Luận án tiến sĩ về kinh tế trang trại đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI DƯƠNG THỊ ÁI NHI KINH TẾ TRANG TRẠI CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI CHỖ TỈNH ĐẮK LẮK Chuyên ngành: Kinh tế Phát triển Mã số: 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TUYẾT HOA NIÊ KDĂM HÀ NỘI – 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI CHỖ.

Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố ở nước ngoài……………. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố ở trong nước……………… 15 1. Những vấn đề còn tồn tại Luận án sẽ tập trung nghiên cứu giải quyết………. 23 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI CHỖ.

Một số lý luận cơ bản về kinh tế trang trại của đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ………………………………………………………………………………… 25 2. Một số lý thuyết cơ bản về phát triển nông nghiệp, nông thôn gắn với phát triển kinh tế trang trại…………………………………………………………………… 36 2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế trang trại của đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ……………………………………………………………………. Nội dung của phát triển kinh tế trang trại của đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ………………………………………………………………………………….

Kinh nghiệm phát triển kinh tế trang trại của đồng bào dân tộc thiểu số ở một số quốc gia trên thế giới và ở Việt Nam……………………………………………… 64 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI CHỖ TỈNH ĐẮK LẮK. Khái quát đặc điểm điều kiện tự nhiên, tình hình phát triển kinh tế - xã hội và đặc thù kinh tế trang trại của đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk ……………77 3. Phân tích thực trạng phát triển kinh tế trang trại của đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2004-2014………………………………………… 82 3. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế trang trại của đồng bào dân tộc thiểu số tạo chỗ tỉnh Đắk Lắk…………………………………………………….

107 iii CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI CHỖ TỈNH ĐẮK LẮK. Bối cảnh quốc tế, khu vực, trong nước và yêu cầu phát triển kinh tế trang trại của đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ tỉnh Đắk Lắk giai đoạn tới…………. Quan điểm và định hướng phát triển kinh tế trang trại của đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ tỉnh Đắk Lắk đến năm 2020………………………………. Một số giải pháp cơ bản nhằm phát triển kinh tế trang trại của đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ tỉnh Đắk Lắk……………………………………………….

Kiến nghị cụ thể………………………………………………………… .135 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .139 TÀI LIỆU THAM KHẢO .156 iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BQ Bình quân BQC Bình quân chung BVMT Bảo vệ môi trường CHN Cây hàng năm CLN Cây lâu năm CN Chăn nuôi CNCB Công nghiệp chế biến CNH – HĐH Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá CSHT Cơ sở hạ tầng DTTS Dân tộc thiểu số DTTSTC Dân tộc thiểu số tại chỗ ĐVT Đơn vị tính GCN Giấy chứng nhận GTSL Giá trị sản lượng GTSX Giá trị sản xuất HĐND Hội đồng nhân dân HV Học viên KHCN Khoa học công nghệ KHKT Khoa học kỹ thuật KTTT Kinh tế trang trại KTXH Kinh tế xã hội LĐ Lao động LN Lâm nghiệp MH Mô hình NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NTTS Nuôi trồng thủy sản v PRA Cách tiếp cận có sự tham gia PT Phát triển PTTQ Phong tục tập quán QSD Quyền sử dụng SXKD Sản xuất kinh doanh TCTK Tổng cục Thống kê trđ Triệu đồng TT Trang trại UBND Ủy ban nhân dân vi DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ Bảng 1: Thống kê trang trại đồng bào DTTSTC tại các huyện được chọn làm điểm nghiên cứu .1: Các quan hệ KTXH trong quá trình SXKD của trang trại .1: Số lượng trang trại của đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk phân theo địa bàn .2: Cơ cấu các loại hình trang trại của đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2004-2014 .3: Tình hình sử dụng đất của các loại hình trang trại của đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2004-2014 .4: Số lượng trang trại của đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk theo quy mô diện tích đất giai đoạn 2004-2014 .5: Tình hình sử dụng vốn của các loại hình trang trại đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk .6: Số lượng trang trại của đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk theo quy mô vốn đầu tư giai đoạn 2004-2014.7: Tình hình sử dụng lao động của các loại hình trang trại đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk.8: Một số chỉ tiêu về cơ sở hạ tầng tỉnh Đắk Lắk năm 2014 .9: Tình hình trang bị cơ sở vật chất cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các trang trại đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk .10: Tổng hợp ý kiến đánh giá của các trang trại đồng bào DTTSTC về ứng dụng khoa học công nghệ .11: Tình hình liên kết với các chủ thể và trang trại khác trong SXKD của các nhóm trang trại đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk. Liên kết tiêu thụ sản phẩm của các trang trại .13: Kết quả sản xuất kinh doanh của các nhóm trang trại đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk .14: Hiệu quả sản xuất kinh doanh của các nhóm trang trại đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk.15: So sánh hiệu quả kinh tế của trang trại đồng bào DTTSTC với trang trại người Kinh và trang trại đồng bào DTTSTC đạt tiêu chí trang trại mới .16: Hiệu quả xã hội của các loại hình trang trại của đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk .101 vii MỞ ĐẦU 1. Lý do nghiên cứu Trong bối cảnh hợp tác và hội nhập kinh tế quốc tế, nền kinh tế của nước ta đã bước vào giai đoạn mới với sự chuyển đổi về chất, thay đổi mô hình tăng trưởng, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, phát huy lợi thế so sánh, nâng cao hiệu quả và năng lực cạnh tranh nhằm đảm bảo phát triển bền vững. Thực hiện chủ trương này, trên nền tảng kinh tế tự chủ của hộ nông dân đã hình thành các trang trại được đầu tư vốn, lao động với trình độ công nghệ và quản lý cao hơn nhằm mở rộng quy mô sản xuất hàng hóa và nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh trong cơ chế thị trường.

Hiện nay, hình thức kinh tế trang trại tăng nhanh về số lượng với nhiều thành phần kinh tế tham gia, nhưng chủ yếu là trang trại hộ gia đình nông dân. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê (2014), năm 2013 cả nước có 23. Trong giai đoạn 2000 đến nay, bình quân mỗi năm số trang trại tăng 10%, diện tích đất sử dụng trên 900.000 ha và đa số trang trại có quy mô nhỏ. Đắk Lắk là tỉnh nằm ở Trung tâm cao nguyên Trung bộ với diện tích tự nhiên là 13.125 km2 và dân số khoảng 1,8 triệu người (2013).

Đây là địa bàn cư trú của 44 dân tộc anh em sinh sống chiếm 32% trong tổng dân số của toàn tỉnh trong đó, dân tộc thiểu số tại chỗ (Êđê, M’nông, J’rai) chiếm trên 70% trong tổng dân số dân tộc thiểu số. Trong những năm đổi mới vừa qua, tình hình kinh tế xã hội của tỉnh nói chung và đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ trên địa bàn nói riêng đã được cải thiện nhiều nhờ có chính sách phát triển kinh tế trang trại. Đối với đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, trong những năm qua kinh tế trang trại đã được hình thành, phát triển cả về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên do gặp phải trở ngại lớn cả về nhận thức, phong tục tập quán, nguồn lực đầu tư, thị trường đầu vào đầu ra, cơ chế chính 1 sách,.

làm cho việc phát triển kinh tế trang trang hiệu quả sản xuất thấp và thiếu tính bền vững, tính cạnh tranh chưa cao đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập như hiện nay. Hội nhập kinh tế quốc tế đã mở ra cơ hội cho kinh tế trang trại phát triển; đồng thời đã tạo ra không ít những thách thức mà trang trại phải đối mặt. Bên cạnh đó, do phong tục tập quán, tâm lý bảo thủ khó thay đổi, trình độ dân trí thấp, thiếu sự chủ động và sáng tạo trong phát triển kinh tế đặc biệt là thiếu sự liên kết, hợp tác để phát triển kinh tế trang trại. Mặt khác, những rủi ro về biến động giá cả, dịch bệnh, thiên tai đòi hỏi cần phải tìm ra phương thức, mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại và quy mô hơn nhưng vẫn phải phù hợp với đặc thù phong tục tập quán của đồng bào dân tộc và điều kiện tự nhiên của vùng Tây Nguyên.

Do vậy, việc phát triển kinh tế trang trại ở tỉnh Đắk Lắk đặc biệt là đối với đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ là một hướng đi cần được khuyến khích. Xuất phát từ những lý do trên, việc nghiên đề tài: “Kinh tế trang trại của đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ tỉnh Đắk Lắk” là một yêu cầu cấp thiết có ý nghĩa cả trên phương diện lý luận và thực tiễn. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về kinh tế trang trại của đồng bào DTTSTC, đánh giá thực trạng phát triển kinh tế trang trại của đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk, chỉ ra những yếu tố cản trở phát triển kinh tế trang trại của đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk; từ đó đề xuất quan điểm, định hướng và hệ giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế trang trại của đồng bào DTTSTC tỉnh Đắk Lắk.