Luận án: Tác động bất định tỷ giá hối đoái đến FDI, vai trò phát triển tài chính

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH LÊ THÔNG TIẾN ẢNH HƯỞNG CỦA BẤT ĐỊNH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI ĐẾN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI: VAI TRÒ CỦA PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH – THÁNG 6 NĂM 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH LÊ THÔNG TIẾN ẢNH HƯỞNG CỦA BẤT ĐỊNH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI ĐẾN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI: VAI TRÒ CỦA PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ (PHẢN BIỆN KÍN) Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng MÃ SỐ: 9.01 Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN MINH SÁNG PGS. PHẠM THỊ TUYẾT TRINH TP.

HỒ CHÍ MINH - THÁNG 6 NĂM 2024 i TÓM TẮT LUẬN ÁN Luận án được thực hiện nhằm mục tiêu nghiên cứu ảnh hưởng của bất định tỷ giá hối đoái, cũng như sự tương tác của nó với phát triển tài chính, đến đầu tư trực tiếp nước ngoài ở những chế độ tỷ giá hối đoái khác nhau. Bất định tỷ giá hối đoái được đo lường dựa trên hai phương pháp khác nhau để đảm bảo tính vững cho các kết quả ước lượng, bao gồm thước đo độ lệch chuẩn và chỉ số Z-score. Mô hình lý thuyết được xây dựng dựa trên mô hình các yếu tố đẩy và kéo của Fernandez-Arias (1996), lý thuyết lo ngại rủi ro, lý thuyết về tính linh hoạt của sản xuất, lý thuyết quyền chọn thực, lý thuyết về thông tin bất cân xứng và lý thuyết trung gian tài chính. Lý thuyết quyền chọn thực đã đưa ra các điều kiện để hai lý thuyết lo ngại rủi ro và lý thuyết về tính linh hoạt của sản xuất có thể diễn ra, bao gồm những lập luận nổi tiếng của Darby và cộng sự (1999) và Jeanneret (2007).

Đồng thời, vai trò tương tác của phát triển tài chính với bất định tỷ giá hối đoái cũng được thêm vào mô hình nghiên cứu dựa trên việc luận giải từ lý thuyết trung gian tài chính và lý thuyết về thông tin bất cân xứng. Bộ dữ liệu nghiên cứu bao gồm 114 quốc gia từ năm 2000 đến năm 2021 và được phân loại thành nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá neo mềm và thả nổi. Phương pháp Bayes được sử dụng để ước lượng mô hình thực nghiệm và thực hiện các suy diễn thống kê xuyên suốt nội dung luận án. Ước lượng Bayes thừa nhận đồng thời cả hai ảnh hưởng với xác suất về tất cả khả năng có thể xảy ra.

Kết quả nghiên cứu được thực hiện khi không xem xét và có xem xét ảnh hưởng của biến tương tác bất định tỷ giá hối đoái và phát triển tài chính. Khi không xem xét ảnh hưởng của biến tương tác, ảnh hưởng của bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài chủ yếu là cùng chiều với xác suất cao (94%- 95%) ở nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá neo mềm. Đối với các quốc gia có chế độ tỷ giá thả nổi, ảnh hưởng của bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài vẫn là cùng chiều nhưng yếu hơn so với nhóm các quốc gia có chế độ tỷ giá neo mềm. Xác suất ảnh hưởng cùng chiều của bất định tỷ giá hối đoái dao động từ 88% đến 90%.

Như vậy, lý thuyết về tính linh hoạt của sản xuất vẫn được ủng hộ mạnh mẽ hơn lý thuyết lo ngại rủi ro. Sự khác biệt giữa hai chế độ tỷ giá hối đoái chỉ thể hiện ở mức độ phổ biến của xác suất ảnh hưởng cùng chiều của bất định tỷ giá hối đoái. Kết quả nghiên cứu khi có xem xét ảnh hưởng tương tác đã cho thấy sự khác biệt có bổ sung so với mô hình thực nghiệm không xem xét ảnh hưởng tương tác. Ở nhóm các quốc gia có chế độ tỷ giá neo mềm, ảnh hưởng tương tác sẽ giảm thiểu ảnh hưởng ngược chiều của bất định tỷ giá hối đoái, thậm chí làm đảo chiều ảnh hưởng này đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Phát triển tài chính của một quốc gia càng cao thì càng gia tăng xác suất cùng chiều của tác động biên của bất định tỷ giá hối đoái. Ở nhóm các quốc gia có chế độ tỷ giá thả nổi, ảnh hưởng tương tác sẽ giảm thiểu ảnh hưởng cùng chiều của bất định tỷ giá hối đoái đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài. Phát triển tài chính của một quốc gia càng cao thì tác động biên cùng chiều càng giảm. Các nền kinh tế có phát triển tài chính càng thấp thì càng có xu hướng làm cho ảnh hưởng biên của bất định tỷ giá hối đoái đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài cùng chiều.

Xét theo các giá trị trung bình hậu nghiệm, ảnh hưởng biên của bất định tỷ giá hối đoái ở cả hai nhóm quốc gia khả năng cao sẽ có sự phổ biến hơn của ảnh hưởng cùng chiều so với ảnh hưởng ngược chiều. ii MỤC LỤC TÓM TẮT LUẬN ÁN---------------------------------------------------------------------------- i CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU ------------- 1 1. Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu ---------------------------------------------------- 1 1. Mục tiêu nghiên cứu ------------------------------------------------------------------- 1 1.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát ---------------------------------------------------- 1 1. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể -------------------------------------------------------- 1 1. Câu hỏi nghiên cứu --------------------------------------------------------------------- 1 1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu --------------------------------------------------- 1 1.

Đối tượng nghiên cứu --------------------------------------------------------------- 1 1. Phạm vi nghiên cứu ----------------------------------------------------------------- 1 1. Phương pháp nghiên cứu ------------------------------------------------------------- 1 1. Đóng góp chính của luận án ---------------------------------------------------------- 2 1.

Thiết kế nghiên cứu -------------------------------------------------------------------- 2 1. Kết cấu của luận án -------------------------------------------------------------------- 3 CHƯƠNG 2: CÁC KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT ----------------------------- 4 2. Một số khái niệm ------------------------------------------------------------------------ 4 2. Đầu tư trực tiếp nước ngoài -------------------------------------------------------- 4 2.

Tỷ giá hối đoái và chế độ tỷ giá hối đoái ----------------------------------------- 4 2. Khái niệm tỷ giá hối đoái ------------------------------------------------------ 4 2. Chế độ tỷ giá hối đoái ---------------------------------------------------------- 4 2. Bất định tỷ giá hối đoái ------------------------------------------------------------- 4 2.

Phát triển tài chính------------------------------------------------------------------- 5 2. Lý thuyết các yếu tố đẩy và kéo --------------------------------------------------- 5 2. Tăng trưởng thu nhập bình quân ---------------------------------------------- 6 2. Độ mở thương mại -------------------------------------------------------------- 6 2.

Tỷ giá hối đoái------------------------------------------------------------------- 6 2. Phát triển tài chính -------------------------------------------------------------- 6 2. Bất định tỷ giá hối đoái -------------------------------------------------------- 6 2. Lý thuyết lo ngại rủi ro ------------------------------------------------------------- 6 2.

Lý thuyết về tính linh hoạt của sản xuất ------------------------------------------ 7 2. Lý thuyết quyền chọn thực --------------------------------------------------------- 9 2. Mô hình quyền chọn thực theo cách tiếp cận vùng không hoạt động ---- 9 2. Mô hình quyền chọn thực theo cách tiếp cận xác suất đầu tư----------- 11 2.

Lý thuyết về thông tin bất cân xứng -------------------------------------------- 15 2. Lý thuyết trung gian tài chính---------------------------------------------------- 15 2. Tổng quan các công trình nghiên cứu trước đây ------------------------------- 16 2. Tác động ngược chiều của bất định của tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài --------------------------------------------------------------------------------- 16 2.

Tác động cùng chiều của bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài ---------------------------------------------------------------------------------------- 16 iii 2. Ảnh hưởng của bất định tỷ giá hối đoái đến FDI dưới các chế độ tỷ giá hối đoái khác nhau ----------------------------------------------------------------------------- 16 2. Ảnh hưởng tương tác giữa phát triển tài chính và bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài --------------------------------------------------------- 17 2. Thảo luận về khoảng trống nghiên cứu ------------------------------------------ 17 CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM ----------- 18 3.

Mô hình nghiên cứu thực nghiệm ------------------------------------------------- 18 3. Dữ liệu nghiên cứu-------------------------------------------------------------------- 20 3. Phương pháp ước lượng Bayes ---------------------------------------------------- 20 3. Phương pháp ước lượng Bayes cho mô hình thực nghiệm------------------- 20 3.

Các kiểm định sau ước lượng ---------------------------------------------------- 21 3. Giả thuyết nghiên cứu --------------------------------------------------------------- 21 3. Tác động riêng lẻ của bất định tỷ giá hối đoái đến FDI ---------------------- 21 3. Tác động tương tác giữa bất định tỷ giá và phát triển tài chính đến FDI -- 21 CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH VÀ THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU --------- 23 4.

Thực trạng về đầu tư trực tiếp nước ngoài, bất định tỷ giá hối đoái và phát triển tài chính ở chế độ tỷ giá hối đoái neo mềm và chế độ tỷ giá thả nổi ------ 23 4. Thực trạng về đầu tư trực tiếp nước ngoài ------------------------------------ 23 4. Thực trạng về đầu tư trực tiếp nước ngoài và bất định tỷ giá hối đoái ở chế độ tỷ giá hối đoái neo mềm và chế độ tỷ giá hối đoái thả nổi ----------------------- 23 4. Thực trạng về phát triển tài chính ở chế độ tỷ giá hối đoái neo mềm và chế độ tỷ giá thả nổi --------------------------------------------------------------------------- 24 4.

Thực trạng về FDI và một số yếu tố vĩ mô ở chế độ tỷ giá hối đoái neo mềm và chế độ tỷ giá hối đoái thả nổi -------------------------------------------------------- 25 4. Thống kê mô tả ------------------------------------------------------------------------ 26 4. Phân tích kết quả ước lượng ------------------------------------------------------- 26 4. Kiểm định tính vững trước khi thực hiện suy diễn thống kê ---------------- 26 4.

Ảnh hưởng của bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài -- 32 4. Ảnh hưởng của bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài ở nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá neo mềm ----------------------------------------- 32 4. Ảnh hưởng bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài ở nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá thả nổi ---------------------------------------------- 34 4. Thảo luận kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng bất định tỷ giá hối đoái và đầu tư trực tiếp nước ngoài ở chế độ tỷ giá neo mềm và chế độ tỷ giá thả nổi - 36 4.

Ảnh hưởng của bất định tỷ giá hối đoái và sự tương tác với phát triển tài chính đến đầu tư trực tiếp nước ngoài -------------------------------------------------- 37 4. Ảnh hưởng tương tác ở nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá neo mềm ---- 37 4. Ảnh hưởng tương tác ở nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá thả nổi ------- 42 4. Thảo luận kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng tương tác giữa bất định tỷ giá hối đoái và phát triển tài chính đến FDI ở chế độ tỷ giá neo mềm và chế độ tỷ giá thả nổi ----------------------------------------------------------------------------- 47 4.

Ảnh hưởng của các yếu tố khác đến đầu tư trực tiếp nước ngoài ----------- 49 CHƯƠNG 5: TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 51 iv 5. Tổng hợp kết quả nghiên cứu ------------------------------------------------------ 51 5. Hàm ý chính sách đối với nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá neo mềm ------- 52 5. Hàm ý chính sách đối với nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá thả nổi ---------- 52 5.

Hàm ý chính sách từ các mối quan hệ của các biến số khác ----------------- 52 5. Hạn chế của luận án ------------------------------------------------------------------ 52 5.