Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng hội nhập kinh tế quốc tế tới lạm phát Việt Nam giai đoạn 2007-2021 - Đại học Ngoại thương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG -----o0o----- LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ TỚI LẠM PHÁT TẠI VIỆT NAM TỪ KHI GIA NHẬP WTO ĐẾN NAY Ngành: Kinh tế quốc tế HOÀNG TUẤN DŨNG Hà Nội - 2021 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG -----o0o----- LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ TỚI LẠM PHÁT TẠI VIỆT NAM TỪ KHI GIA NHẬP WTO ĐẾN NAY Ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9310106 Họ và tên Nghiên cứu sinh: Hoàng Tuấn Dũng Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS Doãn Kế Bôn Hà Nội - 2021 luan an i LỜI CẢM ƠN Tôi trân trọng cảm ơn các thầy cô ở Khoa Kinh tế quốc tế, Khoa Sau đại học và các đơn vị có liên quan của Trường Đại học Ngoại thương đã quan tâm, tham gia góp ý kiến và hỗ trợ tôi trong quá trình nghiên cứu để hoàn thiện luận án. Tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS,TS Doãn Kế Bôn đã hướng dẫn, chỉ bảo tận tình cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi chân thành cảm ơn các cơ quan, tổ chức, cá nhân đã quan tâm, giúp đỡ và tạo điều kiện cung cấp tài liệu, thông tin về hoạt động đầu tư ra nước ngoài của các doanh nghiệp Việt Nam, làm cơ sở quan trọng cho tôi nghiên cứu hoàn thành luận án. Tôi cũng gửi lời cảm ơn trân trọng tới tập thể lãnh đạo nơi tôi công tác đã quan tâm hỗ trợ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu hoàn thành luận án.

Cuối cùng, xin chân thành cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp đã luôn quan tâm, cổ vũ, động viên, tiếp thêm nghị lực cho tôi để hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày tháng 10 năm 2021 Hoàng Tuấn Dũng luan an ii LỜI CAM ĐOAN Tôi là Hoàng Tuấn Dũng, tác giả luận án tiến sĩ “Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố hội nhập kinh tế quốc tế tới lạm phát tại Việt Nam từ khi gia nhập WTO đến nay”. Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các số liệu được nêu và trích dẫn trong luận án là chính xác và trung thực.

Những kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng được ai công bố trong các công trình khác. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Hoàng Tuấn Dũng luan an iii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. i LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ. ix PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu .2 Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của Luận án.1 Về mặt lý luận .2 Về mặt thực tiễn.

Kết cấu của Luận án. 9 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ĐỀ TÀI .1 Các nghiên cứu về lạm phát .2 Các nghiên cứu về những yếu tố ảnh hưởng đến lạm phát .3 Các nghiên cứu về các yếu tố hội nhập kinh tế quốc tế ảnh hưởng đến lạm phát .4 Các nghiên cứu về dự báo lạm phát .5 Khoảng trống nghiên cứu. 27 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỂ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ TỚI LẠM PHÁT. 29 luan an iv 2.1 Tổng quan về lạm phát .1 Khái niệm lạm phát .2 Phân loại lạm phát .3 Đo lường lạm phát .4 Nguyên nhân của lạm phát .5 Một số tác động cơ bản của lạm phát .2 Cơ sở lý luận về các yếu tố hội nhập kinh tế quốc tế .1 Khái niệm, cấp độ hội nhập kinh tế quốc tế .2 Chủ trương của Đảng và quá trình hội nhập KTQT của Việt Nam .3 Một số yếu tố hội nhập kinh tế quốc tế .3 Mô hình đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố hội nhập kinh tế quốc tế đến lạm phát .1 Mô hình phân tích theo quan điểm trường phái Keynes .2 Mô hình phân tích theo quan điểm trường phái tiền tệ .3 Mô hình dự kiến.

70 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG LẠM PHÁT VÀ CÁC YẾU TỐ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ ẢNH HƯỞNG ĐẾN LẠM PHÁT TẠI VIỆT NAM.1 Bối cảnh kinh tế của Việt Nam .2 Thực trạng lạm phát tại Việt Nam .3 Thực trạng các các yếu tố hội nhập kinh tế quốc tế ảnh hưởng đến lạm phát .1 Hoạt động xuất nhập khẩu và đầu tư .2 Tỷ giá VND/USD.3 Lãi suất tiền gửi .4 Giá dầu thế giới .5 Giá hàng hoá nhập khẩu .6 Tốc độ tăng trưởng GDP. 92 CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ TỚI LẠM PHÁT TẠI VIỆT NAM TỪ KHI GIA NHẬP WTO ĐẾN NAY VÀ MỘT SỐ DỰ BÁO .1 Mô hình nghiên cứu .2 Biến số và nguồn số liệu .3 Quy trình phân tích và dự báo .4 Kết quả phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến lạm phát ở Việt Nam .1 Các kết quả kiểm định .2 Kết quả ước lượng và thảo luận .5 Dự báo cho lạm phát của Việt Nam. 128 CHƯƠNG 5: KIẾN NGHỊ VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP TÁC ĐỘNG ĐẾN CÁC YẾU TỐ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ ĐỂ KIỂM SOÁT LẠM PHÁT TẠI VIỆT NAM .1 Bối cảnh trong nước và quốc tế .2 Định hướng và quan điểm kiểm soát lạm phát .3 Một số giải pháp tác động đến các yếu tố hội nhập kinh tế quốc tế để kiểm soát lạm phát ở Việt Nam. 140 PHẦN KẾT LUẬN CHUNG.

144 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 150 luan an vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt AD Aggregate demand Tổng cầu ADB Asian Development Bank Ngân hàng Phát triển Châu Á AS Aggregate Supply Tổng cung ASLR Long-run Aggregate Supply Tổng cung dài hạn ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Asian Nations Á CNTB Chủ nghĩa tư bản CNXH Chủ nghĩa xã hội CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dung CSTK Chính sách tài khóa CSTT Chính sách tiền tệ ER Exchange Rate Tỷ giá EU European Union Liên minh Châu Âu FED Federal Reserve System Cục dự trữ liên bang Mỹ FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GSO General Statistics Office Tổng cục Thống kê GUM General Unrestricted Model Mô hình không bị ràng buộc chung IC Intermediate cost Chi phí trung gian IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế IR Interest Rate Biến số lãi suất LP Lạm phát MAPE Mean Average Percent Error Phần trăm sai số tuyệt đối trung bình NHTW Ngân hàng trung ương NHNN Ngân hàng nhà nước NSNN Ngân sách nhà nước OLS Ordinary Least Square Phương pháp bình phương nhỏ nhất OPEC Organization of the Petroleum Tổ chức các nước xuất khẩu dầu Exporting Countries mỏ PI Import Price Chỉ số giá nhập khẩu PPP Purchasing Power Parity Sức mua tương đương RMSE Root Mean Square Error Sai số toàn phương trung bình USD Đô la Mỹ VAR Vector Autoregression Mô hình tự hồi quy véc tơ luan an vii VECM Vector Error Correction Mô hình vector hiệu chỉnh sai số Model WB World Bank Ngân hàng Thế giới WTO World Trade Organisation Tổ chức Thương mại Thế giới luan an viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 4.1: Mô tả thống kê các biến.2: Kết quả kiểm định các chuỗi .3: Kết quả độ trễ tối ưu của các biến số.4: Kết quả kiểm định quan hệ đồng liên kết .5: Kết quả ước ượng mô hình VECM với 3 quan hệ đồng tích hợp 112 Bảng 4.6: Kết quả kiểm định nhân quả Granger .7: Véc tơ đồng tích hợp của lạm phát với các biến số .8: Cơ chế hiệu chỉnh sai số .9: Kết quả phân rã phương sai của biến lạm phát .10: Kết quả dự báo CPI. 129 luan an ix DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 2.1: Giá tăng do cầu kéo.2: Giá tăng do chi phí đẩy .3: Mối quan hệ chữ U ngược giữa tăng trưởng và lạm phát .1: Tăng trưởng GDP tại Đông Á – Thái Bình Dương .2: Tăng trưởng GDP của Việt Nam theo quý .3: Tổng đầu tư toàn xã hội (%GDP) .4: Cán cân thanh toán quốc tế (%GDP) .5: Chỉ số giá tiêu dùng (so cùng kỳ năm trước, %) .6: Lạm phát GDP, lạm phát cơ bản và lạm phát giá sản xuất tại Việt Nam giai đoạn 2012 – 2016 (%) .7: Tốc độ tăng cung tiền M2 tại Việt Nam giai đoạn 2006 – 2019 (%) .8: Tình hình xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam giai đoạn 2007 – 09/2020 .9: Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam giai đoạn 2007 – 09/2020 .10: Lãi suất tiền gửi và tốc độ tăng CPI giai đoạn 2005 - 2019 .11: Giá dầu thế giới và tốc độ tăng CPI giai đoạn 2005 - 2019.12: Chỉ số giá nhập khẩu và CPI giai đoạn 1995 - 2019 .13: Tốc độ tăng trưởng GDP và CPI giai đoạn 2005 - 2019 .14: Tốc độ tăng trưởng cung tiền M2 và CPI giai đoạn 2005 - 2019 .1: Các kênh truyền tải đến lạm phát .2: Kết quả kiểm định tính ổn định của mô hình .3: Phản ứng của lạm phát với cú sốc của chính nó .4: Phản ứng của lạm phát với cú sốc của cung tiền và lãi suất .5: Phản ứng của lạm phát với cú sốc của tỷ giá .6: Phản ứng của lạm phát với cú sốc của chỉ số giá nhập khẩu.

127 luan an x Hình 4.7: Phản ứng của lạm phát với cú sốc của GDP .8: Đồ thị chuỗi CPI gốc và chuỗi CPI dự báo. 129 luan an 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Lạm phát là một hiện tượng kinh tế vĩ mô phổ biến và có ảnh hưởng sâu rộng đến các mặt của đời sống kinh tế - xã hội. Thông thường, các chính sách vĩ mô của một nền kinh tế sẽ được thực hiện xoay quanh lạm phát mục tiêu của nền kinh tế.

Việc nghiên cứu lạm phát để có được những cái nhìn khái quát nhất về lạm phát có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện cũng như lựa chọn chính sách điều hành giúp có được nền kinh tế quốc dân ổn định và phát triển bền vững.