Luận án: Tác động của tỷ giá USD và CNY đến kinh tế vĩ mô Việt Nam - Lê Thị Thúy Hằng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH LÊ THỊ THÚY HẰNG TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ NHÂN DÂN TỆ VÀ ĐÔ LA MỸ ĐẾN CÁC YẾU TỐ KINH TẾ VĨ MÔ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 09.01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Lê Phan Thị Diệu Thảo TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2018 i TÓM TẮT NGHIÊN CỨU Trong nghiên cứu này, đầu tiên luận án phân tích chính sách điều hành tỷ giá tác động đến nền kinh tế Việt Nam trong những năm vừa qua. Trên cơ sở phân tích tình hình thực tế, luận án đã tiến hành kiểm định tác động của tỷ giá USD/VND đến các yếu tố kinh tế vĩ mô.

Sử dụng mô hình hồi quy VAR, kết quả ghi nhận tỷ giá thực USD/VND tác động đáng kể đến các yếu tố tiền tệ như chỉ số giá cả tiêu dùng CPI (45%) và cung tiền M2 (16%). Tỷ giá danh nghĩa USD/VND lại có tác động đáng kể đến tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế thông qua tăng trưởng GDP (19%). Phần tiếp theo, luận án phân tích quá trình quốc tế hóa CNY của Trung Quốc. Mức độ ảnh hưởng của CNY đối với các đồng tiền khác và các nền kinh tế khác ngày càng gia tăng.

Từ đó, luận án tiến hành kiểm định mối quan hệ nhân quả giữa tỷ giá USD/VND và tỷ giá USD/CNY bằng mô hình VECM. Kết quả cho thấy có tác động một chiều của tỷ giá USD/CNY đến tỷ giá USD/VND. Thêm vào đó, lãi suất huy động VND không những chịu tác động của tỷ giá USD/VND (23%) mà cũng chịu tác động lớn từ sự biến động của tỷ giá USD/CNY (15%). Lãi suất huy động CNY lại không chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố tiền tệ của Việt Nam.

Cuối cùng, dựa trên kết quả thu được tỷ giá USD/VND có tác động đến các yếu tố kinh tế vĩ mô cũng như tác động của tỷ giá USD/CNY đến tỷ giá USD/VND. Đồng thời, phân tích mối quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc cho thấy Trung Quốc là đối tác thương mại và đầu tư lớn của Việt Nam. Luận án tiến hành kiểm định tác động của tỷ giá USD/CNY đến các yếu tố kinh tế vĩ mô của Việt Nam bằng mô hình VAR. Kết quả biến động tỷ giá USD/CNY ảnh hưởng đến các biến số kinh tế vĩ mô của Việt Nam thông qua giá trị tăng trưởng GDP (10%) và chỉ số giá cả CPI (3%), lãi suất huy động VND (4%) được ghi nhận và kéo dài.

Từ khóa: Tỷ giá USD/CNY, các yếu tố kinh tế vĩ mô Việt Nam, VAR. ii LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là: Lê Thị Thúy Hằng. Sinh ngày: 19 tháng 11 năm 1983. Hiện công tác tại: Trường Đại học Tài chính – Marketing.

Học viên nghiên cứu sinh khóa 19 của Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh. Cam đoan luận án “Tác động của tỷ giá Nhân dân tệ và Đô la Mỹ đến các yếu tố kinh tế vĩ mô Việt Nam”; Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính Ngân hàng; Mã số: 62.01; Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS. Lê Phan Thị Diệu Thảo.

Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu có tính độc lập riêng, không sao chép bất kỳ tài liệu nào và chưa được công bố toàn bộ nội dung này bất kỳ ở đâu; các số liệu, các nguồn trích dẫn trong luận án được chú thích nguồn gốc rõ ràng, minh bạch. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan danh dự của tôi. Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 04 năm 2018 Người viết Lê Thị Thúy Hằng iii LỜI CẢM ƠN Em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sự tri ân sâu sắc đối với Quý Thầy Cô của Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, đặc biệt là Quý Thầy Cô Khoa Tài chính của Trường đã tạo điều kiện cho em hoàn thiện kiến thức của mình trong quá trình sinh hoạt chuyên môn ở Khoa. Và em cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Cô PGS.

TS Lê Phan Thị Diệu Thảo đã luôn nhiệt tình hướng dẫn và giúp đỡ em rất nhiều để có thể hoàn thành luận án. Em xin trân trọng cảm ơn Quý Thầy Cô! iv MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.i DANH MỤC BẢNG BIỂU.iii CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU. LÝ DO NGHIÊN CỨU. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Ý NGHĨA CỦA NGHIÊN CỨU. CẤU TRÚC NGHIÊN CỨU.10 CHƯƠNG 2: CÁC LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM12 2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM.

Khái niệm tỷ giá. Tỷ giá danh nghĩa song phương. Tỷ giá thực song phương. Yếu tố kinh tế vĩ mô.

Tăng trưởng kinh tế. Các yếu tố kinh tế vĩ mô khác. Cơ chế truyền dẫn của tỷ giá. Lý thuyết về tỷ giá.

Lý thuyết về mối quan hệ giữa tỷ giá và giá cả. Lý thuyết về mối quan hệ giữa tỷ giá và lãi suất. Mô hình Mundell-Fleming. Lý thuyết bộ ba bất khả thi.

CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM. Các nghiên cứu về cơ chế truyền dẫn của tỷ giá. Các nghiên cứu về lựa chọn cơ chế tỷ giá. Các nghiên cứu tác động của tỷ giá đến kinh tế vĩ mô của quốc gia.

Các nghiên cứu tác động của CNY đến giá trị tiền tệ khác. 46 CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ USD/VND ĐẾN CÁC YẾU TỐ KINH TẾ VĨ MÔ VIỆT NAM. CHÍNH SÁCH ĐIỀU HÀNH TỶ GIÁ USD/VND CỦA VIỆT NAM. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

MÔ HÌNH VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. KIỂM ĐỊNH TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ USD/VND ĐẾN CÁC YẾU TỐ KINH TẾ VĨ MÔ VIỆT NAM. Các kiểm định của mô hình. Tính dừng của chuỗi dữ liệu.

Lựa chọn độ trễ tối ưu của mô hình. Kiểm định nhân quả Granger. Kiểm định tính ổn định của mô hình. Kết quả phân tích mô hình VAR.

Hàm phản ứng xung. Phân rã phương sai. Mở rộng phân tích. 75 CHƯƠNG 4: MỐI QUAN HỆ GIỮA TỶ GIÁ USD/VND VÀ TỶ GIÁ USD/CNY.

QUÁ TRÌNH QUỐC TẾ HÓA CNY. Quốc tế hóa bản tệ. Quá trình quốc tế hóa CNY. Những kết quả đạt được khi thực hiện quốc tế hóa CNY của Trung Quốc.

Tác động của tỷ giá CNY/USD đến tỷ giá USD/VND. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. MÔ HÌNH VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. KIỂM ĐỊNH MỐI QUAN HỆ GIỮA TỶ GIÁ USD/VND VÀ TỶ GIÁ USD/CNY.

Các kiểm định của mô hình. Tính dừng của chuỗi dữ liệu. Kiểm định đồng liên kết. Kiểm định tương quan giữa các biến của mô hình.

Lựa chọn độ trễ tối ưu của mô hình. Kiểm định tính nhiễu trắng của phần dư. Kiểm định tính ổn định của mô hình. Kết quả mô hình VECM.

Kết quả mô hình hồi quy VECM. Hàm phản ứng xung. Phân rã phương sai. 102 CHƯƠNG 5: KIỂM ĐỊNH TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ USD/CNY ĐẾN CÁC YẾU TỐ KINH TẾ VĨ MÔ CỦA VIỆT NAM.

MỐI QUAN HỆ KINH TẾ GIỮA VIỆT NAM VÀ TRUNG QUỐC. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. MÔ HÌNH VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. KIỂM ĐỊNH TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ USD/CNY ĐẾN KINH TẾ VĨ MÔ CỦA VIỆT NAM.

Các kiểm định của mô hình. Tính dừng của chuỗi dữ liệu. Lựa chọn độ trễ tối ưu của mô hình. Kiểm định nhân quả Granger.

Kiểm định tính ổn định của mô hình. Kết quả mô hình VAR. Hàm phản ứng xung. Phân rã phương sai.

Phân tích mở rộng. 129 CHƯƠNG 6 : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KHUYẾN NGHỊ.1 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ. Khuyến nghị đối với tác động của tỷ giá USD/VND đến kinh tế Việt Nam 136 6.

Khuyến nghị đối với tác động của tỷ giá USD/CNY đến kinh tế Việt Nam 139 6. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO.141 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.144 TIẾNG NƯỚC NGOÀI. 144 CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.157 PHỤ LỤC 1: KIỂM ĐỊNH TÍNH DỪNG CỦA CHUỖI THỜI GIAN.157 PHỤ LỤC 2: KIỂM ĐỊNH ĐỒNG LIÊN KẾT.176 PHỤ LỤC 3: KIỂM ĐỊNH ĐỘ TRỄ TỐI ƯU CỦA MÔ HÌNH.178 PHỤ LỤC 4: KIỂM ĐỊNH TÍNH NHÂN QUẢ.181 viii PHỤ LỤC 5: KIỂM ĐỊNH TÍNH NHIỄU TRẮNG CỦA PHẦN DƯ.184 PHỤ LỤC 6: KIỂM ĐỊNH TÍNH ỔN ĐỊNH CỦA MÔ HÌNH.185 PHỤ LỤC 7: KIỂM ĐỊNH TƯƠNG QUAN CÁC BIẾN MÔ HÌNH.188 PHỤ LỤC 8: HẢM PHẢN ỨNG XUNG.189 PHỤ LỤC 9: PHÂN RÃ PHƯƠNG SAI.195 i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT AIIB Asian Infrastructure Investment Bank - Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á IRB Interest Rate Bid - Lãi suất huy động vốn của NHTM CPI Consumer Price Index - Chỉ số giá cả tiêu dung CIP Covered Interest Parity - Ngang giá lãi suất có bảo hiểm ctg Cùng tác giả EA1 East Asia 1 – Khối các nước Đông Á ngoài trừ Nhật Bản, Trung Quốc EA2 East Asia 2 - Khối các nước Đông Á ngoài trừ Nhật Bản FTZ Free Trade Zone - Khu vực thương mại tự do Thượng Hải ERPT Exchange Rate Pass Through - Truyền dẫn của tỷ giá GDP Gross Domestic Product - Tổng sản phẩm quốc nội ICBC Industrial and Commercial Bank of China – Ngân hàng Công Thương Trung Quốc IMF International Monetary Fund - Quỹ Tiền tệ Quốc tế IRP Interest Rate Parity – Ngang giá lãi suất LOOP Law Of One Price – Quy luật một giá NHTM Ngân hàng thương mại NHNN Ngân hàng nhà nước NHTW Ngân hàng trung ương NER Nominal Exchange Rates- Tỷ giá danh nghĩa song phương OCA Optimum Currency Area - Lý thuyết về khu vực tiền tệ tối ưu ODI Overseas Direct Investment- Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài i PPI Producer Price Index - Chỉ số giá sản xuất PPP Purchasing Power Parity – Ngang giá sức mua PTM Pricing To Market – Định giá thâm nhập thị trường RER Real Exchange Rates - Tỷ giá thực song phương TGBQLNH Tỷ giá bình quân liên ngân hàng UIP Uncovered Interest Parity - Ngang giá lãi suất không bảo hiểm VND, USD… Ký hiệu tiền tệ theo ISO WB World Bank - Ngân hàng Thế giới WTO World Trade Organization - Tổ chức Thương mại Thế giới i DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: Phương pháp xác định biến.2: Thống kê mô tả biến.3: Kiểm định nghiệm đơn vị của chuỗi dữ liệu (d=0).4: Kiểm định nghiệm đơn vị của chuỗi dữ liệu (d=1).5: Kiểm định nghiệm đơn vị của chuỗi dữ liệu LNM2 (d=2).6: Kiểm định độ trễ tối ưu của mô hình.7: Kiểm định nhân quả LNRUSDVND00, GDP, LNCPIVN00, LNM2.8 : Kiểm định tính ổn định của mô hình.9: Phân rã phương sai LNRUSDVND00, GDP, LNCPIVN00, LNM2.10: Kiểm định nhân quả LNUSDVND00, GDP, LNCPIVN00, LNM2.11: Phân rã phương sai LNUSDVND00, GDP, LNCPIVN00, LNM2.1: Phương pháp xác định biến.2: Thống kê mô tả biến.3: Kiểm định nghiệm đơn vị của chuỗi dữ liệu (d=0).4: Kiểm định nghiệm đơn vị của chuỗi dữ liệu (d=1).5: Kiểm định đồng liên kết của các chuỗi dữ liệu LNRUSD/CNY00, LNRUSD/VND00, IRB, IRB CHINA.6: Kiểm định số đồng liên kết tối đa của các chuỗi dữ liệu LNRUSD/CNY00, LNRUSD/VND00, IRB, IRB CHINA.