Luận án tiến sĩ thu hút đầu tư FDI từ ASEAN vào ngành dịch vụ Việt Nam - Trường Đại học Ngoại thương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TỪ HIỆP HỘI CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á VÀO CÁC NGÀNH DỊCH VỤ TẠI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TRIỂN KHAI CAM KẾT HỘI NHẬP CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN Ngành: Kinh tế quốc tế NGUYỄN HỒNG HẠNH Hà Nội – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TỪ HIỆP HỘI CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á VÀO CÁC NGÀNH DỊCH VỤ TẠI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TRIỂN KHAI CAM KẾT HỘI NHẬP CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN Ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9310106 Nghiên cứu sinh: Nguyễn Hồng Hạnh NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PGS, TS Trần Thị Ngọc Quyên 2. TS Nguyễn Thị Dung Huệ Hà Nội – 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình khoa học nào khác.

Tác giả luận án Nguyễn Hồng Hạnh ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn PGS, TS Trần Thị Ngọc Quyên và TS Nguyễn Thị Dung Huệ đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện cho tôi để tôi có thể hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Ngoại thương, Ban lãnh đạo Viện Kinh tế và Kinh doanh quốc tế, Khoa Sau đại học, Bộ môn Kinh tế và Quản lý, cùng các thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè đã tạo điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giúp đỡ để tôi có thể hoàn thành chương trình học tiến sĩ tại trường. Tôi xin chân thành cảm ơn các chuyên gia từ các cơ quan quản lý Nhà nước, các viện nghiên cứu và trường đại học đã hỗ trợ tôi nhiệt tình trong quá trình nghiên cứu, thu thập dữ liệu, trả lời phỏng vấn, cung cấp thông tin và đưa ra những góp ý, nhận xét rất hữu ích và quý báu để tôi hoàn thiện luận án của mình. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới bố mẹ hai bên gia đình, chồng và con gái đã tin tưởng, động viên, khích lệ, tạo động lực để tôi phấn đấu hoàn thành chương trình học.

Tôi xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Nguyễn Hồng Hạnh iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.II DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.VI DANH MỤC BẢNG BIỂU. VIII LỜI MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TỚI THU HÚT FDI TỪ ASEAN VÀO CÁC NGÀNH DỊCH VỤ TẠI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP AEC. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến hội nhập của Việt Nam trong AEC. Các nghiên cứu chung về tiến trình hình thành – hội nhập AEC.

Các nghiên cứu về quá trình hội nhập của Việt Nam trong AEC 12 1. Tổng quan nghiên cứu liên quan đến các yếu tố thu hút FDI. Ở phương diện chung. Thu hút FDI nội khối trong bối cảnh hội nhập khu vực.

Tổng quan nghiên cứu liên quan đến các yếu tố thu hút FDI vào các ngành dịch vụ. Ở phương diện chung. Tại Việt Nam. Đánh giá chung và khoảng trống nghiên cứu.

Đánh giá chung. Khoảng trống nghiên cứu.28 TÓM TẮT CHƯƠNG 1.29 CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THU HÚT FDI VÀO CÁC NGÀNH DỊCH VỤ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ KHU VỰC VÀ TỔNG QUAN VỀ AEC. Những lý luận cơ bản về thu hút FDI. Khái niệm và vai trò của FDI.

Các yếu tố tác động đến thu hút FDI. Những lý luận cơ bản về dịch vụ và FDI vào các ngành dịch vụ. FDI vào các ngành dịch vụ. Khái quát về Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) và các cam kết trong AEC liên quan đến đầu tư trong các ngành dịch vụ.

Khái quát chung về AEC. Các cam kết trong AEC liên quan đến đầu tư vào ngành dịch vụ.49 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.53 CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THU HÚT FDI TỪ ASEAN VÀO CÁC NGÀNH DỊCH VỤ TẠI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TRIỂN KHAI CAM KẾT HỘI NHẬP AEC. Tổng quan về các ngành dịch vụ Việt Nam. Tỷ trọng các ngành dịch vụ trong tổng GDP (1988-2020).

Cơ cấu các ngành dịch vụ. Doanh nghiệp trong khu vực dịch vụ. FDI vào các ngành dịch vụ.Tình hình thu hút FDI từ ASEAN vào các ngành dịch vụ tại Việt Nam59 3. Quy mô vốn theo số lượng dự án đầu tư.

Quy mô vốn theo phân ngành. Quy mô vốn theo chủ đầu tư. Quy mô vốn theo hình thức đầu tư. Quy mô vốn theo địa phương.

Đánh giá về tình hình thu hút FDI từ ASEAN vào các ngành dịch vụ Việt Nam 68 3. Thực tiễn triển khai các cam kết liên quan đến đầu tư vào các ngành dịch vụ của Việt Nam trong AEC. Mức độ cam kết của Việt Nam trong ACIA. Mức độ cam kết của Việt Nam trong AFAS.

Thực tiễn thực thi cam kết trong một số ngành dịch vụ.78 TÓM TẮT CHƯƠNG 3.82 CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THU HÚT FDI TỪ ASEAN VÀO CÁC NGÀNH DỊCH VỤ TẠI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP AEC. Mô hình phân tích định lượng. Các biến số và dữ liệu nghiên cứu. Mô hình và phương pháp ước lượng.

Kết quả phân tích hồi quy. Thảо luận kết quả mô hình. Phân tích định tính. Nhóm yếu tố kinh tế.

Nhóm yếu tố tạo điều kiện thuận lợi cho kinh doanh. Nhóm yếu tố khung chính sách về FDI của nước nhận đầu tư. Đánh giá chung. 123 TÓM TẮT CHƯƠNG 4.124 CHƯƠNG 5: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY THU HÚT FDI TỪ ASEAN VÀO CÁC NGÀNH DỊCH VỤ TẠI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TRIỂN KHAI CAM KẾT HỘI NHẬP AEC.

Định hướng thu hút FDI từ ASEAN vào các ngành dịch vụ tại Việt Nam. Một số giải pháp tăng cường thu hút FDI từ ASEAN vào các ngành dịch vụ Việt Nam trong bối cảnh triển khai các cam kết AEC. Nhóm giải pháp liên quan đến cải thiện các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút FDI từ ASEAN vào các ngành dịch vụ Việt Nam. Nhóm giải pháp liên quan đến một số ngành dịch vụ ưu tiên thu hút FDI từ ASEAN.

Nhóm giải pháp liên quan đến hội nhập.146 TÓM TẮT CHƯƠNG 5.149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.175 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ASEAN Comprehensive Hiệp định đầu tư toàn diện ACIA Investment Agreement ASEAN ADB Asian Development Bank Ngân hàng phát triển châu Á AEC ASEAN Economic Community Cộng đồng kinh tế ASEAN ASEAN Framework Agreement on Hiệp định Khung ASEAN về Dịch AFAS Services vụ Hiệp định Thương mại Tự do AFTA ASEAN Free Trade Agreement ASEAN Hiệp định Khu vực Đầu tư AIA ASEAN Investment Agreement ASEAN ASEAN Investment Guarantee Hiệp định Bảo hộ Đầu tư trong AIGA Agreement ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam ASEAN Southeast Asia Nations Á ASEAN Trade in Goods Hiệp định Thương mại Hàng hóa ATIGA Agreement ASEAN CEE Central, Eastern Europe Trung và đông châu Âu Central, Eastern and Southeastern Trung, đông và đông nam CESEE Europe châu Âu CGCN Chuyển giao công nghệ Cambodia, Laos, Myanmar, Các nước Campuchia, Lào, CLMV Vietnam Myanmar, Việt Nam CNTT Công nghệ thông tin Comprehensive and Progessive Hiệp định Đối tác Toàn diện và CPTPP Agreement for Trans-Pacific Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương Partnership Economic Research Institute forViện nghiên cứu Đông Nam Á và ERIA ASEAN and East Asia Đông Á EU European Union Liên minh châu Âu Hiệp định Thương mại Tự do giữa EVFTA EU-Vietnam Free Trade Agreement Việt Nam và Liên minh Châu Âu FE(M) Fixed Effects (Model) Mô hình tác động cố định FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại tự do FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài General Agreement on Trade in Hiệp định chung về Thương mại GATS Services dịch vụ vi GMM Generalized Method of Moments Mô hình Moments tổng quát GDP Gross Domestic Products Tổng sản phẩm quốc nội IMF Intenational Moneytary Fund Quỹ Tiền tệ quốc tế ISEAS- Institute of Southeast Asian Studies Viện nghiên cứu Đông Nam Á - Yusof Ishak – Yusof Ishak Yusof Ishak MNEs Multinational Enterprises Các Công ty Đa quốc gia MRAs Mutual Recognition Agreements Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau ODA Official Development Assistance Hỗ trợ phát triển chính thức Organization for Economic Co- Tổ chức Hợp tác và Phát triển OECD operation and Development kinh tế Phương pháp bình phương nhỏ OLS Ordinary Least Squares nhất thông thường RE(M) Random Effects (Model) Mô hình tác động ngẫu nhiên TNDN Thu nhập doanh nghiệp United Nations Conference on Hội nghị Liên hợp quốc về UNCTAD Trade and Development Thương mại và Phát triển USD United States Dollar Đô la Mỹ Vietnam Chamber of Commerce Phòng Thương mại và Công VCCI and Industry nghiệp Việt Nam VND Vietnam Dong Đồng Việt Nam WB World Bank Ngân hàng Thế giới Chỉ số phát triển của Ngân hàng WDI World Development Indicators thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại thế giới vi DANH MỤC BẢNG BIỂU BẢNG Bảng 1.1: Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu.1: Cơ chế tác động của hội nhập kinh tế khu vực đến thu hút FDI.3: Phân loại các ngành dịch vụ theo SNA.1: Cơ cấu các phân ngành dịch vụ của Việt Nam.2: Số doanh nghiệp phân theo khu vực kinh tế và quy mô vốn.3: Số doanh nghiệp chia theo khu vực kinh tế và quy mô lao động.4: FDI của Việt Nam theo phân ngành kinh tế.5: FDI của ASEAN vào Việt Nam trong ngành dịch vụ theo phân ngành.6: FDI của ASEAN từ ASEAN vào Việt Nam theo chủ đầu tư.7: FDI của ASEAN từ ASEAN vào Việt Nam trong ngành dịch vụ theo chủ đầu tư.8: FDI của ASEAN từ ASEAN vào Việt Nam trong các ngành dịch vụ theo hình thức đầu tư.9: Các địa phương dẫn đầu về thu hút FDI từ ASEAN trong các ngành dịch vụ.10: Số dự án FDI đăng ký mới từ ASEAN vào Việt Nam trong một số ngành dịch vụ giai đoạn 2015 – 2020.11: Một số lĩnh vực dịch vụ không cho phép đầu tư theo ACIA của Việt Nam .12: Mức độ hội nhập dịch vụ của các quốc gia trong AFAS 7 và GATS.13: Cam kết hội nhập dịch vụ theo AFAS so với cam kết trong WTO.14: Chỉ số Hoekman theo các phương thức cung cấp dịch vụ của Việt Nam trong AFAS 9.1: Mô tả biến độc lập và tác động kỳ vọng.2: Thống kê mô tả các biến nghiên cứu.3: Bảng mа trận tương quаn giữа các biến.4: Kết quả hồi quу OLS, FEM và REM chо dữ liệu.5: Kiểm định рhương sаi sаi số thау đổi và hiện tượng tự tương quаn.6: Kiểm định Hаusmаn.7: Kiểm định рhương sаi sаi số thау đổi quа các thực thể trоng REM.8: Kiểm định tương quаn chuỗi trоng mô hình REM.9: Kết quả hồi quу REM chо dữ liệu.10: Lương thối thiểu và lương bình quân của một số quốc gia ASEAN năm 2016.