Luận án tiến sĩ kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh bắc

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐỖ TRỌNG HƯNG KÕT HîP T¡NG TR¦ëNG KINH TÕ VíI B¶O VÖ M¤I TR¦êNG ë C¸C TØNH B¾C TRUNG Bé VIÖT NAM HIÖN NAY Chuyên ngành : Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử Mã số : 62 22 03 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN VĂN PHÒNG 2. BÙI VĂN DŨNG HÀ NỘI - 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và ñược trích dẫn ñầy ñủ theo quy ñịnh.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Đỗ Trọng Hưng MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 6 1. Các công trình ñề cập ñến những vấn ñề lý luận về kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường 6 1. Các công trình ñề cập ñến thực trạng kết hợp tăng trưởng kinh tế với việc bảo vệ môi trường ở Việt Nam nói chung và ở Bắc Trung bộ Việt Nam nói riêng 16 1. Các công trình ñề cập ñến quan ñiểm, giải pháp kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường 23 1.

Khái quát kết quả của các công trình nghiên cứu liên quan và vấn ñề ñặt ra cần tiếp tục nghiên cứu về việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam hiện nay 34 Chương 2: KẾT HỢP TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 37 2. Kinh tế, tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế 37 2. Môi trường và bảo vệ môi trường 47 2. Yêu cầu, nội dung và những nhân tố ảnh hưởng ñến kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường 53 Chương 3: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG VIỆC KẾT HỢP TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở CÁC TỈNH BẮC TRUNG BỘ VIỆT NAM HIỆN NAY 75 3.

Điều kiện tự nhiên, ñặc ñiểm tình hình kinh tế - xã hội và môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam 75 3. Thực trạng việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ hiện nay 84 3. Một số vấn ñề ñặt ra từ thực trạng kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam hiện nay 97 3. Nguyên nhân của thực trạng kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam hiện nay 108 Chương 4: MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM KẾT HỢP HÀI HÒA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở CÁC TỈNH BẮC TRUNG BỘ VIỆT NAM HIỆN NAY 114 4.

Một số quan ñiểm nhằm kết hợp hài hòa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam hiện nay 114 4. Một số giải pháp chủ yếu nhằm kết hợp hài hoà tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam hiện nay 134 KẾT LUẬN 155 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 158 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 159 PHỤ LỤC 172 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN CCN : Cụm công nghiệp CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện ñại hóa CN : Công nghệ CT - XH : Chính trị - xã hội ĐT : Đào tạo GD : Giáo dục KCN : Khu công nghiệp KKT : Khu kinh tế KH : Khoa học KT - XH : Kinh tế - xã hội MT : Môi trường MTST : Môi trường sinh thái Nxb : Nhà xuất bản PTBV : Phát triển bền vững PTKT : Phát triển kinh tế TN - MT : Tài nguyên - môi trường TNTN : Tài nguyên thiên nhiên TTKT : Tăng trưởng kinh tế XHCN : Xã hội chủ nghĩa 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của ñề tài Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ cũng như toàn cầu hoá diễn ra mạnh mẽ ñã ñặt ra nhiều cơ hội cùng thách thức cho tất cả các quốc gia, dân tộc. Nhận thức ñược ñiều ñó, các quốc gia, dân tộc phải có một chiến lược phát triển kinh tế phù hợp ñể tránh nguy cơ tụt hậu xa hơn.

Song, nhiều khi vì mong muốn tăng trưởng kinh tế nhanh nhất, thu ñược nhiều lợi nhuận nhất mà người ta ñã quên ñi các vấn ñề xã hội, môi trường. Quả thực, trong những năm gần ñây, vấn ñề ô nhiễm môi trường, sự cạn kiệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên, sự ñe doạ khủng hoảng sinh thái trên phạm vi toàn thế giới ñang thu hút sự chú ý của các quốc gia, dân tộc, các nhà nghiên cứu khoa học và các nhà quản lý. Con người ngày càng nhận thức rõ hơn rằng, ñể ñẩy mạnh tốc ñộ tăng trưởng và phát triển kinh tế nhằm khắc phục tình trạng ñói nghèo, bất bình ñẳng và giảm thiểu hậu quả về môi trường thì phải phát triển bền vững. Hiện nay, Việt Nam ñang trong thời kỳ ñẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñất nước với mục tiêu phát triển kinh tế nhanh, bền vững, tiếp tục xây dựng nền tảng ñể sớm ñưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện ñại.

Để thực hiện ñược mục tiêu ñó, vấn ñề ñặt ra cho chúng ta là trong khi phát triển kinh tế thì việc khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên phải bảo vệ ñược môi trường tự nhiên một cách có hiệu quả, nằm trong giới hạn cho phép của môi trường ñể bảo ñảm cho sự phát triển bền vững. Trong thời gian qua, việc bảo vệ môi trường ở nước ta hiện chưa ñáp ứng ñược yêu cầu của quá trình phát triển kinh tế - xã hội bền vững; môi trường nước ta vẫn tiếp tục bị ô nhiễm và suy thoái, có nơi nghiêm trọng. Việc thi hành pháp luật bảo vệ môi trường chưa nghiêm minh. Ý thức tự giác bảo vệ và giữ gìn môi trường chưa trở thành thói quen trong cách sống của ñại bộ phận dân cư.

Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X tại Đại hội ñại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng chỉ rõ: 2 Việc xây dựng pháp luật và chính sách bảo vệ môi trường còn chậm, thực hiện chưa nghiêm, hiệu lực, hiệu quả thấp. Môi trường ở nhiều nơi tiếp tục bị xuống cấp, một số nơi ñã ñến mức báo ñộng. Chưa chủ ñộng nghiên cứu, dự báo ñánh giá tác ñộng của biến ñổi khí hậu; hậu quả của thiên tai còn nặng nề [42, tr. Do ñó, việc giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường vì sự phát triển bền vững có ý nghĩa sống còn ñối với nước ta cả trước mắt và lâu dài.

Trong quá trình ñẩy mạnh tăng trưởng kinh tế con người ñã tác ñộng rất lớn ñến môi trường. Trước thực trạng môi trường ngày càng xấu ñi do phát triển kinh tế gây ra, con người ñã ñặt ra yêu cầu và ñi tìm các biện pháp ñể vừa tăng trưởng, phát triển kinh tế nhưng ít gây tổn hại ñến môi trường nhất. Những ñịa phương có xuất phát ñiểm về kinh tế thấp như các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam, thường phải ñẩy nhanh tốc ñộ phát triển, vì vậy, mức ñộ tác ñộng ñến môi trường càng lớn do phải khai thác nhiều hơn ñối với các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Bắc Trung bộ (gồm 6 tỉnh từ Thanh Hóa ñến Thừa Thiên Huế) là một vùng kinh tế còn khó khăn, có ñiều kiện tự nhiên không thuận lợi cho việc phát triển sản xuất hàng hóa.

Bên cạnh ñó, kinh tế kém phát triển dẫn tới tình trạng khai thác tràn lan tài nguyên thiên nhiên và các nguồn lực, nhưng kết quả phát triển kinh tế không cao, còn gây ra nhiều vấn ñề về môi trường. Thực tế việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ còn nhiều bất cập chưa ñáp ứng yêu cầu. Nhận thức của cán bộ, ñảng viên và nhân dân trong vùng về vấn ñề này vẫn còn hạn chế; vẫn còn biểu hiện tuyệt ñối hóa tăng trưởng kinh tế mà chưa có sự quan tâm ñúng mức tới bảo vệ môi trường, v. Do vậy, kết hợp giữa ñẩy nhanh tốc ñộ tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ là vấn ñề mang tính bức thiết hiện nay.

Bởi vì, ñể ñạt ñược các lợi ích kinh tế ñơn thuần, hiện nay ở các tỉnh Bắc Trung bộ ñang tạo ra sức ép rất lớn ñối với môi trường. Để bảo ñảm sự cân 3 bằng trong phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, thời gian qua ñã có rất nhiều công trình nghiên cứu, những ý kiến ñề xuất và những giải pháp trong thực tiễn. Tuy nhiên, cho ñến nay chưa có công trình nào trực tiếp nghiên cứu vấn ñề này ở các tỉnh Bắc Trung bộ. Vì vậy, ñể tiếp tục khẳng ñịnh cần phải kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường tự nhiên nhằm tạo ra môi trường cho sự phát triển bền vững, tác giả chọn vấn ñề: Kế hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam hiện nay làm ñề tài luận án tiến sĩ Triết học.

M c ñích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục ñích c a luận án Trên cơ sở phân tích một số vấn ñề lý luận về kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường cũng như thực trạng kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam hiện nay, luận án ñề xuất một số quan ñiểm và giải pháp chủ yếu nhằm kết hợp hài hòa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường trên ñịa bàn vùng. Nhiệm vụ c a luận án - Phân tích làm rõ một số vấn ñề lý luận về kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường tự nhiên. - Phân tích thực trạng và những vấn ñề ñặt ra của việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam hiện nay.

- Đề xuất một số quan ñiểm và giải pháp chủ yếu nhằm kết hợp hài hòa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu Luận án tập trung nghiên cứu, tìm hiểu sự kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam hiện nay.