Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng của thông tin lợi thế thương mại đến giá trị thị trường doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam - ĐH Kinh tế Quốc dân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- ĐOÀN THỊ HỒNG NHUNG NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA THÔNG TIN LỢI THẾ THƯƠNG MẠI ĐẾN GIÁ TRỊ THỊ TRƯỜNG CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KẾ TOÁN HÀ NỘI – 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- ĐOÀN THỊ HỒNG NHUNG NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA THÔNG TIN LỢI THẾ THƯƠNG MẠI ĐẾN GIÁ TRỊ THỊ TRƯỜNG CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: KẾ TOÁN, KIỂM TOÁN VÀ PHÂN TÍCH Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. TS Nguyễn Thị Đông 2. TS Vũ Đình Hiển HÀ NỘI – 2020 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Đoàn Thị Hồng Nhung Đoàn Thị Hồng Nhung luan an ii LỜI CẢM ƠN Luận án này là kết quả của những nỗ lực nghiên cứu nghiêm túc và bền bỉ của tác giả trong suốt bốn năm học tập, nghiên cứu cùng với sự giúp đỡ về mặt tinh thần và vật chất, những lời động viên chân thành của gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và các thầy cô. Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với hai giáo viên hướng dẫn của tôi là PGS. TS Nguyễn Thị Đông và PGS. TS Vũ Đình Hiển đã nhiệt tình giúp tôi có định hướng nghiên cứu rõ ràng và tư duy khoa học vững vàng trong suốt thời gian thực hiện luận án này.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô của Viện Kế toán – Kiểm toán thuộc trường Đại học Kinh tế quốc dân, các nhà khoa học, các đồng nghiệp đã luôn nhiệt tình cung cấp cho tôi tài liệu chuyên môn bổ ích cũng như các ý kiến đóng góp vô cùng quý giá để giúp tôi hoàn thành Luận án này. Tôi xin cảm ơn Ban giám hiệu, lãnh đạo Khoa Kinh tế - Quản lý và Bộ môn Kế toán của trường đại học Thăng Long đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong công tác và hỗ trợ về mặt tài chính để tôi có thể tham gia và hoàn thành luận án này. Luận án này sẽ không thể hoàn thành nếu không có sự ủng hộ, khích lệ của những người thân yêu trong gia đình. Tôi mong muốn gửi lời cảm ơn sâu sắc tới bố mẹ đẻ, người đã sinh thành ra tôi; bố mẹ chồng, người đã giúp đỡ tôi các công việc trong gia đình để tôi có nhiều thời gian dành cho nghiên cứu; chồng và các con tôi, những người luôn sát cánh bên tôi.

Nhân dịp này, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các cán bộ Viện Đào tạo Sau đại học, trường Đại học Kinh tế quốc dân đã hỗ trợ nhiệt tình trong suốt thời gian tôi học tập và thực hiện Luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Đoàn Thị Hồng Nhung Đoàn Thị Hồng Nhung luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC BẢNG .vi DANH MỤC BIỂU ĐỒ.

viii DANH MỤC SƠ ĐỒ.ix DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. x GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .1 Tổng quan nghiên cứu về lợi thế thương mại .1 Các nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của lợi thế thương mại đối với giá trị thị trường của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán .2 Nghiên cứu về mức độ tuân thủ trong công bố thông tin lợi thế thương mại của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán .2 Khoảng trống nghiên cứu. 17 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.

19 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LỢI THẾ THƯƠNG MẠI VÀ GIÁ TRỊ THỊ TRƯỜNG .1 Cơ sở lý luận về lợi thế thương mại .1 Lợi thế thương mại - quan điểm và lý thuyết nền tảng .2 Phương pháp kế toán lợi thế thương mại .3 Trình bày thông tin về lợi thế thương mại .2 Cơ sở lý luận về giá trị thị trường của công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán .1 Khái niệm về giá trị thị trường .2 Phương pháp xác định giá trị thị trường. 45 luan an iv 2.3 Mối quan hệ giữa lợi thế thương mại và giá trị thị trường - Lý thuyết thị trường hiệu quả. 46 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 49 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Quy trình nghiên cứu .2 Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu .1 Mô hình nghiên cứu .2 Giả thuyết nghiên cứu .3 Thu thập dữ liệu .4 Phân tích dữ liệu .1 Phân tích thống kê mô tả .2 Kiểm định đa cộng tuyến .3 Kiểm định lựa chọn mô hình .4 Kiểm định tự tương quan .5 Kiểm định tương quan chéo .6 Kiểm định phương sai sai số thay đổi .7 Khắc phục tự tương quan, tương quan chéo và phương sai sai số thay đổi.

63 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 65 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 Thực trạng công bố thông tin lợi thế thương mại của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.2 Đánh giá ảnh hưởng của thông tin lợi thế thương mại đến giá trị thị trường của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .1 Kiểm định mô hình .2 Phân tích kết quả hồi quy .3 Đánh giá ảnh hưởng của thông tin lợi thế thương mại đến tăng trưởng trung bình giá trị thị trường của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .4 Thảo luận về kết quả nghiên cứu. 96 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 99 CHƯƠNG 5: KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CÁC BÊN LIÊN QUAN.1 Khuyến nghị đối với Bộ Tài Chính .2 Khuyến nghị đối với các doanh nghiệp .3 Khuyến nghị đối với các nhà đầu tư .4 Khuyến nghị đối với các công ty kiểm toán .5 Khuyến nghị đối với các Hội nghề nghiệp.6 Khuyến nghị đối với các trường đại học .108 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5 .111 DANH SÁCH CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ .113 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .123 luan an vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: So sánh giữa chuẩn mực kế toán quốc tế và chuẩn mực kế toán Việt Nam về lợi thế thương mại.1: Tỷ trọng LTTM trong Tổng tài sản của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2010 – 2017 .2: So sánh công ty công bố giá mua và công ty không công bố giá mua khi hợp nhất kinh doanh tạo ra LTTM mới .3: Công bố các thông tin liên quan đến giá trị tài sản thuần của công ty bị mua sử dụng khi tính toán LTTM .4: Công bố các thông tin liên quan đến số LTTM tăng thêm trong kỳ .5: Công bố các thông tin liên quan đến số LTTM giảm trong kỳ .6: Công bố thông tin về số LTTM phân bổ vào chi phí quản lý doanh nghiệp 76 Bảng 4.7: Công bố thông tin về thời gian phân bổ LTTM vào chi phí quản lý doanh nghiệp .8: Công bố thông tin về đánh giá suy giảm LTTM.9: Kết quả thống kê mô tả các biến trong mô hình (3) .10: Kết quả kiểm định đa cộng tuyến với các biến độc lập của mô hình (3) .11: Kết quả kiểm định đa cộng tuyến với các biến độc lập của mô hình (4) .12: Kết quả thống kê mô tả các biến trong mô hình (4) .13: Kết quả hồi quy theo mô hình tác động ngẫu nhiên .14: Kết quả kiểm định lựa chọn mô hình OLS gộp hay RE .15: Kết quả kiểm định lựa chọn mô hình tác động ngẫu nhiên hay mô hình tác động cố định .16: Kết quả hồi quy theo mô hình tác động cố định .17: Kết quả kiểm định tự tương quan .18: Kết quả kiểm định tương quan chéo .19: Kết quả kiểm định phương sai sai số thay đổi .20: Kết quả hồi quy sau khi khắc phục tự tương quan, tương quan chéo và phương sai sai số thay đổi .90 luan an vii Bảng 4.21: Kết quả kiểm định Mann - Whitney đối với nhóm công ty có LTTM tăng và nhóm công ty không có LTTM tăng trong kỳ .22: Kết quả kiểm định Mann- Whitney đối với nhóm công ty công bố giá mua và nhóm công ty không công bố giá mua .23: Kết quả kiểm định Kruskal Wallis đối với ba nhóm công ty.95 luan an viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4.1: So sánh % công ty công bố giá mua và % công ty không công bố .2: So sánh % công ty công bố về giá trị tài sản thuần của công ty bị mua khi tính lợi thế thương mại .3: So sánh % công ty công bố có LTTM tăng thêm và % công ty không công bố thông tin về LTTM tăng thêm trong kỳ .4: So sánh % công ty công bố số LTTM phân bổ vào chi phí và % công ty không công bố số LTTM phân bổ vào chi phí .5: So sánh % công ty công bố thời gian phân bổ LTTM .6: Thống kê lợi thế thương mại bình quân hàng năm .81 luan an ix DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.1: Quy trình đánh giá suy giảm giá trị tài sản .2: Quy trình xác định giá trị thu hồi .1: Quy trình nghiên cứu .2: Mô hình nghiên cứu .