Luận án tiến sĩ kinh tế chính trị: Chất lượng nguồn nhân lực phát triển kinh tế ở thành phố Hà Nội

V ỆN N TR QUỐ Ồ MN ĐÀO M P ƢỚ ẤT LƢỢN N UỒN N ÂN LỰ ĐỂ P ÁT TR ỂN K N TẾ Ở T ÀN P Ố À NỘ LUẬN ÁN T ẾN SĨ UYÊN N ÀN : K N TẾ N TR À NỘ - 2017 V ỆN N TR QUỐ Ồ MN ĐÀO M P ƢỚ ẤT LƢỢN N UỒN N ÂN LỰ ĐỂ P ÁT TR ỂN K N TẾ Ở T ÀN P Ố À NỘ LUẬN ÁN T ẾN SĨ UYÊN N ÀN : K N TẾ N TR Mã số: 62 31 01 02 N n n o : PGS. OÀN T B LO N À NỘI - 2017 LỜ M ĐO N Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. TÁ Ả LUẬN ÁN Đào Mai Phƣớc MỤ LỤ Trang MỞ ĐẦU 1 hƣơng 1: TỔN QU N Á ÔN TRÌN N ÊN ỨU VỀ ẤT LƢỢN N UỒN N ÂN LỰ ĐỂ P ÁT TR ỂN K N TẾ 8 1.

Các công trình trong nước và nước ngoài liên quan đến đề tài luận án 8 1. Khái quát những kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu 23 hƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC ĐỂ P ÁT TR ỂN K N TẾ 26 2. Những khái niệm cơ bản 26 2. Các yếu tố cấu thành chất lượng nguồn nhân lực để phát triển kinh tế 33 2.

Những nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực để phát triển kinh tế 42 2. Kinh nghiệm quốc tế, trong nước về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để phát triển kinh tế và bài học kinh nghiệm cho thành phố Hà Nội 60 hƣơng 3: T Ự TRẠN ẤT LƢỢN N UỒN N ÂN LỰ ĐỂ P ÁT TR ỂN K N TẾ Ở T ÀN P Ố À NỘ ĐOẠN 2005-2016 72 3. Những đặc điểm cơ bản ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực để phát triển kinh tế ở thành phố Hà Nội 72 3. Phân tích thực trạng chất lượng nguồn nhân lực để phát triển kinh tế ở thành phố Hà Nội 80 3.

Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực để phát triển kinh tế ở thành phố Hà Nội qua điều tra của tác giả 97 3. Đánh giá chung về thực trạng chất lượng nguồn nhân lực để phát triển kinh tế ở thành phố Hà Nội 106 hƣơng 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐẾN NĂM 2025, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030 118 4. Phương hướng, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Hà Nội đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 118 4. Quan điểm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để phát triển kinh tế ở thành phố Hà Nội 127 4.

Những giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để phát triển kinh tế ở thành phố Hà Nội 131 KẾT LUẬN 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ 152 D N MỤ TÀ L ỆU T M K ẢO 153 P Ụ LỤ D N MỤ Á Ữ V ẾT TẮT CLNNL : Chất lượng nguồn nhân lực CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa FDI : Vốn đầu tư trực tiếp GD-ĐT : Giáo dục - đào tạo GDP : Tổng sản phẩm quốc nội GNP : Tổng sản phẩm quốc dân GRDP : Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn HĐND : Hội đồng nhân dân ILO : Tổ chức Lao động quốc tế KH-CN : Khoa học - công nghệ KT-XH : Kinh tế - xã hội NICs : Các nước mới công nghiệp hóa NNL : Nguồn nhân lực NNLCLC : Nguồn nhân lực chất lượng cao OECD : Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế QLNN : Quản lý nhà nước UBND : Ủy ban nhân dân D N MỤ BẢN , B ỂU ĐỒ Trang Bảng 1.1: Một số chỉ tiêu của Hàn Quốc giai đoạn 1978-1997 48 Bảng 1.2: Chỉ số cạnh tranh toàn cầu (GCI) ở các nước Đông Nam Á 49 Bảng 3.1: Tốc độ tăng trưởng kinh tế của thành phố Hà Nội và cả nước trong những năm qua 73 Bảng 3.2: Cơ cấu ngành kinh tế của thành phố Hà Nội 74 Bảng 3.3: Quy mô dân số trung bình của thành phố Hà Nội giai đoạn 2005 -2015 81 Bảng 3.4: Lực lượng lao động của thành phố Hà Nội 82 Bảng 3.5: Số cơ sở y tế, giường bệnh và cán bộ y tế Hà Nội 86 Bảng 3.6: Kết quả khảo sát về trạng thái thể lực của nguồn nhân lực 86 Bảng 3.7: Trình độ học vấn của lực lượng lao động Hà Nội 87 Bảng 3.8: Kết quả khảo sát mức độ đáp ứng yêu cầu công việc về trình độ học vấn 88 Bảng 3.9: Số lượng các trường dạy nghề, trung học chuyên nghiệp, cao đẳng và đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2005 -2015 88 Bảng 3.10: Nguồn nhân lực có chuyên môn kỹ thuật của thành phố Hà Nội theo trình độ đào tạo giai đoạn 2005 - 2016 89 Bảng 3.11: Kết quả khảo sát về mức độ đáp ứng về trình độ chuyên môn 91 Bảng 3.12: Quy mô và cơ cấu lao động theo ngành kinh tế của thành phố Hà Nội giai đoạn 2005-2016 91 Bảng 3.13: Kết quả khảo sát một số kỹ năng cơ bản 97 Bảng 3.14: Kết quả khảo sát mức độ hài lòng của người lao động về các yếu tố môi trường làm việc với mức độ hài lòng và rất hài lòng từ 50% số người được hỏi trở lên 105 Bảng 4.1: Dự báo dân số và cung lao động thành phố Hà Nội đến năm 2025 126 Bảng 4.2: Dự báo cầu lao động giữa các khu vực kinh tế 126 Bảng 4.3: Tổng cung - cầu lao động giai đoạn 2020 -2025 126 Bảng 4.4: Chỉ tiêu lao động qua đào tạo của thành phố Hà Nội đến năm 2030 127 Biểu đồ 1.1: Năng suất lao động của Việt Nam so với một số quốc gia 50 Biểu đồ 3.1: Chuyển dịch cơ cấu nguồn nhân lực có chuyên môn kỹ thuật của thành phố Hà Nội giai đoạn 2005 -2016 90 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong hơn hai thập kỷ gần đây, nền kinh tế thế giới đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ từ nền kinh tế dựa vào tài nguyên sang nền kinh tế dựa vào tri thức. Nền kinh tế đó không chỉ đòi hỏi người lao động có sức khỏe, có khả năng thích nghi nhanh với những biến đổi không ngừng của nền kinh tế mà cao hơn nữa là những người lao động luôn có khát vọng vươn lên chiếm lĩnh những đỉnh cao trí tuệ, được đào tạo, có trình độ và đây chính là những nhân tố cấu thành của chất lượng nguồn nhân lực. Chất lượng nguồn nhân lực đóng vai trò quyết định trong quá trình lao động sáng tạo ra của cải vật chất, phát triển khoa học - công nghệ và kinh tế tri thức; nó là nhân tố quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh tài nguyên thiên nhiên ngày càng khan hiếm và là nhân tố quyết định sự thắng lợi trong cạnh tranh của mỗi quốc gia và doanh nghiệp.

Thực tế phát triển đã chứng minh chất lượng nguồn nhân lực là nguồn gốc cho sự giàu có của các quốc gia, là nhân tố quyết định nhất tới năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế trong từng doanh nghiệp, từng ngành kinh tế cũng như toàn bộ nền kinh tế quốc dân của các quốc gia trên thế giới và Việt Nam cũng không nằm ngoài thực tế này. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XII tiếp tục khẳng định: "Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phấn đấu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại" [39, tr. Để thực hiện được điều này đòi hỏi chúng ta phải có những quyết sách, hành động và giải pháp khả thi để hoàn thành mục tiêu đặt ra, mà trước hết cần phải có những quyết sách, hành động để có được "nguồn lực của mọi nguồn lực", do đó phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực (CLNNL). Hà Nội, là thủ đô của đất nước Việt Nam đồng thời là thành phố đứng đầu cả nước về diện tích tự nhiên, đứng thứ hai về diện tích đô thị sau thành phố Hồ Chí Minh.

Sau khi mở rộng địa giới hành chính vào tháng 08 năm 2008, hiện nay Hà Nội có diện tích 3.344km2 gồm 12 quận, 01 thị xã và 17 huyện ngoại thành. Với vị trí là trung tâm hành chính, do đó trên địa bàn thành phố là nơi đặt trụ sở của các cơ quan trung ương đồng thời tập trung đông đảo hàng trăm trung tâm nghiên cứu khoa học hàng đầu của đất nước cùng với hàng trăm nghìn doanh nghiệp trong và ngoài nước. 2 Hà Nội là đô thị đang phát triển, đồng thời là trung tâm của vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc nên lực lượng lao động tập trung ở đây đông với số lượng lớn. Theo Báo cáo Lao động -Việc làm năm 2016 của Tổng cục Thống kê, tổng số lao động của Hà Nội chiếm 7,0% tổng số lao động của cả nước so với 22,2% [122] số lao động của khu vực đồng bằng sông Hồng.

Số liệu này cho ta thấy tầm ảnh hưởng của Hà Nội đối với sự phát triển của đất nước nói chung cũng như vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc. Lao động qua đào tạo của Hà Nội chiếm tỷ lệ cao chiếm 43,1%, trong đó lao động có trình độ cao đẳng, đại học chiếm 28,4% trong khi tỷ lệ chung của toàn quốc chỉ là 12% [122]. Cũng theo báo cáo này, trong tổng số lao động đang làm việc đã qua đào tạo thì Hà Nội chiếm tỷ lệ cao nhất cả nước với 42,7%, số lao động có việc làm đã qua đào tạo ở trình độ cao đẳng, đại học chiếm 27,9%, cao hơn thành phố Hồ Chí Minh 3,0%. Trong cơ cấu lao động chia theo nghề nghiệp thì nguồn nhân lực chất lượng cao (NNLCLC) bao gồm các nhà quản lý, lao động có chuyên môn kỹ thuật cao của Hà Nội chiếm 20,9% cao hơn khu vực đồng bằng sông Hồng mới chỉ chiếm 10,7% [122].

Những năm gần đây, nguồn nhân lực (NNL) ở thành phố Hà Nội đã có bước phát triển đáng ghi nhận, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) của thành phố.