Luận án Tiến sĩ: Phát triển Thương mại Bền vững trên Địa bàn Tỉnh Thái Nguyên

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi, các thông tin, số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Những kết quả nghiên cứu của Luận án chưa từng được công bố trong bất cứ một công trình nào khác. Tác giả luận án Dương Thị Tình ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu Trường ĐH Kinh tế Quốc dân, Viện Đào tạo Sau đại học, Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế Trường ĐH Kinh tế Quốc dân, Ban giám hiệu Trường ĐH Kinh tế & Quản trị kinh doanh, các cán bộ viên chức thuộc Trung tâm TT & TV, các thầy cô giáo thuộc khoa Kinh tế Trường ĐH Kinh tế & Quản trị kinh doanh đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới thầy hướng dẫn GS.TS Hoàng Đức Thân - người đã luôn tâm huyết và nhiệt tình hướng dẫn, động viên khích lệ, dành nhiều thời gian hướng dẫn và chỉ bảo tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu.

Tôi xin chân thành cảm ơn Viện Nghiên cứu Thương mại - Bộ Công thương đã luôn ủng hộ, chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình học tập và thu thập tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên, Sở Công thương tỉnh Thái Nguyên, Sở Tài nguyên & Môi trường tỉnh Thái Nguyên, Sở Khoa học & Công nghệ tỉnh Thái Nguyên, Sở Lao động Thương binh & xã hội tỉnh Thái Nguyên, Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi tiến hành nghiên cứu. Xin gửi tấm lòng tri ân tới Gia đình của tôi. Những người thân yêu trong gia đình luôn là những nguồn động viên lớn lao, luôn dành cho tôi sự quan tâm, giúp đỡ trên mọi phương diện để tôi yên tâm học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Dương Thị Tình iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC HÌNH.

ix MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH. Lý thuyết về phát triển bền vững và vận dụng trong thương mại. Lý thuyết về phát triển bền vững.

Khái niệm phát triển thương mại và phát triển thương mại bền vững. Vai trò của phát triển thương mại bền vững. Nội dung và tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững trên địa bàn tỉnh. Nội dung phát triển thương mại bền vững trên địa bàn tỉnh.

Tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững trên địa bàn tỉnh. Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển thương mại bền vững trên địa bàn tỉnh. Hội nhập quốc tế. Thể chế thương mại.

Điều kiện tự nhiên. Nguồn nhân lực thương mại. Cơ sở hạ tầng thương mại. Khoa học công nghệ trong thương mại.

47 iv CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN. Phân tích thực trạng phát triển thương mại trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên theo các tiêu chí bền vững. Quy mô tăng trưởng thương mại trên địa bàn. Chất lượng tăng trưởng của thương mại trên địa bàn.

Lao động và thu nhập trong lĩnh vực thương mại. Mức độ thân thiện của thương mại với môi trường. Phân tích thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển thương mại bền vững trên địa bàn tỉnh thái Nguyên. Hội nhập quốc tế.

Thể chế thương mại. Điều kiện tự nhiên. Nguồn nhân lực thương mại. Cơ sở hạ tầng thương mại.

Khoa học công nghệ trong thương mại. Phân tích kết quả điều tra về mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến phát triển thương mại bền vững trên địa bàn tỉnh thái Nguyên. Những kết luận qua phân tích thực trạng phát triển thương mại bền vững trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Đánh giá, kết luận chung.

Nguyên nhân của những hạn chế. 102 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN. Phương hướng phát triển thương mại trên địa bàn tỉnh Thái nguyên đến năm 2020. Dự báo bối cảnh tác động đến phát triển thương mại bền vững trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020.

Quan điểm phát triển thương mại bền vững trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Định hướng phát triển thương mại bền vững trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020. Giải pháp phát triển thương mại bền vững trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 121 3. Hoàn thiện môi trường thể chế của tỉnh Thái Nguyên cho phát triển thương mại bền vững.

Xây dựng và thực thi chiến lược phát triển thương mại trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Phát triển kết cấu hạ tầng thương mại trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực thương mại của tỉnh Thái Nguyên. Phát triển khoa học công nghệ của tỉnh trong lĩnh vực thương mại.

Đảm bảo hài hòa giữa phát triển thương mại và bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. 134 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ. 136 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 147 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT I.

Tiếng Việt Chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ BHXH Bảo hiểm xã hội BLHH Bán lẻ hàng hóa CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNTM Doanh nghiệp thương mại LHQ Liên hiệp quốc KCN Khu công nghiệp KHCN Khoa học công nghệ HNQT Hội nhập quốc tế HTX Hợp tác xã KTQD Kinh tế quốc dân LĐ Lao động NK Nhập khẩu PTBV Phát triển bền vững PTTMBV Phát triển thương mại bền vững TDMNBB Trung du miền núi bắc bộ TDMNPB Trung du miền núi phía bắc TNHH Trách nhiệm hữu hạn TTTM Trung tâm thương mại UBND Ủy ban nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa XK Xuất khẩu XNK Xuất nhập khẩu vii II.Tiếng Anh Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ABD Asia Bank Development Ngân hàng phát triển Châu Á ASEAN Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do AFTA ASEAN Asia Paccific Economic Diễn đàn kinh tế khu vực APEC Cooperation Châu Á- Thái Bình Dương The Association of South East Hiệp hội các nước Đông Nam ASEAN Asian Nations Á ASEM Asia- Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á - Âu EU European Union Liên minh Châu Âu FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTAs Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GO Gross Output Giá trị sản xuất HDI Human Development Index Chỉ số phát triển con người IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế International Organization for Tổ chức tiêu chuẩn quốc tế ISO Standardization International Union for Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên IUCN Conservation of Nature quốc tế United Nations Conference on Hội nghị về Môi trường và UNCED Enviroment and Development Phát triển của Liên hiệp quốc United Nations Conference on Hội nghị về Thương mại và UNCTAD trade and Development Phát triển của Liên hiệp quốc United Nations Development Chương trình phát triển của UNDP Programme Liên hiệp quốc USD United States Dollar Đơn vị tiền tệ Đô la Mỹ VA Value Added Giá trị gia tăng WB World Bank Ngân hàng thế giới World Commission for Ủy ban Môi trường và phát WCED Enviroment and Development triển thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại thế giới viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Tổng mức bán lẻ hàng hóa theo giá hiện hành của Tỉnh Thái Nguyên. Số cơ sở kinh doanh thương mại trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của cả nước và tỉnh Thái Nguyên.

Thị trường xuất khẩu của tỉnh Thái Nguyên. Mười thị trường xuất khẩu hàng hóa lớn nhất của tỉnh Thái Nguyên. Kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của cả nước và tỉnh Thái Nguyên. Thị trường nhập khẩu của tỉnh Thái Nguyên.

Năm thị trường nhập khẩu hàng hóa lớn nhất của tỉnh Thái Nguyên. Cán cân thương mại của tỉnh Thái nguyên. Độ mở của nền kinh tế tỉnh Thái nguyên. Đóng góp của thương mại trong GDP tỉnh Thái Nguyên.

Cơ cấu nhóm hàng hóa lưu thông của tỉnh Thái Nguyên. Một số mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của tỉnh Thái Nguyên. Cơ cấu xuất khẩu của tỉnh Thái Nguyên theo nhóm hàng. Một số mặt hàng nhập khẩu chủ yếu của tỉnh Thái Nguyên.

Cơ cấu nhập khẩu của tỉnh Thái Nguyên theo nhóm hàng. Giá trị gia tăng thương mại theo giá hiện hành của tỉnh Thái Nguyên. Số lao động đang hoạt động phân theo ngành kinh tế của tỉnh Thái Nguyên. Thu nhập bình quân của lao động thương mại tỉnh Thái Nguyên.

Số DN gây ô nhiễm môi trường của tỉnh Thái Nguyên. Khối lượng và tỷ lệ chất thải rắn được xử lý trong thương mại trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Tiềm năng khoáng sản của tỉnh Thái Nguyên. Hệ thống chợ, siêu thị trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Minh họa kết quả kiểm định Cronbach’s Alpha cho các biến. Các cụm ngành có lợi thế so sánh trên thế giới. Định hướng phát triển các cơ sở kinh doanh thương mại trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên .118 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. Thị trường xuất khẩu của tỉnh Thái Nguyên năm 2013.

Thị trường nhập khẩu của tỉnh Thái Nguyên năm 2013. GDP thương mại theo giá hiện hành của tỉnh Thái Nguyên. Cơ cấu kinh tế của tỉnh Thái Nguyên 2007-2013. Cơ cấu lao động tỉnh Thái Nguyên.

Thu nhập bình quân của lao động thương mại tỉnh Thái Nguyên. Vị trí tỉnh Thái Nguyên trong vùng Đông Bắc. Tổ chức SX không gian lãnh thổ của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020 .Tính cấp thiết của đề tài Phát triển bền vững (PTBV) là xu thế tất yếu trong tiến trình phát triển của xã hội, là một lựa chọn mang tính chiến lược, bao gồm những biến đổi về kinh tế, cũng như các biến đổi về xã hội, về văn hóa giáo dục, khoa học và công nghệ, về môi trường và sự phát triển của con người. PTBV là nhu cầu tất yếu và đang là thách thức cho mọi quốc gia, các ngành, các địa phương trong điều kiện toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế nhất là đối với những nước đang phát triển thực hiện công nghiệp hóa sau như Việt Nam.

Để đảm bảo sự PTBV đó đòi hỏi sự PTBV ở tất cả các lĩnh vực, trong đó thương mại là một lĩnh vực quan trọng tạo nên sự bền vững đó.