Luận án tiến sĩ: Hiệu quả phân bổ và mô hình đánh giá tác động ngành công nghiệp Việt Nam - Vũ Thị Huyền Trang, ĐH Kinh tế Quốc dân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- VŨ THỊ HUYỀN TRANG HIỆU QUẢ PHÂN BỔ VÀ MỘT SỐ MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ĐẾN HIỆU QUẢ PHÂN BỔ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH CÔNG NGHIỆP CỦA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ HỌC HÀ NỘI – 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- VŨ THỊ HUYỀN TRANG HIỆU QUẢ PHÂN BỔ VÀ MỘT SỐ MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ĐẾN HIỆU QUẢ PHÂN BỔ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH CÔNG NGHIỆP CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: TOÁN KINH TẾ Mã số: 9310101_TKT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: GS. NGUYỄN KHẮC MINH HÀ NỘI - 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Nghiên cứu sinh (ký và ghi rõ họ tên) Vũ Thị Huyền Trang ii LỜI CÁM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.

Nguyễn Khắc Minh người hướng dẫn khoa học luận án, đã rất tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến các Thầy giáo, Cô giáo trong Khoa Toán kinh tế và Bộ môn Toán kinh tế của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, đặc biệt là PGS. Nguyễn Thị Minh, TS. Nguyễn Mạnh Thế, TS.

Phạm Ngọc Hưng đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi về mọi mặt trong cả quá trình tôi học tập và hoàn thành luận án của mình. Tôi xin chân thành cám ơn Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm và các Giảng viên Bộ môn Toán Trường Đại học Thương mại đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi để tôi hoàn thành việc học tập của mình. Và cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Gia đình đã hỗ trợ, động viên và tạo điều kiện thuận lợi nhất để tôi yên tâm học tập và thực hiện luận án của mình. Hà Nôi, ngày tháng năm 2022 Tác giả Vũ Thị Huyền Trang iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .v DANH MỤC HÌNH VẼ.vi DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU. vii MỞ ĐẦU .1 Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Tổng quan nghiên cứu về các thước đo hiệu quả phân bổ.

Các nghiên cứu nước ngoài. Các nghiên cứu trong nước. Tổng quan nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả phân bổ. Khoảng trống nghiên cứu.

Kết luận Chương 1. 27 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Cơ sở lý luận về hiệu quả phân bổ. Khái niệm về hiệu quả phân bổ.

Cơ sở lý luận về hiệu quả phân bổ của doanh nghiệp. Cơ sở lý luận về hiệu quả phân bổ ngành - vùng. Khung nghiên cứu của luận án. Dữ liệu nghiên cứu.

Phương pháp đo lường hiệu quả phân bổ. Đo lường hiệu quả phân bổ của doanh nghiệp theo phương pháp phân tích bao dữ liệu. Đo lường hiệu quả phân bổ ngành - vùng theo cách tiếp cận của Olley and Pakes (1996). Các mô hình hồi quy đánh giá tác động của các nhân tố đến hiệu quả phân bổ.

Mô hình Tobit đánh giá tác động của các nhân tố đến hiệu quả phân bổ cấp doanh nghiệp được đo lường theo phương pháp DEA. Mô hình hồi quy đánh giá tác động của các nhân tố đến hiệu quả phân bổ ngành - vùng đo lường theo cách tiếp cận Olley and Pakes (1996). Kết luận Chương 2. 56 iv Chương 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG VÀ PHÂN BỔ NGUỒN LỰC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH CHẾ BIẾN CHẾ TẠO Ở VIỆT NAM.

Hoạt động của các doanh nghiệp ngành chế biến chế tạo của Việt Nam. Thực trạng hoạt động theo quy mô doanh nghiệp. Thực trạng hoạt động theo loại hình thức sở hữu của doanh nghiệp. Thực trạng hoạt động theo nhóm ngành kinh tế.

Thực trạng phân bổ vốn và lao động của các doanh nghiệp ngành chế biến chế tạo ở Việt Nam. Thực trạng phân bổ nguồn lao động của các doanh nghiệp ngành chế biến chế tạo ở Việt Nam. Thực trạng phân bổ nguồn vốn của các doanh nghiệp ngành chế biến chế tạo ở Việt Nam. Thực trạng môi trường kinh doanh cấp tỉnh ở Việt Nam.

Kết luận Chương 3. 77 Chương 4: KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG HIỆU QUẢ PHÂN BỔ VÀ CÁC MÔ HÌNH CHỈ ĐỊNH. Hiệu quả phân bổ của các doanh nghiệp ngành chế biến chế tạo của Việt Nam. Hiệu quả phân bổ của doanh nghiệp ngành chế biến chế tạo đo lường theo phương pháp phân tích bao dữ liệu.

Năng suất và hiệu quả phân bổ ngành - vùng đo lường theo cách tiếp cận của Olley and Pakes (1996). Các mô hình phân tích tác động của các nhân tố đến hiệu quả phân bổ của các doanh nghiệp ngành chế biến chế tạo. Mô hình Tobit phân tích tác động của các nhân tố đến hiệu quả phân bổ của doanh nghiệp đo lường theo phương pháp DEA. Mô hình dữ liệu mảng phân tích tác động của các nhân tố đến hiệu quả phân bổ ngành - vùng đo lường theo cách tiếp cận của Olley and Pakes (1996).

Kết luận chương 4 .119 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .121 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ .130 TÀI LIỆU THAM KHẢO.143 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Diễn giải CBCT Chế biến chế tạo CNC Công nghệ cao CNT Công nghệ thấp CNTB Công nghệ trung bình CRS Hiệu suất không đổi theo quy mô DEA Phân tích bao dữ liệu DMU Đơn vị ra quyết định DN Doanh nghiệp DNFDI Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNTN Doanh nghiệp tư nhân FE Mô hình ảnh hưởng cố định FGLS Bình phương tổng quát khả thi GMM Phương pháp moment tổng quát DGMM Phương pháp moment tổng quát sai phân IV-GMM Phương pháp moment tổng quát biến công cụ PCI Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh SGMM Phương pháp moment tổng quát hệ thống GSO Tổng cục thống kê RE Mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên TFP Năng suất nhân tố tổng hợp VCCI Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam VRS Hiệu suất thay đổi theo quy mô vi DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2. Hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ định hướng đầu vào. Hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ định hướng đầu ra. Khung nghiên cứu về đo lường hiệu quả phân bổ.

Khung nghiên cứu về mô hình phân tích tác động của các nhân tố đến hiệu quả phân bổ. Tỷ lệ DN sống sót, DN gia nhập và DN rút lui theo quy mô DN. Phần trăm doanh nghiệp có lợi nhuận dương theo loại hình sở hữu. Lao động trong ngành chế biến chế tạo phân theo ngành cấp 2.

Vốn, doanh thu và lợi nhuận bình quân doanh nghiệp theo ngành cấp 2. Phân bổ việc làm (%) theo các ngành chính của ngành chế biến chế tạo. Sự thay đổi phân bổ việc làm ở các tỉnh có số lượng lao động lớn nhất. Phân bổ việc làm ngành CBCT theo tỉnh năm 2000 và 2018.

Sự thay đổi phân bổ vốn theo trình độ công nghệ của doanh nghiệp. Sự thay đổi phân bổ vốn theo loại hình doanh nghiệp. Phân bổ vốn ngành CBCT theo tỉnh năm 2000 và 2018. Biểu đồ hình hộp điểm số PCI và PCI gốc theo thời gian.

Điểm số PCI bình quân của các vùng của cả nước trong từng năm. Hiệu quả phân bổ của doanh nghiệp phân theo loại hình sở hữu. Hiệu quả phân bổ của các doanh nghiệp phân theo trình độ công nghệ. Hiệu quả phân bổ và giá trị gia tăng của các DNCNT.

Hiệu quả phân bổ và giá trị gia tăng của các DNCNTB. Hiệu quả phân bổ và giá trị gia tăng của các DNCNC. Tỷ lệ doanh nghiệp ngành CBCT theo vùng giai đoạn 2000-2018. Hiệu quả phân bổ từng vùng của các doanh nghiệp ngành CBCT.90 vii DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 3.

Thống kê mô tả một số biến quan trọng theo quy mô doanh nghiệp. Giá trị trung bình của một số biến quan trọng theo loại hình sở hữu. Năng suất và hiệu quả phân bổ của các DN theo loại hình sở hữu. Kết quả mở rộng của phân rã OP động trong giai đoạn 2000-2018.

Năng suất gộp của các vùng trong từng năm của giai đoạn 2000-2018. Bảng thống kê mô tả hiệu quả phân bổ cấp tỉnh trong từng năm. Các tỉnh có hiệu quả phân bổ trung bình cao nhất và thấp nhất. Mô tả các biến trong mô hình.

Thống kê mô tả các biến sử dụng trong mô hình. Kết quả ước lượng mô hình Tobit trên toàn mẫu. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy Tobit trên các nhóm doanh nghiệp chia theo loại hình sở hữu. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy Tobit trên các nhóm doanh nghiệp chia theo trình độ công nghệ và theo quy mô.

Mô tả các biến trong mô hình. Thống kê mô tả các biến sử dụng trong mô hình. Kết quả ước lượng mô hình tĩnh cả giai đoạn 2000-2018. Kết quả ước lượng mô hình tĩnh giai đoạn 2006-2018.

Kết quả ước lượng các mô hình SGMM. Tác động dài hạn đối với AE của các biến trong mô hình SGMM1. Tác động dài hạn đối với AE của các biến trong mô hình SGMM2. Lý do lựa chọn đề tài “Các vấn đề về đo lường hiệu quả sản xuất của một công ty, một ngành là rất quan trọng đối với cả nhà lý luận kinh tế và nhà hoạch định chính sách kinh tế.

Hiệu quả đề cập đến mối quan hệ toàn cục giữa tất cả các yếu tố đầu ra và đầu vào trong một quá trình sản xuất (Speelman và cộng sự, 2007). Một nhà sản xuất cố gắng tổ chức các nguồn lực thành một đơn vị sản xuất trong đó mục tiêu cuối cùng có thể là tối đa hóa sản lượng, tối thiểu hóa chi phí, tối đa hóa lợi nhuận hoặc tối đa hóa tiện ích hoặc kết hợp cả bốn (Oluwatayo và cộng sự, 2008). Người quản lý sẽ quan tâm đến hiệu quả để đạt được mục tiêu của sản xuất. Ajibefun and Daramola (2003) chỉ ra rằng các doanh nghiệp trong nước cạnh tranh trên thị trường quốc tế phải áp dụng công nghệ hiện có hiệu quả hơn để cạnh tranh hiệu quả với các nhà sản xuất quốc tế.