Luận án tiến sĩ kinh tế học full phân bổ không đúng các nguồn lực tái phân bổ và

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- NGUYỄN THỊ PHƯƠNG PHÂN BỔ KHÔNG ĐÚNG CÁC NGUỒN LỰC, TÁI PHÂN BỔ VÀ TĂNG TRƯỞNG NĂNG SUẤT TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH CHẾ TÁC VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế học Mã số: 9310101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: GS. NGUYỄN KHẮC MINH HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này là tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Phương i MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.v DANH MỤC BẢNG BIỂU. vi DANH MỤC HÌNH VẼ. vii LỜI MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ PHÂN BỔ KHÔNG ĐÚNG NGUỒN LỰC, TÁI PHÂN BỔ VÀ TĂNG TRƯỞNG NĂNG SUẤT.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố nước ngoài liên quan đến đề tài luận án.1 Các nghiên cứu về phân bổ sai nguồn lực trên thế giới.2 Các nghiên cứu về tái phân bổ và tăng trưởng năng suất trên thế giới. Mô hình năng suất động trong phân tích hiệu quả phân bổ.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố ở trong nước liên quan đến đề tài luận án.1 Các nghiên cứu về phân bổ sai, tái phân bổ và tăng trưởng năng suất ở Việt Nam 18 1.2 Những vấn đề thuộc đề tài luận án chưa được các nghiên cứu trước đây công bố giải quyết.20 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN.1 Phân bổ không đúng nguồn lực.1 Khái niệm và lý thuyết giải thích phân bổ không đúng các nguồn lực.2 Các nguyên nhân gây ra phân bổ không đúng.3 Cách đo lường phân bổ không đúng nguồn lực và mức tăng của năng suất nhân tố tổng hợp nếu loại bỏ phân bổ không đúng.4 Khung phân tích các nhân tố ảnh hưởng phân bổ không đúng.3 Tái phân bổ nguồn lực.2 Cách đo lường quá trình tái phân bổ nguồn lực.3 Khung phân tích các yếu tố khác ảnh hưởng tới quá trình tái phân bổ nguồn lực 34 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Dữ liệu nghiên cứu.2 Các bước tiến hành nghiên cứu.

Các giải pháp giảm phân bổ sai nguồn lực và thúc đẩy quá trình tái phân bổ nguồn lực hướng tới gia tăng năng suất tổng hợp.1 Giải pháp cho nhà nước/chính phủ.2 Giải pháp cho các cơ quan quản lý và các tỉnh thành.3 Giải pháp cho doanh nghiệp. 91 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.96 TÀI LIỆU THAM KHẢO.103 5 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệu viết tắt Tên đầy đủ FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP Tổng sản phẩm quốc nội GSO Tổng cục thống kê MFN Đãi ngộ tối huệ quốc NBER – CES Cục quốc gia về nghiên cứu Kinh tế Mỹ PAPI Bộ chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam SME Doanh nghiệp vừa và nhỏ SOE Doanh nghiệp nhà nước TFP Năng suất nhân tố tổng hợp TFPQ Năng suất hiện vật TFPR Năng suất doanh thu WTO Tổ chức thương mại thế giới v DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 4.1: Sự phân bổ sai nguồn lực tại các tỉnh thành Việt Nam.2: Mức phân bổ sai của các ngành công nghiệp công nghệ thấp.3: Mức phân bổ sai của các ngành công nghiệp công nghệ trung bình.4: Mức phân bổ sai của các ngành công nghiệp công nghệ cao.5: Các ngành công nghiệp có mức phân bổ sai và mức tăng TFP cao nhất nếu loại bỏ phân bổ sai. 65 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do nghiên cứu đề tài luận án Câu hỏi tại sao một số nước giàu có hơn những nước khác, tại sao một số nước nghèo nhưng đã trở nên giàu có hơn sau một vài thập kỷ được các nhà kinh tế nghiên cứu trong một thời gian dài.

Ban đầu để trả lời câu hỏi này, Solow (1957) cho rằng sản lượng của một quốc gia về cơ bản phụ thuộc vào năng suất cận biên của đầu vào, lao động và vốn, và thay đổi công nghệ (sau đó được gọi là năng suất nhân tố tổng hợp - TFP). Theo như ý tưởng của Solow, nhiều nhà nghiên cứu tin rằng sự khác biệt trong TFP là nguồn gốc chính của sự khác biệt giữa các quốc gia về thu nhập bình quân đầu người (Klenow và Rodriguez - Claire, 1997; Hall và Jones, 1999; Caselli, 2005). Trong môi trường kinh tế hiện nay, nhiều nền kinh tế đang phải đối mặt với năng suất thấp và hi vọng về tiềm năng tăng trưởng. Điều này đã dẫn đến sự quan tâm mới trong nghiên cứu về năng suất và tìm kiếm các chính sách để tăng sản lượng.

Các nhà kinh tế bắt đầu đặt ra câu hỏi: Vậy điều gì quyết định sự khác biệt trong TFP giữa nước giàu và nước nghèo? Ban đầu, câu trả lời được quy cho công nghệ và các nhà kinh tế học tân cổ điển thường tìm kiếm câu trả lời trong việc đánh giá TFP ở cấp vĩ mô. Tuy nhiên, các nhà kinh tế hiện nay tiếp cận gần hơn ở góc độ vi mô ở cấp độ doanh nghiệp và họ cho rằng sự khác biệt TFP về lâu dài giữa các quốc gia không chỉ đơn giản là do lan tỏa công nghệ. Cách tiếp cận gần đây mà điển hình của Hsieh và Klenow (2009) cho thấy rằng TFP gộp không chỉ phụ thuộc TFP của các doanh nghiệp sản xuất riêng lẻ mà còn phụ thuộc vào việc phân bổ các đầu vào như thế nào giữa các doanh nghiệp sản xuất này. Hay nói cách khác, TFP gộp có thể thấp bởi vì các đầu vào bị phân bổ không đúng (hay còn gọi là phân bổ sai) giữa các đơn vị sản xuất không đồng nhất.

Cùng với việc tồn tại phân bổ sai nguồn lực xảy ra trong nền kinh tế giải thích sự khác biệt năng suất nhân tố tổng hợp giữa các quốc gia thì quá trình tái phân phối nguồn lực giữa các doanh nghiệp gia nhập, rút lui và sống sót đóng vai trò rất quan trọng trong việc giải thích sự tăng trưởng năng suất gộp và tăng trưởng tiềm năng của một quốc gia. Hai quá trình này diễn ra đồng thời và ảnh hưởng đến thay đổi năng suất rất khác biệt. Do đó, bên cạnh phân bổ sai nguồn lực thì một khía cạnh nghiên cứu mới trên thế giới là xem xét liệu rằng sự tăng trưởng trong năng suất tổng hợp ngoài sự đóng góp chủ yếu từ tăng trưởng của chính công ty còn đến từ việc tái phân bổ nguồn lực (vốn và lao động) giữa các công ty sự gia nhập, rút lui hay không (Olley và Pakes, 1996; Melitz và Polanec, 2015; Restuccia và Rogerson, 2008). Tái phân bổ nguồn lực 2 được coi là một nguồn quan trọng của tăng trưởng năng suất do sự gia nhập của các công ty mới và sự rút lui của các công ty kém hiệu quả (Aw cùng các cộng sự, 2001) hay tái phân bổ các nguồn lực từ các công ty kém hiệu quả sang công ty hiệu quả hơn (Melitz, 2003).

Quá trình tái phân bổ nguồn lực phân rã những thay đổi trong tăng trưởng năng suất ngành công nghiệp thành các nhân tố tương ứng với: cải thiện năng suất của các công ty đang duy trì; sự gia nhập của các công ty mới năng suất cao và đóng góp của các công ty rút lui năng suất thấp. Tăng trưởng năng suất là một vấn đề mà tất cả các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển đều quan tâm trong đó có Việt Nam. Các nghiên cứu về tăng trưởng năng suất nói chung và năng suất nhân tố tổng hợp nói riêng ở Việt Nam hiện nay chưa phản án đầy đủ tiềm năng tăng trưởng năng suất tại các doanh nghiệp đặc biệt là các doanh nghiệp ngành chế biến, chế tạo (chế tác)-khu vực đóng góp chủ yếu cho tổng sản phẩm trong nước. Nếu vấn đề phân bổ sai và tái phân bổ nguồn lực được nghiên cứu ở nước ngoài để giải thích tiềm năng cho tăng trưởng năng suất từ những năm đầu của thập niên 90 của thế kỷ trước thì các nghiên cứu ở Việt Nam hiện nay về phân bổ sai và tái phân bổ nguồn lực vẫn còn rất hạn chế.

Một số nghiên cứu trong nước mới chỉ bàn về việc phân bổ sai và tái phân bổ nguồn lực có ảnh hưởng đến việc thay đổi năng suất mà chưa định lượng bằng các phân tích cụ thể. Việc nghiên cứu đề tài luận án về phân bổ không đúng và tái phân bổ nguồn lực ở một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam nhằm cung cấp một khung lý thuyết cơ bản để luận giải một cách rõ ràng tiềm năng tăng trưởng năng suất nếu loại bỏ phân bổ sai nguồn lực và ảnh hưởng của quá trình tái phân bổ nguồn lực đến thay đổi năng suất tổng hợp diễn ra như thế nào. Đây là vấn đề vô cùng quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi kinh tế khiến nguồn lực bị dịch chuyển từ doanh nghiệp không hiệu quả sang doanh nghiệp hiệu quả. Các nhà hoạch định chính sách cần phải biết liệu các chính sách phân bổ nguồn lực có đúng không trong việc đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế của đất nước.

Với điều kiện thay đổi nhanh và cạnh tranh phát sinh từ toàn cầu hóa, các chính sách cần liên tục điều chỉnh để đảm bảo bắt kịp với xu thế toàn cầu. Xuất phát từ các lý do trên, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Phân bổ không đúng các nguồn lực, tái phân bổ và tăng trưởng năng suất tại các doanh nghiệp ngành chế tác Việt Nam” để nghiên cứu. Luận án này sẽ bổ sung hiệu quả cho rất ít nghiên cứu của Việt Nam hiện nay về phân bổ không đúng và tái phân bổ nguồn lực để giúp đề xuất những chính sách phù hợp để giảm thiểu phân bổ sai cho các ngành công nghiệp và lựa chọn khu vực kinh tế có lợi thế phát triển. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài luận án  Mục tiêu tổng quát Việc nghiên cứu đề tài luận án này nhằm cung cấp khung lý thuyết cơ bản và bằng chứng thực nghiệm để luận giải một cách rõ ràng phân bổ không đúng nguồn lực của các doanh nghiệp ngành chế biến, chế tạo Việt Nam ở mức độ nào cũng như việc loại bỏ phân bổ không đúng nguồn lực làm năng suất tổng hợp tăng lên bao nhiêu.

Bên cạnh đó, luận án cũng cung cấp quá trình tái phân bổ các nguồn lực diễn ra đồng thời với quá trình phân bổ sai nguồn lực do sự gia nhập của các doanh nghiệp mới và sự rút lui của các doanh nghiệp kém hiệu quả góp phần làm thay đổi năng suất tổng hợp.