Luận án tiến sĩ kinh tế tác động của năng lực kế toán và vai trò lãnh đạo đến ch

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ------------------------- TRẦN THỊ YẾN TÁC ĐỘNG CỦA NĂNG LỰC KẾ TOÁN VÀ VAI TRÒ LÃNH ĐẠO ĐẾN CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH, TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH VÀ THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG TRONG CÁC ĐƠN VỊ CÔNG TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ------------------------- TRẦN THỊ YẾN TÁC ĐỘNG CỦA NĂNG LỰC KẾ TOÁN VÀ VAI TRÒ LÃNH ĐẠO ĐẾN CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH, TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH VÀ THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG TRONG CÁC ĐƠN VỊ CÔNG TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.

NGUYỄN PHONG NGUYÊN 2. HOÀNG CẨM TRANG TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ với đề tài “Tác động của năng lực kế toán và vai trò lãnh đạo đến chất lượng báo cáo tài chính, trách nhiệm giải trình và thành quả hoạt động trong các đơn vị công tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Luận án được thực hiện với sự hướng dẫn của hai nhà khoa học là PGS.

Nguyễn Phong Nguyên và TS. Hoàng Cẩm Trang. Trong quá trình hoàn thành các nội dung của luận án, tôi có tham khảo các công trình nghiên cứu trước của thế giới và Việt Nam. Trong luận án, những phần nội dung được kế thừa từ những nguồn tài liệu trước tôi đều trích dẫn và trình bày nguồn cụ thể tại phần tài liệu tham khảo.

Các kết quả của nghiên cứu mà tôi đã báo cáo trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa được ai khác công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào (ngoại trừ một số bài báo có liên quan đến hướng nghiên cứu này đã được chính tôi đăng báo để đảm bảo điều kiện đầu ra theo quy định của nhà trường). Thành phố Hồ Chí Minh, ngày …. năm 2021 Nghiên cứu sinh Trần Thị Yến ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đối với tập thể Quý Thầy, Cô tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh vì đã hỗ trợ tôi rất nhiều trong quá trình theo học tại Trường. Kế đến, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các Thầy, Cô tại Khoa Kế toán vì đã cung cấp cho tôi những kiến thức chuyên môn bổ ích cũng như đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm quý báu để tôi có thể hoàn thành tốt luận án.

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS. Nguyễn Phong Nguyên và TS. Hoàng Cẩm Trang vì đã tận tình chỉ bảo để tôi có thể hoàn thành tốt luận án này. Tiếp theo, tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn đến Quý Thầy, Cô tại Khoa Quản trị Kinh doanh vì đã giảng dạy những học phần cần thiết như: thiết kế nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng.

Thông qua những học phần này, tôi đã có thêm những kiến thức hữu ích về phương pháp nghiên cứu và nó đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong việc thực hiện luận án. Bên cạnh đó, tôi cũng xin cảm ơn Viện Đào tạo Sau Đại học vì đã cung cấp đầy đủ và kịp thời các thông tin liên quan trong suốt thời gian tôi theo học chương trình tiến sĩ tại Trường. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn Ban chủ nhiệm Khoa Kinh tế và Kế toán – Trường Đại học Quy Nhơn vì đã tạo nhiều thuận lợi cho tôi trong công tác giảng dạy và làm việc để tôi có thể tập trung và hoàn thành tốt chương trình nghiên cứu sinh của mình. Ngoài ra, tôi cũng xin cảm ơn Quý chuyên gia, anh, chị, bạn bè và các đơn vị đã hỗ trợ tôi trong quá trình thu thập dữ liệu để tôi có thể hoàn thành tốt luận án.

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày ….năm 2021 Nghiên cứu sinh Trần Thị Yến iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. viii DANH MỤC CÁC BẢNG.ix DANH MỤC CÁC HÌNH.

xiii PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cần thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Ý nghĩa của đề tài. Đóng góp về mặt lý luận. Đóng góp về mặt thực tiễn. Kết cấu của đề tài .10 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.

Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài. Nghiên cứu về các nhân tố tác động đến chất lượng BCTC trong khu vực công. Nghiên cứu về các nhân tố tác động đến trách nhiệm giải trình trong khu vực công. Nghiên cứu về các nhân tố tác động đến thành quả hoạt động trong khu vực công.

Tổng quan các nghiên cứu trong nước. Nghiên cứu về các nhân tố tác động đến chất lượng BCTC trong khu vực công. Nghiên cứu về các nhân tố tác động đến trách nhiệm giải trình trong khu vực công. Nghiên cứu về các nhân tố tác động đến thành quả hoạt động trong khu vực công.

Nhận xét tổng quan nghiên cứu. Đối với nghiên cứu nước ngoài. Đối với nghiên cứu trong nước. Xác định khoảng trống nghiên cứu.

Kết luận chương 1 .38 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Tổng quan tài chính và kế toán các đơn vị thuộc khu vực công tại Việt Nam. Các khái niệm nền tảng. Năng lực kế toán.

Vai trò lãnh đạo. Chất lượng báo cáo tài chính. Trách nhiệm giải trình. Thành quả hoạt động.

Lý thuyết quản lý công mới (New public management). Lý thuyết thể chế (Institutional Theory). Lý thuyết bất định (Contingency Theory). Lý thuyết đại diện (Agency Theory).

Phát triển các giả thuyết nghiên cứu. Tác động của năng lực kế toán đến chất lượng báo cáo tài chính. Tác động của vai trò lãnh đạo đến chất lượng báo cáo tài chính. Tác động của vai trò lãnh đạo đến trách nhiệm giải trình.

Tác động của năng lực kế toán đến trách nhiệm giải trình. Tác động của chất lượng BCTC đến trách nhiệm giải trình. Tác động của chất lượng BCTC đến thành quả hoạt động. Tác động của trách nhiệm giải trình đến thành quả hoạt động.

Tác động gián tiếp của chất lượng BCTC đến thành quả hoạt động thông qua vai trò trung gian của trách nhiệm giải trình. Mô hình nghiên cứu đề xuất. Kết luận chương 2 .78 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu.

Thang đo các khái niệm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu định tính. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia. Chọn mẫu chuyên gia.

Thiết kế bảng phỏng vấn chuyên gia. Kết quả nghiên cứu định tính. Phương pháp nghiên cứu định lượng. Nghiên cứu định lượng sơ bộ.

Mẫu và phương pháp chọn mẫu. Công cụ và phương pháp xử lý dữ liệu. Nghiên cứu định lượng chính thức. Mẫu và phương pháp chọn mẫu.

Phương pháp thu thập dữ liệu. Công cụ và phương pháp xử lý dữ liệu. Các bước phân tích dữ liệu. Kết luận chương 3 .108 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Kết quả nghiên cứu định tính. Đánh giá sự phù hợp của mô hình nghiên cứu. Đánh giá sự phù hợp của thang đo. Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ.

Đánh giá độ tin cậy của thang đo. Đánh giá giá trị hội tụ của thang đo. Đánh giá giá trị phân biệt của thang đo. Kết quả nghiên cứu định lượng chính thức.

Thống kê mô tả mẫu khảo sát. Kiểm định mô hình đo lường. Kiểm định chệch do phương pháp. Kiểm định mô hình cấu trúc.

Kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm biến định tính. Bàn luận kết quả nghiên cứu. Kết luận chương 4 .142 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý. Tổng kết quá trình nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu định tính. Kết quả nghiên cứu định lượng. Hàm ý quản trị. Hạn chế và hướng nghiên cứu mới.

Kết luận chương 5 .159 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ .1 TÀI LIỆU THAM KHẢO .2 vii Phụ lục 1: Tổng kết các nghiên cứu nước ngoài về nhân tố tác động đến chất lượng BCTC trong khu vực công .25 Phụ lục 2: Tổng kết các nghiên cứu nước ngoài về nhân tố tác động đến trách nhiệm giải trình trong khu vực công .31 Phụ lục 3: Tổng kết các nghiên cứu nước ngoài về nhân tố tác động đến thành quả hoạt động trong khu vực công .36 Phụ lục 4: Tổng kết các nghiên cứu trong nước về nhân tố tác động đến chất lượng BCTC trong khu vực công .42 Phụ lục 5: Tổng kết các nghiên cứu trong nước về nhân tố tác động đến trách nhiệm giải trình trong khu vực công .46 Phụ lục 6: Tổng kết các nghiên cứu trong nước về nhân tố tác động đến thành quả hoạt động trong khu vực công .47 Phụ lục 7: Tóm tắt một số mô hình nghiên cứu có liên quan .48 Phụ lục 8: Tóm tắt cơ sở lý thuyết đưa ra các giả thuyết nghiên cứu .54 Phụ lục 9: Phiếu trao đổi với chuyên gia .56 Phụ lục 10: Danh sách chuyên gia phỏng vấn định tính .64 Phụ lục 11: Tổng hợp ý kiến chuyên gia về sự phù hợp của mô hình .66 Phụ lục 12: Tổng hợp ý kiến chuyên gia về điều chỉnh thang đo .76 Phụ lục 13: Bảng câu hỏi khảo sát .82 Phụ lục 14: Danh sách đơn vị khảo sát sơ bộ.89 Phụ lục 15: Kết quả phân tích dữ liệu nghiên cứu sơ bộ .92 Phụ lục 16: Danh sách đơn vị khảo sát chính thức .96 Phụ lục 17: Kết quả phân tích dữ liệu nghiên cứu chính thức .103 viii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ ADB Asian Development Bank Ngân hàng Phát triển châu Á BCTC Báo cáo tài chính CB-SEM Covariance Based – Structural Equation Modeling Mô hình phương trình cấu trúc dựa trên hiệp phương sai CMKT Chuẩn mực kế toán HCSN Hành chính sự nghiệp UBND Ủy ban nhân dân IFAC International Federation of Accountants Liên đoàn kế toán quốc tế IMF International Monetary Fund - Quỹ tiền tệ quốc tế IPSAS International Public Sector Accounting Standard Chuẩn mực kế toán công quốc tế IPSASB International Public Sector Accounting Standard Board Ủy ban Chuẩn mực kế toán công quốc tế KSNB Kiểm soát nội bộ NSNN Ngân sách Nhà nước OECD Organization for Economic Co-operation and Development Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế PLS-SEM Partial Least Square – Structural Equation Modeling Mô hình phương trình cấu trúc bình phương tối thiểu riêng phần TI Transparency International - Tổ chức Minh bạch Quốc tế TP.