Luận án TS: Tác động KTTT đến đạo đức người SXKD Việt Nam - Nguyễn Thị Kim Dung

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ KIM DUNG TÁC ĐỘNG CỦA KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐẾN ĐẠO ĐỨC NGƢỜI SẢN XUẤT, KINH DOANH VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2021 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ KIM DUNG TÁC ĐỘNG CỦA KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐẾN ĐẠO ĐỨC NGƢỜI SẢN XUẤT, KINH DOANH VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: CNDVBC&DVLS Mã số: 9.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN SỸ PHÁN 2. NGUYỄN ĐỨC LUẬN HÀ NỘI - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những số liệu được sử dụng trong luận án có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.

Những kết luận rút ra trong luận án là kết quả tìm tòi, nghiên cứu nghiêm túc của bản thân tác giả luận án. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Kim Dung MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới về khoa học của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án.

Kết cấu của luận án.5 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đạo đức trong kinh tế thị trường. Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến tác động của kinh tế thị trường đến đạo đức xã hội nói chung, đạo đức của người sản xuất, kinh doanh nói riêng. Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến giải pháp phát huy tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của kinh tế thị trường đến đạo đức xã hội nói chung, đạo đức của người sản xuất, kinh doanh Việt Nam nói riêng.

Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu và một số vấn đề đặt ra luận án cần giải quyết.28 Chƣơng 2: TÁC ĐỘNG CỦA KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐẾN ĐẠO ĐỨC NGƢỜI SẢN XUẤT, KINH DOANH - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN. Khái quát về kinh tế thị trường, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đạo đức, đạo đức của người sản xuất kinh doanh và tác động của kinh tế thị trường đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh.41 Chƣơng 3: TÁC ĐỘNG CỦA KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐẾN ĐẠO ĐỨC NGƢỜI SẢN XUẤT, KINH DOANH VIỆT NAM HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA. Thực trạng tác động của kinh tế thị trường đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh Việt Nam hiện nay.

Một số vấn đề đặt ra từ sự tác động của kinh tế thị trường đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh Việt Nam hiện nay.103 Chƣơng 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM PHÁT HUY TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC, HẠN CHẾ TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC CỦA KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐẾN ĐẠO ĐỨC NGƢỜI SẢN XUẤT, KINH DOANH VIỆT NAM HIỆN NAY. Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa để có tác động tích cực đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh Việt Nam hiện nay. Tăng cường tính nghiêm minh của pháp luật, vai trò giám sát của cơ quan chức năng, của xã hội, trong việc xử lý các vi phạm đạo đức trong sản xuất, kinh doanh. Xây dựng môi trường kinh doanh và đội ngũ doanh nhân có văn hoá 124 4.

Tăng cường công tác giáo dục đạo đức cho người sản xuất, kinh doanh.143 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.145 TÀI LIỆU THAM KHẢO.146 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nội dung ATTP: An toàn thực phẩm BVMT: Bảo vệ môi trường BHXH: Bảo hiểm xã hội BHYT: Bảo hiểm y tế BHTN: Bảo hiểm thất nghiệp CNH, HĐH: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH: Chủ nghĩa xã hội CNDVBC: Chủ nghĩa duy vật biện chứng CNDVLS: Chủ nghĩa duy vật lịch sử CNTB: Chủ nghĩa tư bản CTQG: Chính trị Quốc gia DN: Doanh nghiệp ĐHQG: Đại học Quốc gia FDI: Foreign Direct Investment (Đầu tư trực tiếp nước ngoài) GDĐT: Giáo dục đào tạo HCM: Hồ Chí Minh KCN: Khu công nghiệp KHXH: Khoa học xã hội KTTT: Kinh tế thị trường LĐ, TB-XH: Lao động, thương binh - xã hội NXB: Nhà xuất bản ONMT: Ô nhiễm môi trường PGS: Phó Giáo sư SHTT: Sở hữu trí tuệ SX, KD: Sản xuất, kinh doanh TS: Tiến sĩ TNHH: Trách nhiệm hữu hạn TN - MT: Tài nguyên môi trường TP.HCM: Thành phố Hồ Chí Minh XHCN: Xã hội chủ nghĩa MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Kinh tế thị trường là mô hình kinh tế đã và đang được áp dụng ở nhiều nước khác nhau trên thế giới. Đây được xem là kiểu tổ chức kinh tế mà trong đó các quan hệ, các hoạt động kinh tế, các quá trình sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng đều được thực hiện thông qua thị trường, chịu sự chi phối bới các quy luật khách quan của kinh tế thị trường. Kinh tế thị trường có những nguyên tắc vận hành, phát triển riêng, ảnh hưởng sâu sắc tới nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội.

Ưu thế mà kinh tế thị trường mang lại là góp phần tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, thúc đẩy tiến bộ khoa học và công nghệ, tạo ra động lực để các doanh nghiệp đổi mới và phát triển. Kinh tế thị trường còn tạo ra môi trường kinh doanh tự do, dân chủ, bình đẳng v. Bên cạnh những ưu thế đó, kinh tế thị trường cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề liên quan đến tiến bộ xã hội và sự phát triển con người, đặc biệt là sự phát triển đạo đức xã hội và đạo đức cá nhân, trong đó có vấn đề đạo đức người sản xuất, kinh doanh. Đạo đức xã hội - một mặt bị quy định bởi cơ sở hạ tầng, bởi tồn tại xã hội; mặt khác nó cũng có tính độc lập tương đối và tác động trở lại cơ sở hạ tầng.

Khi cơ sở hạ tầng, nền tảng kinh tế thay đổi, sớm hay muộn đạo đức xã hội cũng phải thay đổi theo. Quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo đã và đang thu được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên tất cả các phương diện: kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội, an ninh-quốc phòng, đối ngoại v. Đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện, người dân được tạo điều kiện phát huy mọi năng lực của mình, tự chủ, tích cực trong quá trình sản xuất, kinh doanh. 1 Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam cũng đang gây ra những hệ lụy nhất định.

Đó là tình trạng suy thoái đạo đức diễn ra ngày càng gây gắt hơn, xuất hiện ngày càng nhiều hiện tượng phản đạo đức, phi nhân tính. Trong lĩnh vực kinh tế, không ít người sản xuất, kinh doanh thiếu ý thức, xem thường trách nhiệm xã hội, ý thức chấp hành pháp luật không cao, sống thực dụng, xa rời truyền thống văn hóa dân tộc, coi trọng giá trị vật chất, xem nhẹ giá trị tinh thần, sống vô cảm, vị kỷ. Tình trạng sản xuất hàng giả, hàng kém chất lượng, gian lận thương mại, trốn thuế, vi phạm sở hữu trí tuệ, bóc lột sức lao động của người làm công, khai thác bừa bãi nguồn tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường v.diễn ra ở nhiều nơi. Hệ lụy từ mặt trái của kinh tế thị trường không chỉ gây thiệt hại cho nền kinh tế mà còn ảnh hưởng không tốt đến việc phát huy các giá trị con người Việt Nam vì sự phát triển bền vững của đất nước.

Trong bối cảnh đó, hạn chế tác động tiêu cực, phát huy tác động tích cực của kinh tế thị trường đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh để họ có được những đóng góp ngày càng to lớn hơn trong việc thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” là vấn đề cấp thiết cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn trong giai đoạn hiện nay. Với những lý do nêu trên, tác giả chọn vấn đề “Tác động của kinh tế thị trường đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ triết học của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở phân tích làm rõ một số vấn đề lý luận về tác động của kinh tế thị trường đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh cũng như thực trạng của sự tác động đó, tác giả luận án đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của kinh tế thị trường đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh Việt Nam hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài - Phân tích một số vấn đề lý luận chung về đạo đức, đạo đức người sản xuất, kinh doanh; kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng như 2 những tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh Việt Nam hiện nay. - Phân tích thực trạng tác động của kinh tế thị trường đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh Việt Nam trên cả hai mặt: tích cực và tiêu cực. - Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh Việt Nam hiện nay. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: luận án tập trung nghiên cứu tác động của kinh tế thị trường đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh Việt Nam hiện nay ở cả hai mặt: tác động tích cực và tác động tiêu cực. Phạm vi nghiên cứu - Về không gian : tác động của kinh tế trị trường đến đạo đức người sản xuất, kinh doanh Việt Nam ở một số ngành nghề chính: công nghiệp; nông nghiệp; thủy, hải sản; dược phẩm, vật tư y tế ở Việt Nam. - Về thời gian từ 1986 đến nay. Đây là thời gian Đảng và Nhà nước Việt Nam chủ trương chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế.