Luận án tiến sĩ: Nâng cao chất lượng đào tạo nghề thông qua liên kết cơ sở đào tạo và doanh nghiệp tại Hưng Yên - Nguyễn Minh Hải

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN MINH HẢI NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG VÀ HIỆU QUẢ ĐÀO TẠO NGHỀ THÔNG QUA LIÊN KẾT GIỮA CƠ SỞ ĐÀO TẠO VÀ DOANH NGHIỆP TẠI HƢNG YÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – 2019 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN MINH HẢI NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG VÀ HIỆU QUẢ ĐÀO TẠO NGHỀ THÔNG QUA LIÊN KẾT GIỮA CƠ SỞ ĐÀO TẠO VÀ DOANH NGHIỆP TẠI HƢNG YÊN Ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Lê Phƣớc Minh 2. Phí Vĩnh Tƣờng HÀ NỘI – 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Nguyễn Minh Hải luan an MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài. Tình hình nghiên cứu ở trong nƣớc.

Những nhận xét qua nghiên cứu tổng quan. 19 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG VÀ HIỆU QUẢ ĐÀO TẠO NGHỀ THÔNG QUA LIÊN KẾT GIỮA CƠ SỞ ĐÀO TẠO VÀ DOANH NGHIỆP. Chất lƣợng đào tạo nghề. Hiệu quả đào tạo nghề.

Một số vấn đề lý luận về liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp. Chất lƣợng và hiệu quả đào tạo nghề thông qua liên kết giữa CSĐT với DN. Kinh nghiệm về mô hình liên kết đào tạo. 62 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG CHẤT LƢỢNG VÀ HIỆU QUẢ ĐÀO TẠO NGHỀ THÔNG QUA LIÊN KẾT GIỮA CƠ SỞ ĐÀO TẠO VÀ DOANH NGHIỆP TẠI HƢNG YÊN.

Bối cảnh kinh tế-xã hội của tỉnh Hƣng Yên. Hệ thống cơ sở đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động của các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Hƣng Yên. Thực trạng liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh Hƣng Yên. Đánh giá yếu tố tác động tới hiệu quả liên kết cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo nghề ở Hƣng Yên.

Những nguyên nhân hạn chế hiệu quả liên kết. 120 luan an Chƣơng 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG VÀ HIỆU QUẢ ĐÀO TẠO NGHỀ THÔNG QUA LIÊN KẾT GIỮA CƠ SỞ ĐÀO TẠO VÀ DOANH NGHIỆP TẠI HƢNG YÊN. Những căn cứ phát triển các mối liên kết nhằm nâng cao chất lƣợng và hiệu quả đào tạo nghề. Xây dựng các mục tiêu, nguyên lý, chính sách và các nguyên tắc cơ bản liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp.

Giải pháp nâng cao chất lƣợng và hiệu quả đào tạo nghề thông qua liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp ở Hƣng Yên. 135 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 150 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 154 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

167 luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nội dung CSĐT Cơ sở đào tạo CSĐTN Cơ sở đào tạo nghề CNH - HĐH Công nghiệp hóa - hiện đại hóa DN Doanh nghiệp ĐBSH Đồng bằng sông hồng ĐTN Đào tạo nghề GD&ĐT Giáo dục và đào tạo GDNN Giáo dục nghề nghiệp HSSV Học sinh sinh viên NXB Nhà xuất bản LT Lý thuyết LĐ-TBXH Lao động - Thƣơng binh và xã hội LKĐT Liên kết đào tạo LKĐTN Liên kết đào tạo nghề TH Thực hành TCN Trung cấp nghề THCN Trung học chuyên nghiệp TTg Thủ tƣớng chính phủ QĐ Quyết định QLLKĐT Quản lý liên kết đào tạo UBND Ủy ban nhân dân UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liêp hợp quốc) luan an DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Khung phân tích tác động của liên kết cơ sở đào tạo và doanh nghiệp đối với nâng cao chất lƣợng và hiệu quả đào tạo nghề .1: Cơ cấu kinh tế tỉnh Hƣng Yên giai đoạn 2010-2016, % .2: Số lƣợng doanh nghiệp phân theo loại hình kinh tế, 2011-2015 .3: Lao động phân theo loại hình kinh tế, % .4: Đánh giá của doanh nghiệp về chất lƣợng lực lƣợng lao động đã qua đào tạo nghề .5: Đánh giá của cựu sinh viên về chất lƣợng đào tạo .6: Đánh giá về mức độ phù hợp của cơ sở vật chất và chƣơng trình đào tạo của cơ sở đào tạo so với yêu cầu thực tế .7: Đánh giá công tác chỉ đạo của cơ sở đào tạo trong liên kết với doanh nghiệp .8: Đánh giá mức độ liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp của cán bộ, giáo viên, viên chức các trƣờng đào tạo nghề, % .9: Đánh giá về liên kết cơ sở đào tạo và doanh nghiệp của lãnh đạo, quản lý các doanh nghiệp .10: Đánh giá về mức độ liên kết giữa CSĐT với cựu sinh viên học nghề .11: Đánh giá chung về chất lƣợng đào tạo nghề .12: Đánh giá của các nhà quản lý về hiệu quả liên kết cơ sở đào tạo-doanh nghiệp trong đào tạo nghề. 117 luan an DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Chất lƣợng đáp ứng mục tiêu đề ra .2: Sơ đồ quan niệm về chất lƣợng đào tạo .3: Giản đồ nhân quả của ISHIKAWA .4: Mô hình TQM trong các cơ sở đào tạo .5: Mô hình tổng thể quá trình đào tạo .6: Các yếu tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng đào tạo .7: Mô hình doanh nghiệp trong nhà trƣờng .8: Mô hình nhà trƣờng trong doanh nghiệp .9: Mô hình liên kết nhà trƣờng độc lập với doanh nghiệp .10: Sơ đồ mô hình hệ thống đào tạo kép ở CHLB Đức .11: Mô hình đào tạo nguồn nhân lực cho DN địa phƣơng của Nhật .1: Kết quả phân tích Mô hình cân bằng cấu trúc (SEM) các nhân tố tác động tới hiệu quả liên kết cơ sở đào tạo với doanh nghiệp. 120 luan an PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng nhƣ hiện nay, việc nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực là điều kiện tiên quyết để duy trì và phát triển sức cạnh tranh của doanh nghiệp (DN).

Lịch sử phát triển nhân loại đã kiểm nghiệm và đi đến kết luận: Nguồn lực con ngƣời là lâu bền nhất, chủ yếu nhất trong sự phát triển kinh tế - xã hội và sự nghiệp tiến bộ của nhân loại. Việt Nam đang hội nhập sâu rộng với quốc tế. Trong bối cảnh đó, nƣớc ta có những cơ hội để phát triển, đồng thời đang và sẽ gặp không ít khó khăn, thách thức khi tham gia hội nhập kinh tế thế giới, xuất phát điểm phát triển của Việt Nam còn quá thấp. Gần 80% dân số sống ở nông thôn và trên 70% lao động nông nghiệp, nông thôn, trong đó đa phần chƣa đƣợc trang bị kỹ năng nghề; sản xuất nông nghiệp vẫn mang nặng tính truyền thống.

Điều này cho thấy để bắt kịp trình độ của thế giới, Việt Nam phải nỗ lực rất nhiều để tạo ra sự bứt phá mạnh mẽ, trong đó quan trọng nhất là đầu tƣ nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực nói chung, nhân lực qua đào tạo nghề nói riêng. Nhìn từ phía doanh nghiệp Việt Nam, muốn tồn tại và phát triển thì sớm, hay muộn, ít hay nhiều đều đứng trƣớc nhu cầu về chất lƣợng nhân lực ngày càng cao. Hiện nay đang có một nghịch lý rất đáng quan tâm là, trong khi việc tuyển dụng lao động đáp ứng nhu cầu của các DN ngày càng khó khăn hơn, thì lƣợng HSSV đã tốt nghiệp của các CSĐT còn thất nghiệp cũng ngày càng tăng. Đa số HSSV giỏi ra trƣờng cũng phải mất một khoảng thời gian mới thực sự quen với công việc đƣợc giao.

Nhìn từ phía các cơ sở đào tạo (CSĐT) thực tế từ trƣớc đến nay, về cơ bản chỉ đào tạo cái mình có, theo chƣơng trình của mình, mà chƣa chú trọng đến nhu cầu thị trƣờng, nhu cầu từng ngành nghề mà doanh nghiệp cần trong thực tiễn hiện tại và tƣơng lai. Nói cách khác, các cơ sở đào tạo không biết và chƣa biết những sản phẩm - ngƣời lao động, với tƣ cách "hàng hóa đặc biệt" mình làm ra - đƣợc thị trƣờng chấp nhận, đƣợc xã hội hóa đến đâu…Vì vậy, cùng với nhiều lý do cộng hƣởng khác, HSSV ra trƣờng rất nhiều ngƣời chƣa có định hƣớng nghề nghiệp đúng với nhu cầu thị trƣờng và sở trƣờng cá nhân, thiếu kỹ năng và phẩm chất nghề nghiệp, còn lúng túng khi áp dụng lý thuyết vào thực tế, yếu kém về ngoại ngữ, nhất là ngoại ngữ liên quan trực tiếp đến lĩnh vực làm việc. Nhà nƣớc đã có chủ trƣơng đào tạo gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phƣơng, khu vực. Chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 1 luan an 2011-2020 đã nêu ra định hƣớng phát triển giáo dục và đào tạo trong thời gian tới là: “Đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu đa dạng, đa tầng của công nghệ và trình độ phát triển của các lĩnh vực, ngành nghề.

Thực hiện liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp, cơ sở sử dụng lao động, cơ sở đào tạo và Nhà nước để phát triển nguồn nhân lực theo nhu cầu xã hội”. Đặc biệt hiện nay ở Hƣng Yên có rất nhiều CSĐT, đang thực hiện đào tạo nghề với quy mô lớn, cơ cấu ngành nghề phong phú. Tuy nhiên, chất lƣợng đào tạo ở hầu hết các CSĐT chƣa cao. Rất nhiều HSSV sau khi tốt nghiệp ra trƣờng không đáp ứng đƣợc yêu cầu công việc.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là do thiếu sự liên kết giữa CSĐT và DN trong công tác đào tạo nghề. Cung đào tạo do các CSĐT đƣa ra chủ yếu dựa trên khả năng của mình mà không tính đến cầu tƣơng ứng từ các DN. Điều này dẫn đến sự mất cân đối cung - cầu đào tạo cả về quy mô, cơ cấu và đặc biệt là chất lƣợng, gây ra những lãng phí lớn và hiệu quả đào tạo không cao.