Nội dung cơ bản của Báo cáo tích hợp theo IIRF.

Các loại vốn và cách thức tạo ra giá trị của Báo cáo tích hợp theo IIRF. Lý thuyết hợp pháp (legitimacy theory). Lý thuyết các bên liên quan (stakeholder theory). Lý thuyết đại diện (Agency Theory).

Lý thuyết hành vi dự định (Theory of planned behavior). Các nhân tố ảnh hưởng đến áp dụng Báo cáo tích hợp trong doanh nghiệp. Nhân tố Sở hữu của các nhà quản lý. Nhân tố Quy mô doanh nghiệp.

Nhân tố Khả năng sinh lời. Nhân tố Sở hữu của các tổ chức. Nhân tố Áp lực của các bên liên quan. Nhân tố Chất lượng kiểm toán.

Nhân tố Đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài .58 TÓM TẮT CHƯƠNG 2 .61 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu định tính. Quy trình nghiên cứu định tính. Mô hình nghiên cứu dự kiến.

Xây dựng giả thuyết nghiên cứu. Nghiên cứu định lượng. Quy trình nghiên cứu định lượng. Mô hình nghiên cứu.

Xác định thang đo các biến trong mô hình. Chọn mẫu khảo sát. Thu thập dữ liệu. Phân tích dữ liệu .81 TÓM TẮT CHƯƠNG 3 .85 CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ÁP DỤNG BÁO CÁO TÍCH HỢP TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM.

Sơ lược về thị trường chứng khoán Việt Nam và kết quả khảo sát về công bố các báo cáo của các doanh nghiệp niêm yết. Sơ lược về thị trường chứng khoán Việt Nam. Kết quả khảo sát về công bố các báo cáo của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Kết quả nghiên cứu định tính.

Kết quả phỏng vấn sâu chuyên gia về sự hiểu biết Báo cáo tích hợp. Kết quả khảo sát các chuyên gia. Kết quả nghiên cứu định lượng. Thống kê mô tả và mối tương quan giữa các biến.

Kết quả hồi quy mô hình bình phương bé nhất OLS. Kết quả hồi quy mô hình ảnh hưởng cố định FEM. Kết quả hồi quy mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên REM. Kết quả kiểm định Hausman và kiểm tra hiện tượng tự tương quan.

Kết quả hồi quy REM theo sai số chuẩn vững (robust SE) .102 TÓM TẮT CHƯƠNG 4 .104 CHƯƠNG 5 THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, KHUYẾN NGHỊ VÀ KẾT LUẬN. Thảo luận kết quả nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến áp dụng Báo cáo tích hợp tại các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. So sánh các mô hình hồi quy. Thảo luận kết quả nghiên cứu.

Các khuyến nghị nhằm tăng cường áp dụng Báo cáo tích hợp tại các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Đối với Bộ Tài chính. Đối với các doanh nghiệp niêm yết. Đối với các nhà đầu tư.

Đối với các bên liên quan khác của doanh nghiệp. Khuyến nghị khác. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo. Hạn chế của nghiên cứu.

Hướng nghiên cứu trong tương lai .121 TÓM TẮT CHƯƠNG 5 .123 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ .125 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .139 luan an vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT PHẦN TIẾNG ANH Chữ STT Ý nghĩa viết tắt 1 AR Annual report- Báo cáo thường niên Corporate Social Responsibility- Trách nhiệm xã hội doanh 2 CSR nghiệp Environmental, Social and Governance – Môi trường, Xã hội 3 ESG và Quản trị công ty 4 EU European Union- Liên minh châu Âu Generally accepted accounting principles- Các nguyên tắc kế 5 GAAP toán chấp nhận chung Global Reporting Initiative –GRI -Tổ chức Sáng kiến báo cáo 6 GRI toàn cầu The International Federation of Accountants- Liên đoàn kế 7 IFAC toán quốc tế International Integrated Reporting Council- Ủy ban Báo cáo tích 8 IIRC hợp quốc tế International Integrated Reporting Framework- Khuôn khổ 9 IIRF Báo cáo tích hợp quốc tế 10 IR Integrated Reporting- Báo cáo tích hợp The Integrated Reporting Committee of South Africa- Ủy ban 11 IRCSA Báo cáo tích hợp của Nam Phi 12 SR Sustainable Report- Báo cáo bền vững luan an vii PHẦN TIẾNG VIỆT Chữ STT Ý nghĩa viết tắt 1 BCPTBV Báo cáo phát triển bền vững 2 BCTC Báo cáo tài chính 3 BCTH Báo cáo tích hợp 4 BCTN Báo cáo thường niên 5 CBTT Công bố thông tin 6 CTCP Công ty cổ phần 7 DN Doanh nghiệp 8 DNNY Doanh nghiệp niêm yết 9 HĐQT Hội đồng quản trị 10 HNX Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội 11 HOSE Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh 12 PTBV Phát triển bền vững 13 TMCP Thương mại cổ phần 14 TSCĐ Tài sản cố định 15 TTCK Thị trường chứng khoán luan an viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến áp dụng BCTH trong các nghiên cứu trước đây. Bảng tổng hợp những tổ chức sớm áp dụng BCTH. Nguyên tắc hướng dẫn Báo cáo tích hợp theo IIRF.

Nội dung của Báo cáo tích hợp theo IIRF. Các loại vốn của Báo cáo tích hợp theo IIRF. Bảng tóm tắt các nhân tố ảnh hưởng đến áp dụng BCTH. Kết quả nghiên cứu định tính về các nhân tố.

Bảng tóm tắt các giả thuyết nghiên cứu và dự đoán ảnh hưởng đến áp dụng BCTH. Bảng danh mục nội dụng kiểm tra đánh giá các Báo cáo của DN theo Herath & Gunarathne. Kết quả phỏng vấn chuyên gia về sự hiểu biết BCTH. Kết quả thống kê mô tả các biến độc lập.

Kết quả thống kê mô tả biến định danh. Kết quả thống kê mô tả biến phụ thuộc. Ma trận hệ số tương quan. Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến.

Kết quả hồi quy theo mô hình OLS. Kết quả hồi quy mô hình FEM. Kết quả hồi quy mô hình REM. Kết quả kiểm định Lagrangian Multiplier.

Kết quả kiểm định Hausman. Kết quả kiểm tra hiện tượng tự tương quan. Kết quả hồi quy REM theo sai số chuẩn vững (Robust). So sánh mô hình OLS, FEM, REM, REM (robust SE).

Tổng hợp so sánh các giả thuyết .107 luan an ix DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2. Mối quan hệ giữa hiệu suất bền vững với 6 loại vốn. Mô hình kinh doanh trong bối cảnh với môi trường bên ngoài. Quy trình nghiên cứu định tính.

Mô hình nghiên cứu đề xuất các nhân tố ảnh hưởng đến áp dụng BCTH. Quy trình nghiên cứu định lượng .71 luan an 1 MỞ ĐẦU 1.