Bất định tỷ giá ảnh hưởng FDI: Vai trò phát triển tài chính & chế độ tỷ giá

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH LÊ THÔNG TIẾN ẢNH HƯỞNG CỦA BẤT ĐỊNH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI ĐẾN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI: VAI TRÒ CỦA PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng MÃ SỐ: 9.01 Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN MINH SÁNG PGS. PHẠM THỊ TUYẾT TRINH TP. HỒ CHÍ MINH - THÁNG 08 NĂM 2024 i LỜI CAM ĐOAN Tôi tên Lê Thông Tiến, nghiên cứu sinh khóa 24 của trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, hiện đang công tác tại Khoa Tài chính – Kế toán, trường Đại học Sài Gòn.

Tôi xin cam đoan, luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị tiến sĩ tại bất cứ một cơ sở đào tạo nào. Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được nguồn đầy đủ trong luận án. Tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan danh dự của mình. HCM, ngày … tháng … năm 2024 Lê Thông Tiến ii LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến TS.

Nguyễn Minh Sáng và PGS. Phạm Thị Tuyết Trinh đã tận tình hướng dẫn chi tiết, bồi đắp ý tưởng và định hướng khoa học để tôi có thể hoàn thiện luận án. Ngoài ra, tôi cũng rất cảm ơn tất cả những giảng viên Trường Đại học Ngân hàng đã vô cùng tâm huyết và chuyên nghiệp, đã tạo điều kiện để tôi có thể mở rộng chiều sâu học thuật từ những bài giảng, tài liệu, và hội thảo khoa học. Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM là một trong những cơ sở đào tạo mà tôi cảm thấy rất tự hào nếu được theo đuổi chương trình đào tạo nghiên cứu sinh tại đây.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn Khoa Sau Đại học, Trường Đại học Ngân hàng TP. Nhờ sự hỗ trợ tận tình của Khoa Sau Đại học, các quy trình thủ tục đã trở nên thân thiện và dễ tiếp cận để tôi có thể tập trung nhiều hơn vào những nội dung chuyên môn. Cuối cùng, gia đình là động lực không thể thiếu trong bước đường trưởng thành từng ngày cùng với con đường học thuật mà tôi đã chọn sẽ gắn bó và theo đuổi trong suốt hành trình sự nghiệp. Tôi xin đặc biệt cám ơn người bạn, cũng là người vợ, và con trai nhỏ đã động viên và san sẻ, giúp tôi có thể hoàn thành chương trình đào tạo nghiên cứu sinh.

Tôi xin chân thành cảm ơn! Nghiên cứu sinh Lê Thông Tiến iii TÓM TẮT LUẬN ÁN Luận án được thực hiện nhằm mục tiêu phân tích vai trò của phát triển tài chính đối với tác động của bất định tỷ giá đến đầu tư trực tiếp nước ngoài ở những chế độ tỷ giá hối đoái khác nhau. Mô hình lý thuyết được xây dựng dựa trên mô hình các yếu tố đẩy và kéo, lý thuyết quyền chọn thực, lý thuyết về thông tin bất cân xứng và lý thuyết trung gian tài chính. Lý thuyết quyền chọn thực đã đưa ra các điều kiện để hai lý thuyết lo ngại rủi ro và lý thuyết về tính linh hoạt của sản xuất có thể diễn ra. Bộ dữ liệu nghiên cứu bao gồm 114 quốc gia từ năm 2000 đến năm 2021 và được phân loại thành nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá neo mềm và nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá thả nổi.

Phương pháp Bayes được sử dụng để ước lượng mô hình thực nghiệm và thực hiện các suy diễn thống kê xuyên suốt nội dung luận án. Kết quả nghiên cứu được thực hiện khi không xem xét và có xem xét ảnh hưởng của biến tương tác bất định tỷ giá hối đoái và phát triển tài chính. Khi không xem xét ảnh hưởng của biến tương tác, ảnh hưởng của bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài chủ yếu là cùng chiều với xác suất cao hơn ở nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá neo mềm. Kết quả nghiên cứu khi có xem xét ảnh hưởng tương tác đã cho thấy sự khác biệt có bổ sung so với mô hình thực nghiệm không xem xét ảnh hưởng tương tác.

Ở nhóm các quốc gia có chế độ tỷ giá neo mềm, ảnh hưởng tương tác sẽ giảm thiểu ảnh hưởng ngược chiều của bất định tỷ giá hối đoái, thậm chí làm đảo chiều ảnh hưởng này đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài. Ở nhóm các quốc gia có chế độ tỷ giá thả nổi, ảnh hưởng tương tác sẽ giảm thiểu ảnh hưởng cùng chiều của bất định tỷ giá hối đoái đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài. Đối với chế độ tỷ giá neo mềm, các quốc gia cần tăng cường kiểm soát chặt chẽ bất định tỷ giá hối đoái và đẩy mạnh sự phát triển của thị trường tài chính và các định chế tài chính. Đối với chế độ tỷ giá thả nổi, các quốc gia nên tiếp tục nới lỏng tỷ giá hối đoái và tập trung duy trì sự ổn định hệ thống tài chính.

Các quốc gia có thể cân nhắc việc chuyển đổi chế độ tỷ giá trong một số điều kiện nhất định. Từ khóa: Bất định tỷ giá hối đoái, đầu tư trực tiếp nước ngoài, lý thuyết quyền chọn thực, phát triển tài chính, phương pháp Bayes. iv ABSTRACT The thesis was aiming studying the analyzing the role of financial development in the impact of exchange rate volatility on foreign direct investment in different exchange rate regimes. The theoretical model was based on the push and pull factors, real options, financial intermediation and asymmetric information.

Real options theory has proposed the conditions under which the risk aversion and the theory of production flexibility can take place. The research dataset covered 114 countries from 2000 to 2021 and was classified into countries with soft pegged exchange rate regime and countries with floating exchange rate regime. The thesis utilized the Bayesian method to estimate the empirical models and make statistical inferences. The research results were without and with interaction term between exchange rate volatility and financial development.

When not considering interaction term, the effect of exchange rate volatility on foreign direct investment was mainly positive with higher probability in the group of countries with soft pegged exchange rate regime. The research results when considering interaction term showed additional differences compared to the experimental models without interaction term. In the group of countries with soft pegged exchange rate regime, the interaction term could minimize the negative effect of exchange rate volatility, even reversing this effect on foreign direct investment, depending financial development. In the group of countries with floating exchange rate regime, the interaction term reduced the positive effect of exchange rate volatility on foreign direct investment.

For the group of countries with soft pegged exchange rate regime, countries need to strengthen strict control of exchange rate volatility and promote the development of financial markets and financial institutions. For the group of countries with floating exchange rate regime, countries should loosen exchange rate policy and focus on stabilize financial system. Countries could consider switching exchange rate regimes under certain conditions. Keywords: Bayesian method, exchange rate volatility, financial development, foreign direct investment, real options theory.

v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT STT Ký hiệu Từ Tiếng Anh Nghĩa đầy đủ Mô hình trễ phân phối tự 1 ARDL Autoregressive Distributed Lag Model hồi quy Annual Report on Exchange Báo cáo thường niên về 2 AREAER Arrangements and Exchange Restrictions quy định quản lý ngoại hối 3 CI Confidence Interval Khoảng tin cậy 4 CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng 5 CRI Credible Interval Khoảng tin được Mô hình bình phương nhỏ 6 DOLS Dynamic Ordinary Least Square nhất động 7 ECM Error Correction model Mô hình hiệu chỉnh sai số 8 FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài Mô hình tự hồi quy phương Generalized AutoRegressive Conditional 9 GARCH sai sai số thay đổi có điều Heteroskedasticity kiện dạng tổng quát 10 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội Vùng mật độ hậu nghiệm 11 HPD Highest Posterior Density cao nhất 12 IMF International Monetary Funds Qũy Tiền tệ Quốc tế Thuật toán lấy mẫu Xích 13 MCMC Markov Chain Monte Carlo Markov Monte Carlo 14 MLE Maximum Likelihood Estimation Tối đa hóa Hàm hợp lý 15 MNEs Multinational Enterprises Doanh nghiệp đa quốc gia vi Tỷ giá hối đoái danh nghĩa 16 NBER National Bureau of Economic Research song phương Tỷ giá hối đoái danh nghĩa 17 NEER Nominal Efective Exchange Rate đa phương Organisation for Economic Co-operation Tổ chức Hợp tác và Phát 18 OECD and Development triển Kinh tế 19 PIPs Posterior Inclusion Probabilities Xác suất hậu nghiệm Ước tính hàm hợp lý cực 20 PPML Pseudo Poisson Maximum Likelihood đại Poisson-pseudo 21 REER Real Effective Exchange Rate Tỷ giá thực đa phương Phương pháp ước lượng 22 S-GMM System Generalized Method of Moments mô men tổng quát hệ thống 23 VAR Vector Autoregression Vectơ Tự hồi quy 24 VECM Vector Error Correction Model Vectơ Hiệu chỉnh Sai số 25 WDIs World Development Indicators Chỉ số Phát triển Thế giới vii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN --------------------------------------------------------------------------------- i LỜI CẢM ƠN ------------------------------------------------------------------------------------ ii TÓM TẮT LUẬN ÁN-------------------------------------------------------------------------- iii ABSTRACT ------------------------------------------------------------------------------------- iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ------------------------------------------------------------------ v DANH MỤC BẢNG BIỂU ------------------------------------------------------------------ xvi DANH MỤC HÌNH ------------------------------------------------------------------------ xviii CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU ------------- 1 1. Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu ---------------------------------------------------- 1 1. Lược khảo các lý thuyết trọng tâm được sử dụng ------------------------------- 7 1. Khoảng trống nghiên cứu ------------------------------------------------------------- 9 1.

Mục tiêu nghiên cứu ----------------------------------------------------------------- 12 1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát -------------------------------------------------- 12 1. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể ------------------------------------------------------ 12 1. Câu hỏi nghiên cứu ------------------------------------------------------------------- 12 1.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ------------------------------------------------- 12 1. Đối tượng nghiên cứu ------------------------------------------------------------- 12 1. Phạm vi nghiên cứu --------------------------------------------------------------- 13 1. Phương pháp nghiên cứu ----------------------------------------------------------- 14 1.

Kết cấu của luận án ------------------------------------------------------------------ 15 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY --------------------------------------------------------------------------------------------- 18 viii 2. Một số khái niệm ---------------------------------------------------------------------- 18 2. Đầu tư trực tiếp nước ngoài ------------------------------------------------------ 18 2. Tỷ giá hối đoái và chế độ tỷ giá hối đoái --------------------------------------- 20 2.

Khái niệm và các đo lường tỷ giá hối đoái -------------------------------- 20 2. Chế độ tỷ giá hối đoái -------------------------------------------------------- 21 2. Khái niệm và cách đo lường bất định tỷ giá hối đoái ------------------------- 22 2. Khái niệm và phân loại phát triển tài chính ------------------------------------ 24 2.

Lý thuyết các yếu tố đẩy và kéo ------------------------------------------------- 27 2. Tăng trưởng thu nhập bình quân -------------------------------------------- 30 2. Độ mở thương mại ------------------------------------------------------------ 31 2. Tỷ giá hối đoái ---------------------------------------------------------------- 32 2.

Phát triển tài chính ------------------------------------------------------------ 33 2. Bất định tỷ giá hối đoái ------------------------------------------------------ 34 2. Lý thuyết lo ngại rủi ro ----------------------------------------------------------- 35 2. Lý thuyết về tính linh hoạt của sản xuất ---------------------------------------- 37 2.

Lý thuyết quyền chọn thực ------------------------------------------------------- 41 2. Mô hình quyền chọn thực theo cách tiếp cận vùng không hoạt động -- 44 2.