Luận án nghiên cứu chiến lược sinh kế hộ dân ven biển Thái Bình trong bối cảnh biến đổi khí hậu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ ĐỖ THỊ DIỆP NGHIÊN CỨU CHIẾN LƯỢC SINH KẾ CỦA CÁC HỘ DÂN VEN BIỂN TỈNH THÁI BÌNH TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 luan an HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ ĐỖ THỊ DIỆP NGHIÊN CỨU CHIẾN LƯỢC SINH KẾ CỦA CÁC HỘ DÂN VEN BIỂN TỈNH THÁI BÌNH TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 9 31 01 05 Người hướng dẫn khoa học: GS. Nguyễn Văn Song HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2020 Tác giả luận án Đỗ Thị Diệp i luan an LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc GS.TS Nguyễn Văn Song đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế Tài nguyên và môi trường, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức UBND tỉnh Thái Bình, UBND hai huyện ven biển Tiền Hải và Thái Thuỵ đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án.

Hà Nội, ngày. năm 2020 Nghiên cứu sinh Đỗ Thị Diệp ii luan an MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.

vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. ix Danh mục hộp. xi Trích yếu luận án.

xii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp mới của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thỰc tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan tài liệu. Cơ sở lý luận về chiến lược sinh kế của hộ dân ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Một số khái niệm cơ bản. Đặc điểm và vai trò của chiến lược sinh kế vùng ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu và khung sinh kế bền vững.

Nội dung nghiên cứu chiến lược sinh kế vùng ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Các yếu tố ảnh hưởng đến chiến lược sinh kế vùng ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu. 25 iii luan an 2. Cơ sở thực tiễn về chiến lược sinh kế của người dân ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới về chiến lược sinh kế của người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Thực tiễn chiến lược sinh kế của hộ dân ven biển ở Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Kinh nghiệm rút ra cho vùng nghiên cứu. Các nghiên cứu có liên quan và khoảng trống nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Địa điểm địa bàn nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội vùng ven biển Thái Bình.

Tình hình phát triển sinh kế vùng ven biển tỉnh Thái Bình. Một số thuận lợi, khó khăn của đặc điểm địa bàn liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận và khung phân tích.

Phương pháp nghiên cứu. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu VÀ THẢO LUẬN. Thực trạng chiến lược sinh kế của các hộ dân ven biển tỉnh Thái Bình trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Khái quát về biến đổi khí hậu tại ven biển tỉnh Thái Bình. Nguồn lực sinh kế của các hộ dân ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Hoạt động sinh kế của các hộ dân ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Chiến lược sinh kế của các hộ dân ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Kết quả sinh kế của các hộ dân ven biển. Các yếu tố ảnh hưởng đến chiến lược sinh kế của các hộ dân ven biển tỉnh Thái Bình. 119 iv luan an 4. Ảnh hưởng của thể chế, chính sách.

Ảnh hưởng của tài sản công. Ảnh hưởng của dịch vụ công. Vai trò của chính quyền địa phương và nguồn lực xã hội. Yếu tố thuộc về người dân ven biển.

Giải pháp cải thiện chiến lược sinh kế của các hộ dân ven biển Thái Bình trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Căn cứ đề xuất giải pháp. Giải pháp thích ứng với điều kiện thời tiết. Giải pháp cải thiện tổ chức, định chế, chính sách.

Giải pháp cải thiện các nguồn lực sinh kế. Giải pháp cải thiện chiến lược sinh kế. Kết luận và kiến nghị. Đối với Chính phủ.

Đối với tỉnh, các bộ ngành. 150 Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án. 151 Tài liệu tham khảo. 159 v luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ADPC : Climate Change and Climate Risk Management - Quản lý biến đổi và rủi ro khí hậu BĐKH : Biến đổi khí hậu CLSK : Chiến lược sinh kế CRD : Climate-Resilient Development - Phát triển DFID : Department for International Development - Cục phát triển quốc tế ĐVT : Đơn vị tính FAO : Food and Agriculture Organization of United Nations - Tổ chức lương thực và nông nghiệp Liên Hiệp Quốc GTSX : Giá trị sản xuất IPCC : Intergovernmental Panel on Climate Change - Uỷ ban liên chính phủ về Biến đổi khí hậu NN : Nông nghiệp NTTS : Nuôi trồng thủy sản PTNT : Phát triển nông thôn TĐPTBQ : Tốc độ phát triển bình quân THCS : Trung học cơ sở THPT : Phổ thông trung học vi luan an DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 2.

Sinh kế của cộng đồng ngư dân ven biển. Phân bổ mẫu điều tra .2 Thu thập thông tin sơ cấp. Tham gia vào các tổ chức đoàn thể. Mức độ tiếp cận các nguồn lực tự nhiên.

Nguồn lực vật chất của các hộ dân ven biển. Thực trạng vay vốn của các hộ dân. Thực trạng hoạt động sinh kế của các hộ dân ven biển. Ảnh hưởng của bão đến nuôi trồng thuỷ sản tại điểm nghiên cứu.

Các hình thức khai thác thủy hải sản tại địa bàn nghiên cứu .8 Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến hoạt động phi nông nghiệp. Chiến lược sinh kế dựa trên tiêu chí thu nhập và mức độ phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên. Chiến lược sinh kế phân theo các tiêu chí tổng hợp của hộ. So sánh chiến lược sinh kế của các hộ dân ven biển.

Lý do không thay đổi chiến lược sinh kế trong dài hạn. Thay đổi quy mô sản xuất trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Lựa chọn thay đổi giống trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Thay đổi phương thức sản xuất trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Các hoạt động nâng cấp, cải thiện nguồn lực sản xuất. Kết quả sinh kế của các hộ dân ven biển. Kết quả sản xuất trồng trọt của các nhóm hộ phân theo chiến lược sinh kế. Kết quả chăn nuôi của các nhóm hộ phân theo chiến lược sinh kế.

Kết quả nuôi trồng thuỷ sản của các nhóm hộ. Kết quả đánh bắt của các nhóm hộ. Kết quả làm thuê trong nông nghiệp phân theo chiến lược sinh kế. Kết quả làm phi nông nghiệp phân theo chiến lược sinh kế.

Tình hình trang bị cơ sở vật chất hạ tầng của tỉnh Thái Bình. Đánh giá của hộ dân ven biển về dịch vụ khuyến nông, khuyến ngư. Hỗ trợ sinh kế trong bối cảnh biến đổi khí hậu. 126 vii luan an 4.

Một số chỉ tiêu về nguồn lực con người phân theo chiến lược sinh kế. Nhận biết về rủi ro trong sản xuất. Phân tích ma trận SWOT chiến lược sinh kế ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu. 133 viii luan an DANH MỤC HÌNH STT Tên hình Trang 2.

Lựa chọn chiến lược sinh kế trong ngắn hạn và dài hạn. Phân loại chiến lược sinh kế vùng ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Khung sinh kế bền vững của DFID. Vai trò của các cấp chính quyền.

Quá trình thay đổi nhận thức, hoạt động và chiến lược sinh kế của hộ dân ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Vị trí của tỉnh Thái Bình. Giá trị sản xuất thuỷ sản năm 2017 tỉnh Thái Bình phân theo ngành hoạt động. Khung phân tích chiến lược sinh kế của các hộ dân ven biển Thái Bình trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Mô phỏng mô phân tích hệ thống. Sơ đồ phân tích SWOT trong nghiên cứu chiến lược sinh kế của các hộ dân ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Diễn biến bão, lũ ở Việt Nam và các tỉnh ven biển. Các mốc sự kiện thời tiết bất thường tại tỉnh Thái Bình.

Diễn biến và xu hướng nhiệt độ tại ven biển Thái Bình giai đoạn 1962 – 2017. Diễn biến và xu thế số ngày nắng nóng, nắng nóng gay gắt tại ven biển tỉnh Thái Bình giai đoạn 1962 – 2017. Diễn biến và xu thế số ngày rét đậm, rét hại tại ven biển Thái Bình giai đoạn 1962 – 2017. Diễn biến độ mặn lớn nhất dọc cửa sông Hồng và sông Trà Lý.

Diện tích đất canh tác vùng ven biển Thái Bình.