Luận án: Quản lý nhà nước về kinh tế biển của tỉnh Thanh Hoá

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ QUỐC BANG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ BIỂN CỦA TỈNH THANH HOÁ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ HÀ NỘI – 2019 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ QUỐC BANG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ BIỂN CỦA TỈNH THANH HOÁ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ Mã số: 62.10 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS KIM VĂN CHÍNH HÀ NỘI – 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu sử dụng trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nào. TÁC GIẢ LUẬN ÁN LÊ QUỐC BANG ii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài. Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài. Những khoảng trống chưa nghiên cứu và những vấn đề được nghiên cứu trong luận án.

29 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ BIỂN CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH. Kinh tế biển và quản lý nhà nước về kinh tế biển. Quản lý nhà nước về kinh tế biển của chính quyền cấp tỉnh. Kinh nghiệm quản lý nhà nước về kinh tế biển của một số địa phương.

66 Chương 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ BIỂN CỦA TỈNH THANH HOÁ. Thực trạng kinh tế biển tỉnh Thanh Hoá. Phân tích thực trạng quản lý kinh tế biển của tỉnh Thanh Hoá. Đánh giá thực trạng quản lý kinh tế biển của tỉnh Thanh Hoá.

106 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ BIỂN CỦA TỈNH THANH HOÁ. Phương hướng hoàn thiện quản lý nhà nước về kinh tế biển của tỉnh Thanh Hoá. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về kinh tế biển của tỉnh Thanh Hoá. 154 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN KHOA HỌC CỨU LIÊN QUAN ĐẾN TÁC GIẢ LUẬN ÁN.

158 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 159 PHỤ LỤC iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BHXH : Bảo hiểm xã hội CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa GDP : Tổng sản phẩm trong nước KCN : Khu công nghiệp KKT : Khu kinh tế KT-XH : Kinh tế - xã hội KH-CN : Khoa học, công nghệ NN - PTNT : Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NSNN : Ngân sách Nhà nước ODA : Hỗ trợ phát triển chính thức QLNN : Quản lý nhà nước TN-MT : Tài nguyên và Môi trường UBND : Ủy ban nhân dân iv DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2. Các ngành kinh tế biển đã thiết lập và mới nổi .2: Mức tăng doanh thu du lịch, hiện tại và đến năm 2020.1 : Số lượng tàu thuyền và sản lượng khai thác. Số lượt khách du lịch đến Thanh Hóa ngày càng tăng.

Dân số và tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động. 95 v DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Khái niệm về kinh tế biển .1: Lượng khách du lịch đến Đà Nẵng ngày càng tăng .2: Kịch bản cho phát triển du lịch tỉnh Quảng Ninh .1: Tốc độ phát triển tổng sản phẩm trong tỉnh hàng năm (Theo giá so sánh 2010) .2: Thủy sản tăng dần trong cơ cấu Nông- Lâm nghiệp- Thủy sản .3: Khối lượng hàng hóa vận chuyển trên địa bàn. Đường phân định với tỉnh Ninh Bình bằng phương pháp công bằng giả định.

Biểu diễn kết quả phân định theo phương pháp đường vuông góc với hướng chung của bờ biển. Phân định ranh giới hành chính trên biển giữa hai tỉnh Thanh Hóa - Nghệ An. Tính cấp thiết của đề tài Biển, đảo là một phần lãnh thổ thiêng liêng, có vị trí chiến lược, có vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến bảo vệ, quản lý để phát triển kinh tế biển, đảo.

Đảng Cộng sản Việt Nam đã chủ trương đưa Việt Nam thành “Quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển, phát triển toàn diện các ngành, nghề biển gắn với cơ cấu phong phú, hiện đại, tạo ra tốc độ phát triển nhanh, bền vững, hiệu quả cao với tầm nhìn dài hạn”[4]. Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (khóa XII) vừa qua cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của kinh tế biển và đã đề ra trong nghị quyết về mục tiêu, chủ trương của phát triển kinh tế biển bền vững. Trong bối cảnh mới của tình hình các nước trong khu vực, kinh tế biển chịu nhiều tác động của yếu tố bên ngoài, sự ảnh hưởng của các nước liên quan đến biển. Do vậy, muốn kinh tế biển phát triển, quản lý nhà nước (QLNN) phải được coi là yếu tố quan trọng hàng đầu, đi tiên phong để hỗ trợ, thúc đẩy các yếu tố khác cùng tham gia phát triển kinh tế biển.

Chính vì vậy, nhiệm vụ QLNN về kinh tế biển là một nhiệm vụ mang tính chiến lược trong phát triển kinh tế biển nói riêng và phát triển kinh tế nói chung. Quản lý nhà nước về kinh tế biển là yếu tố không thể thiếu ở cấp quốc gia và ở các địa phương, đặc biệt là các địa phương ven biển. Thanh Hoá là một tỉnh nằm trong số 28 tỉnh ven biển của cả nước, có 102 km bờ biển, chiếm hơn 3% chiều dài bờ biển cả nước. Trên địa bàn Tỉnh có 6 huyện, thành phố tiếp giáp với biển, trong số 138 huyện, thị xã và thành phố tiếp giáp với biển, chiếm 4,3%.

Thanh Hoá có vùng ven biển rộng lớn với diện tích 110.655 ha, chiếm 9,95% diện tích toàn tỉnh với các bãi tắm nổi tiếng như: Hải Tiến- Hoằng Hoá; Hải Hoà- Tĩnh Gia, đặc biệt có khu nghỉ mát Sầm Sơn là nơi thu hút rất nhiều du khách thường xuyên lui tới. Cảng Nghi Sơn là một trong các hải cảng nước sâu quan trọng của tỉnh và của cả nước, là một cảng có nhiều lợi thế, là cửa ngõ để đón tàu thuyền lớn trong nước cũng như quốc 2 tế. Đặc biệt khu kinh tế (KKT) Nghi Sơn được đầu tư và hoạt động với đủ quy mô quy hoạch. Dọc bờ biển có 5 cửa lạch lớn, thuận tiện cho các đoàn thuyền đánh cá của nhân dân các huyện, thành phố ra vào.

Thanh Hóa còn có vùng lãnh hải rộng 17.000 km2 với nhiều khu vực có cá, tôm và các loại hải sản quý, hiếm, có giá trị kinh tế cao, cung cấp nguồn hải sản phục vụ phát triển ngành khai thác. Trong những năm gần đây, tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng cơ chế và phương thức quản lý nhà nước nhằm khuyến khích phát triển kinh tế biển. Đặc biệt, nội dung quản lý nhà nước ngày càng làm rõ, hình thành cơ chế quản lý, tạo đà cho kinh tế biển của Thanh Hoá phát triển và trên thực tế đã thu được nhiều kết quả, kinh tế biển phát triển về cơ bản đúng hướng, góp phần phát triển kinh tế- xã hội (KT-XH) của Tỉnh. Thể hiện cụ thể là trong giai đoạn những năm gần đây, kinh tế biển đã có bước tiến, tạo tiền đề để vùng biển và ven biển của Thanh Hoá dần trở thành một trong ba trung tâm kinh tế ven biển trong vành đai kinh tế vịnh Bắc bộ: Quảng Ninh- Hải Phòng- Thanh Hoá.

Tuy nhiên, so với yêu cầu và tiềm năng, kinh tế biển của Thanh Hóa chưa đạt mức phát triển hợp lý. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến kết quả đó, mà một nguyên nhân quan trọng quyết định đó là QLNN về kinh tế biển ở cấp tỉnh. QLNN về kinh tế nói chung, QLNN về kinh tế biển nói riêng của tỉnh Thanh hoá mới chỉ thiết lập được những bước đi ban đầu, chưa đồng bộ, chưa tạo được môi trường thuận lợi để các vùng biển phát huy tiềm năng lợi thế của mình. Việc nghiên cứu về kinh tế biển và QLNN về kinh tế biển của tỉnh Thanh Hóa trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trước hết, thực hiện chiến lược phát triển kinh tế biển của quốc gia. Là địa phương ven biển, tỉnh Thanh Hóa đã xác định rõ nội dung QLNN về kinh tế biển cả về lý luận, thực tiễn. Trong những năm qua, từ chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và thực trạng của kinh tế biển, đã đề ra các giải pháp QLNN về kinh tế biển để phát huy được các tiềm 3 năng lợi thế biển của địa phương. Để xây dựng cơ chế, bộ máy tổ chức thực hiện tốt các chức năng QLNN về kinh tế biển của tỉnh Thanh Hóa có những nội dung chung cho tất cả các tỉnh, thành ven biển, nhưng cũng có những nội dung rất đặc trưng của địa phương.

Từ những vấn đề lý luận, thực tiễn QLNN về kinh tế biển mà tỉnh đã đạt được, những hạn chế thiếu sót còn tồn tại để tìm ra những giải pháp phù hợp hoàn thiện QLNN về kinh tế biển ở Thanh Hóa, qua đó thúc đẩy kinh tế biển phát triển trong mối quan hệ với kinh tế biển toàn quốc, cần có những công trình nghiên cứu khoa học, tìm hiểu về mô hình QLNN về kinh tế biển ở cấp tỉnh, các nội dung phân cấp QLNN về kinh tế biển đối với chính quyền tỉnh, rà soát lại toàn bộ hoạt động QLNN của tỉnh về kinh tế biển, làm rõ những điểm mạnh để phát huy, điểm yếu để khắc phục, từ đó có cơ sở luận chứng các giải pháp xây dựng và hoàn thiện QLNN về kinh tế biển của tỉnh Thanh Hóa. Đó chính là lý do nghiên cứu sinh chọn đề tài “Quản lý nhà nước về kinh tế biển của tỉnh Thanh Hoá” làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sĩ. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu luận án 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn của nội dung QLNN về kinh tế biển trên địa bàn tỉnh, làm rõ tiềm năng và thực trạng QLNN về kinh tế biển của tỉnh Thanh Hóa trong thời gian qua, đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện nội dung QLNN về kinh tế biển của tỉnh Thanh Hoá trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của QLNN về kinh tế biển của chính quyền cấp tỉnh. - Tổng hợp kinh nghiệm QLNN về kinh tế biển của một số tỉnh trong nước, rút ra bài học cho Thanh Hóa.