Luận án Tiến sĩ: Quản lý giá hàng hóa thiết yếu (điện, xăng dầu) tại Việt Nam

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực. Những tư liệu được sử dụng trong luận án đều có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng. Tác giả Luận án Nguyễn Anh Tuấn ii MỤC LỤC TRANG Lời cam đoan i MỤC LỤC ii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT v DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU vi LỜI MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁ ĐỐI VỚI HÀNG 15 HÓA THIẾT YẾU VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ 1.

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HÀNG HÓA THIẾT YẾU 15 1. Khái niệm hàng hóa thiết yếu 15 1. Giá cả hàng hóa thiết yếu và mối quan hệ với chỉ số giá tiêu dùng 18 1. Đặc điểm của hàng hóa thiết yếu ảnh hưởng tới quản lý giá 20 1.

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁ ĐỐI VỚI HÀNG HÓA THIẾT YẾU 29 1. Khái niệm và mục tiêu quản lý nhà nước về giá đối với hàng hóa 29 thiết yếu 1. Nguyên tắc quản lý nhà nước về giá đối với hàng hóa thiết yếu 30 1. Nội dung quản lý nhà nước về giá đối với hàng hóa thiết yếu 32 1.

Các hình thức quản lý nhà nước về giá đối với hàng hóa thiết yếu 35 1. Đánh giá quản lý nhà nước về giá đối với hàng hóa thiết yếu 36 1. Các nhân tố ảnh hướng đến quản lý nhà nước về giá đối với hàng 39 hóa thiết yếu 1. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC RÚT RA CHO VIỆT NAM 41 TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁ ĐỐI VỚI HÀNG HÓA THIẾT YẾU 1.

Kinh nghiệm trong quản lý nhà nước về giá đối với hàng hóa thiết 41 yếu trên thế giới 1. Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam trong quản lý nhà nước về 53 iii giá đối với hàng hóa thiết yếu KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 56 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁ ĐỐI VỚI 57 HÀNG HÓA THIẾT YẾU LÀ ĐIỆN VÀ XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM 2. KHÁI QUÁT VỀ HÀNG HÓA THIẾT YẾU LÀ ĐIỆN VÀ XĂNG DẦU 57 TẠI VIỆT NAM 2. Khái quát hàng hóa thiết yếu là điện tại Việt Nam 57 2.

Khái quát hàng hóa thiết yếu là xăng dầu tại Việt Nam 60 2. Chỉ số giá tiêu dùng của Việt Nam giai đoạn từ 2013 đến 2018 và tác 63 động của giá điện, xăng dầu đến chỉ số giá tiêu dùng 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁ ĐỐI VỚI HÀNG 65 HÓA THIẾT YẾU LÀ ĐIỆN VÀ XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM 2. Thực trạng bộ máy quản lý nhà nước về giá đối với hàng hóa thiết 65 yếu là điện và xăng dầu tại Việt Nam 2.

Thực trạng quản lý nhà nước về giá đối với điện tại Việt Nam 67 2. Thực trạng quản lý nhà nước về giá đối với xăng dầu tại Việt Nam 100 2. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁ ĐỐI VỚI 117 HÀNG HÓA THIẾT YẾU LÀ ĐIỆN VÀ XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM 2. Những thành tựu trong quản lý nhà nước về giá đối với điện và xăng 117 dầu tại Việt Nam và nguyên nhân 2.

Những hạn chế trong quản lý nhà nước về giá đối với điện và xăng 129 dầu tại Việt Nam và nguyên nhân KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 142 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁ ĐỐI 143 VỚI HÀNG HÓA THIẾT YẾU LÀ ĐIỆN VÀ XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM 3. ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁ ĐỐI 143 VỚI HÀNG HÓA THIẾT YẾU LÀ ĐIỆN VÀ XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM 3. Bối cảnh kinh tế- xã hội ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về giá đối 143 với hàng hóa thiết yếu là điện và xăng dầu tại Việt Nam iv 3. Quan điểm và định hướng quản lý nhà nước về giá đối với hàng hóa 145 thiết yếu là điện và xăng dầu tại Việt Nam 3.

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁ ĐỐI VỚI 149 HÀNG HÓA THIẾT YẾU LÀ ĐIỆN VÀ XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM 3. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về giá đối với điện tại Việt 149 Nam 3. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về giá đối với xăng dầu tại Việt 164 Nam 3. CÁC GIẢI PHÁP ĐIỀU KIỆN ĐỂ HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ 187 NƯỚC VỀ GIÁ ĐỐI VỚI HÀNG HÓA THIẾT YẾU LÀ ĐIỆN VÀ XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 195 KẾT LUẬN 196 DANH MỤC BÀI BÁO CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 198 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 199 PHỤ LỤC 205 v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nội dung đầy đủ BĐS Bất động sản EVN Tập đoàn Điện lực Việt Nam GCN Giấy chứng nhận GDP Tổng sản phẩm trong nước GTGT Giá trị gia tăng HĐND Hội đồng Nhân dân LPG Khí dầu mỏ hóa lỏng M2 Mét vuông MC Chi phí cận biên MR Doanh thu cận biên NCS Nghiên cứu sinh NH Ngân hàng NSNN Ngân sách nhà nước NXB Nhà xuất bản QLNN Quản lý nhà nước QSD Quyền sử dụng QSH Quyền sở hữu TCTĐL Tổng công ty Điện lực TP Thành phố TTĐB Tiêu thụ đặc biệt TTĐN Tổn thất điện năng UBND Ủy ban Nhân dân USD Đô la Mỹ vi VAT Thuế giá trị gia tăng VNĐ Đồng Việt Nam DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU STT TÊN ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU Trang 1 Đồ thị 1.1: Cân bằng cung cầu trên thị trường hàng hóa thiết yếu 23 2 Đồ thị 1.2: Biểu diễn đường Chi phí cận biên và doanh thu cận biên 26 3 Đồ thị 1.3: Phân biệt giá cấp 1 27 4 Hình 1.1: Quá trình đánh giá hoạt động quản lý nhà nước về giá đối 38 với hàng hóa thiết yếu 5 Bảng 1.1: Cơ cấu nguồn điện Brazil 43 6 Bảng 1.2: Giá xăng dầu tại Thái Lan 46 7 Bảng 1.3: Chỉ tiêu kinh tế vĩ mô và giá năng lượng tại In-đô-nê-xi-a 48 8 Bảng 1.4: Giá xăng dầu tại Singapore 49 9 Bảng 1.5: Giá xăng dầu tại Nhật Bản 50 10 Hình 1.2: Tỷ trọng các yếu tố hình thành giá xăng tại Mỹ 52 11 Bảng 2.1: Chỉ số giá tiêu dùng của năm tính toán so với năm trước 64 tại Việt Nam giai đoạn 2013 - 2018 12 Bảng 2.2: Danh mục các nhà máy thủy điện chiến lược đa mục tiêu 76 13 Bảng 2.3: Tổng hợp khung giá phát điện từ năm 2013-2018 77 14 Bảng 2.4: Tổng hợp giá các nguồn điện từ năm 2013- 2018 81 15 Bảng 2.5: Thống kê giá truyền tải từ năm 2013-2018 84 16 Bảng 2.6: Thống kê chi phí khâu phân phối bản lẻ điện từ 2013- 85 2018 17 Bảng 2.7: Khung giá bán lẻ điện bình quân từ năm 2013- 2020 92 18 Bảng 2.8: Giá bán lẻ điện bình quân được phê duyệt từ 2013- 2019 93 19 Bảng 2.9: Tổng hợp khung giá bán buôn điện từ năm 2015- 2018 96 21 Bảng 2.10: Số lượng doanh nghiệp điện (đơn vị) được kiểm tra từ 99 2015 – 2018 22 Bảng 2.11: Mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi 110 vii 23 Bảng 2.12: Số lượng doanh nghiệp xăng dầu được kiểm tra từ 2015 116 – 2019 24 Bảng 2.13: Giá bán điện bình quân từ 2010- 2019 118 25 Bảng 2.14: Ý kiến đánh giá của chủ thể và đối tượng quản lý về 119 việc thực hiện các mục tiêu của quản lý nhà nước về giá đối với điện 26 Bảng 2.15: Ý kiến đánh giá của chủ thể và đối tượng quản lý về 121 việc thực hiện công khai, minh bạch và lộ trình thị trường điện 27 Bảng 2.16: Ý kiến đánh giá của chủ thể và đối tượng quản lý về 124 việc thực hiện các mục tiêu của quản lý nhà nước về giá đối với xăng dầu 28 Bảng 2.17: Ý kiến đánh giá của chủ thể và đối tượng quản lý về 125 việc thực hiện công khai, minh bạch và quỹ BOG 29 Bảng 2.18: Ý kiến đánh giá về việc xây dựng chính sách, pháp luật 127 liên quan đến quản lý nhà nước về giá đối với điện và xăng dầu 30 Bảng 2.19: Ý kiến đánh giá về khâu phân công, phân cấp; kiểm tra, 137 đôn đốc liên quan đến quản lý nhà nước về giá đối với điện và xăng dầu 1 LỜI MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài: Quản lý giá nói chung và QLNN về giá nói riêng là một trong những khâu chính trong hoạt động quản lý kinh tế vĩ mô của nhà nước. Quản lý giá vừa là công cụ, vừa là một trong những đòn bẩy có tính quyết định, đảm bảo sự thành công của các tác động quản lý khác và của hoạt động quản lý kinh tế vĩ mô nói chung của nhà nước. Quản lý giá là hoạt động không thể thiếu được nhằm khắc phục khuyết tật của thị trường và góp phần khai thác tốt các nguồn lực quốc gia bằng giá cả; có vai trò lớn trong việc ổn định chính trị - xã hội, ổn định đời sống nhân dân, tăng cường công bằng xã hội, nhất là như Việt Nam chúng ta. Trong thời gian qua, hệ thống pháp luật về giá của nước ta đã dần hoàn thiện, thể chế hóa được đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước về quản lý, điều hành giá trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Hầu hết giá các hàng hóa, dịch vụ đã và đang trở thành tín hiệu khách quan, góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển, đổi mới công nghệ, kỹ thuật, tăng năng suất, hạ giá thành,. Ngoài mục tiêu bình ổn giá, để góp phần khắc phục những khuyết tật của thị trường, giảm thiểu tổn thất xã hội, nhà nước vẫn kiểm soát giá một số hàng hóa, dịch vụ thiết yếu ở mức độ nhất định. Các biện pháp về giá luôn đi đôi với tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát giá thành sản phẩm; đồng thời chú ý công tác thông tin tuyên truyền, minh bạch các yếu tố hình thành giá. Song song với các quy định về quản lý giá, việc xây dựng và hoàn thiện các quy định về quản lý cạnh tranh đã tạo lập hành lang pháp lý và duy trì môi trường kinh doanh bình đẳng; mặt khác, góp phần hạn chế, ngăn chặn các hành vi lạm dụng sức mạnh thống lĩnh thị trường để gây thiệt hại cho người tiêu dùng.