Luận án tiến sĩ: Hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực vùng Đồng bằng Sông Hồng - Phùng Thị Lý

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH PHÙNG THỊ LÝ HỢP TÁC GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC HÀ NỘI - 2019 luan an HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH PHÙNG THỊ LÝ HỢP TÁC GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Mã số: 62 22 03 08 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. BÙI THỊ NGỌC LAN 2. NGUYỄN THỊ HÀ HÀ NỘI - 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả luận án Phùng Thị Lý luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 9 1. Tổng quan các công trình nước ngoài liên quan đến luận án 9 1. Tổng quan các công trình trong nước liên quan đến luận án 16 1. Đánh giá chung về các công trình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần làm rõ 28 Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HỢP TÁC GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY 33 2.

Lý luận về đào tạo nguồn nhân lực; về hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực 33 2. Những yếu tố cơ bản tác động đến hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay 67 Chương 3: THỰC TRẠNG HỢP TÁC GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 78 3. Thực trạng hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay 78 3. Những vấn đề đặt ra đối với việc hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay 113 Chương 4: QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM THÚC ĐẨY MỐI QUAN HỆ HỢP TÁC GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY 121 4.

Những quan điểm cơ bản về hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay 121 4. Một số giải pháp chủ yếu và kiến nghị nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay 130 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC 166 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Mỗi quốc gia muốn phát triển cần nhiều nguồn lực như vốn, tài nguyên thiên nhiên, khoa học công nghệ, con người,… trong đó nguồn lực con người (nguồn nhân lực) được coi là yếu tố quyết định nhất. Đối với Việt Nam đang trong thời kỳ phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, việc đòi hỏi nguồn nhân lực đủ về số lượng, mạnh về chất lượng, có khả năng làm việc trong môi trường công nghệ cao, có phẩm chất đạo đức tốt, có niềm tin và phấn đấu cho mục tiêu chung, vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội của đất nước ngày càng trở nên quan trọng.

Chỉ có như vậy, nguồn nhân lực này mới thực sự trở thành yếu tố then chốt và là động lực thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam phát triển hiện đại, bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Song để có được chất lượng đó, người lao động phải trải qua quá trình học tập, rèn luyện nghiêm túc. Vì vậy, hoạt động đào tạo trong nhà trường được xác định là hoạt động cơ bản, cốt lõi nhất làm lên chất lượng nguồn nhân lực. Đồng bằng sông Hồng là nơi tập trung các cơ quan đầu não chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, là khu vực tập trung nhiều nhất các cơ sở đào tạo nghề nghiệp và là địa bàn đóng chân của rất nhiều doanh nghiệp lớn, nhỏ của các tổ chức kinh tế lớn trong cả nước.

Theo đó, đây là khu vực có nguồn cung và nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao. Với đặc điểm kinh tế - chính trị này, đồng bằng sông Hồng là vùng có vị trí chiến lược quan trọng đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên thực tế cho thấy, đào tạo nguồn nhân lực của vùng trong những năm gần đây vẫn còn nặng về lý thuyết. Việc đào tạo kỹ năng, nhất là kỹ năng thực hành, kỹ năng xã hội và các kỹ năng nghề nghiệp khác chưa được đầu tư thỏa đáng.

Một bộ phận không nhỏ nguồn nhân lực đã qua đào tạo ở khu vực luan an 2 này hiện nay vẫn đang trong tình trạng yếu về chuyên môn, thiếu các kỹ năng và tác phong làm việc…, chưa đáp ứng được yêu cầu nhân lực của thị trường lao động, của doanh nghiệp, của xã hội, lạc hậu so với thời đại. Về phía doanh nghiệp, khi khoa học công nghệ đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp thì yêu cầu về trình độ, chất lượng nguồn nhân lực với đầy đủ kiến thức chuyên môn, kỹ năng, ý thức trách nhiệm được các doanh nghiệp đặt lên hàng đầu. Đây là cơ sở để các doanh nghiệp khẳng định vai trò, vị thế của mình trong kinh tế thị trường cạnh tranh ngày càng gay gắt. Thực tế này cho thấy: Muốn nâng cao chất lượng đào tạo để những nhân lực này khi tham gia vào thị trường lao động, các doanh nghiệp không phải mất thời gian, chi phí đào tạo lại thì việc hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp ngay từ trong quá trình đào tạo được coi là vấn đề cấp thiết đặt ra.

Mối quan hệ này không phải chỉ nhằm mục đích tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội mà còn bắt nguồn từ quan hệ lợi ích của chính bản thân nhà trường và doanh nghiệp. Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta đã đưa ra đường lối đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo hướng “chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế” với định hướng “Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp”, “Thực hiện liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp, cơ sở sử dụng lao động, cơ sở đào tạo và nhà nước để phát triển nguồn nhân lực theo nhu cầu xã hội”, “Chú trọng phát hiện, bồi dưỡng, phát huy nhân tài; đào tạo nhân lực cho phát triển kinh tế tri thức” [32, tr. Đó cũng là con đường tất yếu để nước ta thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng tiếp tục khẳng định đường lối “đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực theo hướng mở, hội nhập, xây dựng xã hội học tập, phát triển toàn diện năng lực, thể chất, nhân cách, đạo đức, lối sống, ý thức tôn trọng pháp luật và trách nhiệm công dân”, “Nâng cao kiến thức chuyên sâu và tác phong luan an 3 công nghiệp trong đào tạo nghề; phát huy tư duy sáng tạo, năng lực tự nghiên cứu ở bậc đại học….”, “gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và thu hút các nhà khoa học tham gia giảng dạy”, “Khuyến khích xã hội hóa đầu tư phát triển các trường chất lượng cao ở tất cả các cấp học và trình độ đào tạo.

Giao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục, đào tạo, nhất là các trường đại học, trường dạy nghề”, “Khuyến khích và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế nghiên cứu phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ. Tăng cường hoạt động nghiên cứu ở các trường đại học” [36, tr. Đường lối, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước là cơ sở pháp lý quan trọng có giá trị định hướng cho việc đổi mới nội dung, phương thức giáo dục hiện nay. Tuy nhiên thực tế hiện nay cho thấy: mối liên hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp ở khu vực đồng bằng sông Hồng còn rất lỏng lẻo, chủ yếu mới dừng ở việc hỗ trợ cơ sở vật chất, máy móc, trang thiết bị kỹ thuật, tổ chức một vài hoạt động thực tế, thực tập, giao lưu, tọa đàm, hội nghị việc làm hoặc tham gia góp ý cho nội dung chương trình đào tạo.

Các hoạt động khác doanh nghiệp gần như đứng ngoài cuộc. Không ít doanh nghiệp vẫn quan niệm rằng đào tạo là việc của nhà trường, do vậy dẫn đến tình trạng cơ sở đào tạo cứ đào tạo nhưng không đáp ứng được nhu cầu doanh nghiệp cần; những cái doanh nghiệp cần thì nhà trường chưa đủ điều kiện để đào tạo hoặc đào tạo không chuyên sâu. Hệ quả là nguồn nhân lực sau đào tạo không tìm được việc làm, hoặc tìm được việc làm nhưng không đúng chuyên môn đào tạo, hoặc làm việc nhưng chưa tương xứng với trình độ chuyên môn được đào tạo mà doanh nghiệp cần. Doanh nghiệp phải đào tạo lại, gây tốn kém về kinh tế, ức chế về tâm lý.

Nhìn ở góc độ chính trị - xã hội, những bất cập này chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến nhiều vấn đề bức xúc trong xã hội, làm gia tăng các tệ nạn xã hội, hình thành những điểm nóng chính trị, gây mất niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và làm giảm tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa. luan an 4 Xuất phát từ ý nghĩa, tầm quan trọng và những bất cập nêu trên, tác giả chọn vấn đề “Hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ với mong muốn tìm ra những giải pháp mang tính khả thi để góp phần thúc đẩy việc hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay.