Luận án Tiến sĩ: Tái cấu trúc nông nghiệp, kinh nghiệm quốc tế và hàm ý Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TE VĨNH BẢO NGỌC LUẬN ÁN TIEN SĨ KINH TE QUOC TE HÀ NOI - 2022 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TE VĨNH BẢO NGỌC Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9 31 01 06 LUẬN ÁN TIEN SĨ KINH TE QUOC TE Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Mạnh Hùng 2. Nguyễn Cẩm Nhung HÀ NỘI - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản Luận án “Tái cấu trúc nông nghiệp: Kinh nghiệm quốc tế và một số hàm ý đối với Việt Nam” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học. Các tài liệu, số liệu trích dẫn trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Kết quả nêu trong Luận án chưa từng được công bó trong bất cứ công trình nghiên cứu nảo.

Hà Noi, ngày tháng năm 2022 Nghiên cứu sinh Vĩnh Bảo Ngọc LỜI CÁM ƠN Luận án Tiến sỹ Kinh tế quốc tế với đề tài “Tái cấu trúc nông nghiệp: Kinh nghiệm quốc tế và một số hàm ý đối với Việt Nam” là một trong những sản phẩm được chắt lọc thuộc đề tài Khoa học cấp Bộ “Các giải pháp đột phá tái cau trúc nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh mới”, cơ quan chủ trì là Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, do PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng làm chủ nhiệm đề tài, nghiên cứu sinh là thành viên chính tham gia trong đề tài. Tôi xin cám ơn Ban Chủ nhiệm Chương trình đã cho tôi cơ hội tham gia đề tài với tư cách thành viên nghiên cứu. Tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới tập thể cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Mạnh Hùng và TS.

Nguyễn Câm Nhung, các Thầy Cô đã tận tình chỉ dẫn cho tôi những ý tưởng và phương pháp nghiên cứu phù hợp với mục đích và yêu cầu của Luận án. Tôi xin chân thành cám ơn các cán bộ, giảng viên và chuyên viên của Khoa Kinh tế và Kinh doanh Quốc tẾ, cùng cán bộ, chuyên viên của phòng Đào tạo, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, quan tâm, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận án. Tất cả sự giúp đỡ nêu trên, tôi sẽ ghi nhớ và luôn trân trọng mang theo trong suốt quá trình học tập, công tác của mình. Hà Nội ngày tháng năm 2022 Nghiên cứu sinh Vĩnh Bảo Ngọc MỤC LỤC 92100.

| CHƯƠNG |: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU. Nội dung tổng quan. Các nghiên cứu lý thuyết về phát triển nông nghiệp. Các nghiên cứu lý thuyết liên quan đến tái cấu trúc kinh tế và tái Cau trúc nông nghiỆp.------ - 2 52 E+SE+E+EE+E£EE£E£EEEEEEEEEEEEEEErErErrkrrees 17 1.

Các nghiên cứu liên quan đến cải cách và tái cấu trúc nông nghiệp của một số quốc gia trên thé giới. Các nghiên cứu liên quan đến thực trạng, chính sách phát triển nông nghiệp và tái cau trúc ngành nông nghiệp Việt Nam. Đánh giá kết quả nghiên cứu các công trình nghiên cứu liên quan và khoảng trống nghiên cứu .---- 2 - 2 +S2+E+EE+E£EE£E£EEEEeEErEeErkrrerkerrred 32 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN VE TAI CÂU TRÚC (96062012. Các khái niệm và lý thuyết liên quan đến tái cấu trúc nông nghiệp.

Nông nghiệp và phát triển nông nghiệp. Tái cau trúc kinh tế và tái cấu trúc nông nghiệp. Các lý thuyết liên quan đến tái cấu trúc nông nghiệp. Sự cần thiết và các nhân tố mới tác động đến tái cấu trúc nông 034011095155.

Sự cần thiết của tai cấu tric nông nghiỆp. Các nhân tô mới tác động đến tái cấu trúc nông nghiệp. Nội dung của tái cau trúc nông nghiỆp. Các trụ cột của tái cau trúc nông nghiệp trong bối cảnh mới.

69 CHƯƠNG 3: KINH NGHIEM TAI CÂU TRÚC NÔNG NGHIỆP. 79 CUA MOT SO NƯỚC TREN THE GIỚI. Tai cấu trúc nông nghiệp của Nhật Bản. Nguyên nhân và bối cảnh tái cau trúc nông nghiệp.

Các van dé tái cau trúc nông nghiệp. Đánh giá kết qua tái cau trúc nông nghiệp. Tái cau trúc nông nghiệp của Thai Lan. Nguyên nhân và bối cảnh tái cau trúc nông nghiệp của Thái Lan.

Các van dé tái câu trúc nông nghiệp. Đánh giá kết quả tái cau trúc nông nghiệp. Tái cau trúc nông nghiệp của Israel. Nguyên nhân và bối cảnh tái cau trúc nông nghiệp của Israel.

Các van dé tái cau trúc nông nghiệp. Đánh giá kết quả tái câu trúc nông nghiệp. Đánh giá và bài học kinh nghiệm rút ra từ tái cau trúc nông nghiệp của Nhật Bản, Thái lan va Israel.-- -‹----- 2S + s22 136 CHƯƠNG 4: GOI MỞ CHÍNH SÁCH DOI VỚI TAI CẤU TRÚC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM.- - 2-5252 Sx‡2E‡EE2E2EEEEEEEEErkrrkerkrrees 146 4. Yêu cầu, quan điểm, định hướng và thực trạng tái cấu trúc nông nghiệp Việt Nam.

- G119 ng ng và 146 4. Yêu cầu, quan điểm và định hướng tái cau trúc nông nghiép. Một số kết quả ban đầu của quá trình tái cấu trúc nông nghiệp CUA Vidt NAM DhỶẳỶẳũẳỎẳỆùỒẳẳẳẮỶỶỶ. Một số hàm ý chính sách cho tái cau trúc nông nghiệp Việt Nam.

Các hàm ý chính sách đối với Chính phủ. Các hàm ý chính sách đối với các địa phương. 199 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CONG BO LIÊN QUAN DEN LUẬN ÁN. St TT 11 T111 1111111111111 1111111111111 1111111111 EErke 202 TÀI LIEU THAM KHẢO.

SE SE £EEEEEEEEEEEEEkrkrkrkrkeerrea 203 DANH MỤC CÁC TU VIET TAT STT | TỪ VIET TAT NGUYEN NGHIA 1. |ACFTA Hiép dinh tu do thuong mai 2. |ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam A 3. |DN Doanh nghiép 4.

|DTTTNN Đầu tu trực tiếp nước ngoài 5. | FDI Dau tu truc tiép nude ngoai 6. |FTA Hiép dinh thuong mai tu do 7. |GATT Hiép dinh chung vé thué quan va Thuong mai 8.

|NLCT Nang luc canh tranh 9. |ODA Hỗ trợ phát triển chính thức I0 TPP Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương 11.| TQ Trung Quéc 12.| WTO Tổ chức thương mai Thế giới 13.| XNK Xuất nhập khâu DANH MỤC BANG Trang Bảng 3. Hai trụ cột chính trong chính sách tái cấu trúc nông nghiệp của j8 0. Ngân sách của Bộ Nông nghiệp và Hợp tác xã cho hoạt động nghiên cứu và phát triển, giai đoạn 2000-2018.

Đầu tư vào khu vực nông nghiệp tại một số quốc gia 1980-2020. Hai trụ cột chính trong chính sách tái cấu trúc nông nghiệp của Tsrae]. Khối lượng và kim ngạch xuất khẩu một số mặt hàng nông sản chủ yếu của Việt Nam (2004 — 2018).---¿- 2 ©s++xz+cxz+czsee 161 Bảng 4. NSLD nông nghiệp của Việt Nam so với một số nước.

Chỉ số an ninh lương thực của Việt Nam. Đặc trưng ô nhiễm từ sản xuất của một số loại hình làng nghề. 171 ii DANH MỤC HÌNH Trang Hình 2. Tốc độ tăng trưởng của ngành nông nghiệp thế giới giai đoạn 722010, 17ẼẺ.

Ty lệ dân số sống tại các vùng nông thôn của thé giới (%). Các trụ cột của tái cầu trúc nông nghiệp. Khung phân tích của luận án. Phát triển kinh tế Nhật Ban qua các thời kỳ.

Tỷ trọng tài sản của các nhóm người trong xã hội Nhật Bản (%), Bì) Coan 2000-2021 oo. Dong FDI đồ vào khu vực nông nghiệp và chế biến thực phẩm của Thái Lan giai đoạn I9/70-2Ó0. + 5+ SE +E+vEEeeEsekeeereerserree 111 Hình 3. Vốn FDI dau tư vào nông nghiệp của các nước ASEAN.

Tỷ trọng tai sản cua các nhóm người trong xã hội Thai Lan (%), giai đoạn 2000-22 Ì. Chi tiêu cho các hoạt động nghiên cứu va triển khai của Israel (% GDP), giai đoạn 2000-20 1 Ñ. Sơ đồ cau trúc của một kibbutz.---¿- - 2+ + x+E++E+E++EeEx+rszEerxszez 127 Hình 3. Cấu trúc của một Moshav .- <5 5 c S322 11 se xe 129 Hình 3.

Tỷ trọng tài sản của các nhóm người trong xã hội Israel (%), giai (0(0-10040) 0 0091002). Cán can thương mại chung và cán cân thương mại nông nghiệp. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Nông nghiệp là lĩnh vực đóng vai trò quan trọng trong công cuộc phát triển kinh tế, giảm nghèo va đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, nhất là đối với các nước đang phát triển. Trong khoảng nửa thế kỷ qua, nhờ triển khai các mô hình phát triển nông nghiệp mới, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và lực đây từ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, nền nông nghiệp thế giới đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận.

Xét trên quy mô toàn cầu, sản xuất nông nghiệp tăng nhanh hơn dân số trong những thập ky gần đây. Những tiến bộ vượt bậc trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là việc tăng đầu tư và hiện đại hóa hệ thống tưới tiêu, phân bón, máy kéo và thuốc trừ sâu. đã góp phan làm gia tăng nhanh chóng san lượng lương thực trên thế giới. Các mô hình phát triển nông nghiệp cũ dần được thay thế bởi các mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại và việc mở rộng diện tích trồng trọt đã cho năng suất cao hơn rất nhiều.

Nhờ đó, tình hình an ninh lương thực trên thế giới đã cải thiện đáng kể. Ngành nông nghiệp thé giới từ chỗ chủ yếu tự cung, tự cấp đã phát triển thành nông nghiệp thương mại. Sản phẩm nông nghiệp của nhiều nước đã tham gia vào thị trường xuất khẩu, tạo cơ hội tăng thêm thu nhập cho người nông dân. Thực tế cho thấy, bên cạnh một số nền kinh tế phụ thuộc rất ít vào nông nghiệp như Singapore, Hồng Kông, một số nước xuất khâu dầu lửa ở Trung Đông như Qatar, Các tiêu vương quốc A rap thống nhất., những nên kinh tế công nghiệp phát triển có tỷ trọng nông nghiệp trong GDP ở mức rất thấp, còn lại nông nghiệp vẫn có một vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc gia, đặc biệt đối với những nền kinh tế đang phát triển và kém phát triển.

Một là, phát trién nông nghiệp cung cấp lương thực, thực phâm cho nhu cầu xã hội, đảm bảo an ninh lương thực và giảm nghèo. Thực tế cho thấy, an ninh lương thực là van đề nóng bỏng, không thé chủ quan nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu. Việc bảo đảm an ninh lương thực vẫn được các quốc gia coi là nhiệm vụ quan trọng trong chương trình nghị sự và phát triển của nhiều nước như được thé hiện tại Hội nghị thượng đỉnh APEC lần thứ 25 vào năm 2017. Hai là, phát trién nông nghiệp giúp giảm nghèo và đảm bảo công băng xã hội.

Tăng trưởng nông nghiệp tiếp tục có ảnh hưởng mạnh tới giảm nghèo tại tất cả các quốc gia, từ các quốc gia dựa vào nông nghiệp (hầu hết ở châu Phi Nam Sahara) cho đến các nền kinh tế đang chuyên đổi và các nền kinh tế đã đô thị hóa.