Luận án đo lường mức độ công bố thông tin phi tài chính của DN niêm yết

i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ------------------------- DƯƠNG HOÀNG NGỌC KHUÊ ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN PHI TÀI CHÍNH VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN PHI TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM Ngành: Kế toán Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS HÀ XUÂN THẠCH TP. HỒ CHÍ MINH - 2019 ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được luận án tiến sĩ này, tôi đã nhận được sự hỗ trợ rất lớn từ Thầy/Cô, đồng nghiệp, và gia đình.

Trước hết, tôi chân thành cảm ơn PGS. TS Hà Xuân Thạch, và bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến Thầy, Thầy là người hướng dẫn khoa học trong quá trình nghiên cứu, và hoàn thành luận án này. Thầy là người định hướng nghiên cứu, khuyến khích và động viên khi tôi mất phương hướng và mất động lực trong quá trình nghiên cứu. Tôi chân thành cảm ơn Thầy Cô khoa Kế toán Trường Đại học Kinh tế TP.

Hồ Chí Minh. Thầy/Cô đã có nhiều ý kiến đóng góp để tôi có thể hoàn thiện được luận án. Tôi chân thành cảm ơn Thầy Cô Viện đào tạo sau đại học Trường ĐH Kinh tế TP. Hồ Chí Minh đã nhiệt tình hỗ trợ các thủ tục bảo vệ luận án.

Tôi chân thành cảm ơn anh/chị là bạn đồng môn, đồng nghiệp, bạn bè đã hỗ trợ tôi nguồn dữ liệu trong quá trình thu thập, khảo sát dữ liệu cho luận án. Tôi chân thành cảm ơn Thầy/Cô đồng nghiệp khoa Kế toán - Kiểm toán và Trường Đại học Tài chính – Marketing đã tạo điều kiện về thời gian, chia sẻ công việc, hỗ trợ kinh phí để tôi có thể hoàn thành luận án của mình. Sau cùng, tôi cảm ơn gia đình, ba má, anh chị, các cháu, và cảm ơn chồng tôi đã luôn khuyến khích, động viên, hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Xin trân trọng cảm ơn và chúc sức khỏe Thầy cô, bạn bè, và gia đình! Tác giả Dương Hoàng Ngọc Khuê iii LỜI CAM ĐOAN Tác giả cam đoan luận án là công trình nghiên cứu riêng của tác giả với sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học.

Các dữ liệu, số liệu trong luận án được tác giả khảo sát một cách trung thực và khách quan. Các nội dung kế thừa từ các nghiên cứu trước đều được tác giả trích nguồn tham khảo. Kết quả luận án chưa được công bố trong các nghiên cứu khác ngoại trừ một số dữ liệu và kết quả nghiên cứu đã được công bố trong các công trình khoa học của chính tác giả. Tác giả Dương Hoàng Ngọc Khuê iv MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN.

ii LỜI CAM ĐOAN .iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .viii DANH MỤC CÁC BẢNG. x DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ .xiii PHẦN MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu .2 Câu hỏi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Các đóng góp mới của luận án. Kết cấu của Luận án. xx CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ .1 Các nghiên cứu về công bố bắt buộc thông tin phi tài chính .1 Các nghiên cứu về công bố bắt buộc thông tin phi tài chính trên thế giới .2 Các nghiên cứu về công bố bắt buộc thông tin phi tài chính tại Việt Nam .2 Các nghiên cứu về công bố tự nguyện thông tin phi tài chính .1 Các nghiên cứu về công bố tự nguyện thông tin phi tài chính trên thế giới.2 Các nghiên cứu về công bố tự nguyện thông tin phi tài chính tại Việt Nam .3 Các nghiên cứu liên quan đến nhân tố tác động đến mức độ công bố thông tin phi tài chính .1 Các nghiên cứu liên quan đến nhân tố tác động đến mức độ công bố thông tin phi tài chính trên thế giới.2 Các nghiên cứu liên quan đến nhân tố tác động đến mức độ CBTT phi tài chính tại Việt Nam.4 Đánh giá các nghiên cứu trước và xác định khe trống trong nghiên cứu .1 Đánh giá các nghiên cứu trước .2 Xác định khe trống trong nghiên cứu. 20 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .1 Những vấn đề chung về thông tin phi tài chính .1 Khái niệm thông tin phi tài chính .2 Vai trò của thông tin phi tài chính .3 Đối tượng sử dụng thông tin phi tài chính .4 Các hình thức CBTT phi tài chính .2 Các hướng dẫn CBTT phi tài chính .1 Hướng dẫn CBTT phi tài chính trên thế giới.1 Hướng dẫn CBTT phi tài chính theo hướng dẫn của Tổ chức sáng kiến toàn cầu (GRI) .2 Hướng dẫn CBTT phi tài chính theo khung Singapore .2 Hướng dẫn CBTT phi tài chính tại Việt Nam .1 Quy định về CBTT phi tài chính trong hệ thống CMKT Việt Nam .2 Quy định về CBTT phi tài chính theo Hướng dẫn CBTT trên thị trường chứng khoán Việt Nam .3 Phương pháp đo lường mức độ CBTT phi tài chính .1 Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder theory) .2 Lý thuyết bất cân xứng (Asymmetric theory) .3 Lý thuyết đại diện (Agency theory) .5 Lý thuyết hợp pháp (Legitimacy theory).

41 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 43 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN VỀ ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN PHI TÀI CHÍNH. Thiết kế nghiên cứu. Sự phù hợp chọn phương pháp nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu .3 Phương pháp chấm điểm CBTT phi tài chính .4 Tiến hành nghiên cứu .1 Mẫu nghiên cứu .2 Thu thập và xử lý dữ liệu.2 Kết quả nghiên cứu và bàn luận.1 Kết quả nghiên cứu .1 Đo lường mức độ CBTT phi tài chính theo quy định của Việt Nam .2 Đo lường mức độ CBTT phi tài chính theo GRI4 .1 Bàn luận mức độ CBTT phi tài chính theo quy định Việt Nam .2 Bàn luận mức độ CBTT phi tài chính theo GRI4.3 Kiểm định trị trung bình của mức độ công bố thông tin phi tài chính theo Việt Nam và GRI4. 60 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN PHI TÀI CHÍNH. Thiết kế nghiên cứu.

Sự phù hợp chọn phương pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu .1 Phương pháp định tính.2 Phương pháp định lượng .3 Mô hình nghiên cứu và đo lường biến trong mô hình .1 Mô hình các nhân tố tác động đến mức độ CBTT phi tài chính .2 Xây dựng giả thuyết nghiên cứu .4 Thực hiện nghiên cứu. Mẫu nghiên cứu .2 Thu thập và xử lý dữ liệu. Kết quả nghiên cứu và bàn luận.1 Kết quả nghiên cứu .1 Kết quả nghiên cứu định tính .2 Thống kế mô tả các nhân tố .3 Kết quả kiểm định giả thuyết của mô hình các nhân tố tác động đến mức độ CBTT phi tài chính theo quy định Việt Nam (Mô hình 1) .4 Kết quả kiểm định giả thuyết của mô hình các nhân tố tác động đến mức độ CBTT phi tài chính theo GRI4 (Mô hình 2) .1 Bàn luận về các nhóm nhân tố tác động đến mức độ CBTT phi tài chính theo quy định Việt Nam .2 Bàn luận về các nhóm nhân tố tác động đến mức độ CBTT phi tài chính theo GRI4 (Mô hình 2).

113 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Mức độ CBTT phi tài chính của các DNNY tại Việt Nam. Nhân tố tác động mức độ công bố thông tin phi tài chính của các DNNY tại Việt Nam.

Hàm ý chính sách .1 Hàm ý chính sách từ thực trạng mức độ CBTT phi tài chính .1 Đối với mức độ CBTT phi tài chính theo quy định: .1 Đối với mức độ CBTT phi tài chính theo GRI4 .2 Hàm ý chính sách từ nhân tố tác động đến mức độ CBTT phi tài chính của các DNNY Việt Nam .1 Nhóm nhân tố đặc tính công ty.2 Nhóm nhân tố cấu trúc sở hữu.3 Nhóm nhân tố quản trị công ty .3 Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo. 125 PHẦN KẾT LUẬN. 126 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 126 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

134 viii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh AEC Cộng đồng kinh tế ASEAN ASEAN Economic Community AFTA Khu vực mậu dịch tự do ASEAN ASEAN Free Trade Area BCTC Báo cáo tài chính BCTN Báo cáo thường niên BC PTBV Báo cáo phát triển bền vững CBTT Công bố thông tin CDP Dự án công bố carbon Carbon Disclosure Project CSR Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp Corporate social responsibility CMKT Chuẩn mực kế toán Centre for Strategy & Evaluation CSES Trung tâm dịch vụ đánh giá và chiến lược Services DN Doanh nghiệp DNNY Doanh nghiệp niêm yết EH & S Sức khỏe và an toàn Environmental Health and Safety Môi trường, xã hội, quản trị công ty Environmental, Social and ESG Governance EU Liên minh Châu Âu European Union GDCK Giao dịch chứng khoán Hệ thống xếp hạng tác động đầu tư toàn The Global Impact Investing Rating GIIRS cầu Systems GRI Tố chức sáng kiến toàn cầu Global Reporting Initiative GRI4 Hướng dẫn G4 của GRI HNX Sở giao dịch chứng khoán Hà nội Hanoi Stock Exchange Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Ho Chi Minh Stock Exchange HOSE Chí Minh KD Kinh doanh KTNB Kiểm toán nội bộ Institute of Chartered Accountant in Hội kế toán công chứng Anh và xứ ICAEW England and Wale Wales IFC Tổ chức tài chính quốc tế International Finance Corporation Ind AS 01 Chuẩn mực kế toán Ấn Độ Indian Accounting Standard IAS Chuẩn mực kế toán quốc tế International Accounting Standards International Financial Reporting IFRS Chuẩn mực lập báo cáo tài chính quốc tế Standards NHTM Ngân hàng thương mại Organisation for Economic Co- OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế operation and Development OLS Phương pháp bình phương nhỏ nhất Ordinary Least Square PTC Phi tài chính QTCT Quản trị công ty R&D Nghiên cứu và phát triển Research & Development ROA Lợi nhuận/Tài sản Return on Total Assets ROE Lợi nhuận/Vốn chủ sở hữu Return on Equity ix Từ viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh ROS Lợi nhuận/Doanh thu Return on Sales Sở giao dịch chứng khoán Nam Thái The south pacific stock exchange SPSE Bình Dương SX Sản xuất VAA Hội kế toán và kiểm toán Việt Nam Hiệp hội kiểm toán viên hành nghề Việt Vietnam Association of Certified VACPA Nam Public Accountant VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam Vietnamese Accounting Standards UBCK Ủy ban chứng khoán UNGC Hiệp ước Toàn cầu Liên hợp quốc United Nations Global Compact WTO Tổ chức thương mại thế giới World Trade Organization x DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Tổng hợp các nghiên cứu công bố bắt buộc thông tin phi tài chính trên thế giới .