Luận án Tiến sĩ: Kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu tại các doanh nghiệp Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ---------- NGUYỄN THỊ MINH GIANG KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH NGOẠI TỆ TRONG KINH DOANH XUẤT NHẬP KHẨU CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ---------- NGUYỄN THỊ MINH GIANG KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH NGOẠI TỆ TRONG KINH DOANH XUẤT NHẬP KHẨU CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Tuấn Duy PGS. Trương Thị Thủy HÀ NỘI - 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG BIỂU.

vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ. viii PHẦN MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH NGOẠI TỆ TRONG KINH DOANH XUẤT NHẬP KHẨU TẠI DOANH NGHIỆP. Những vấn đề lý luận chung về các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu. Một số khái niệm cơ bản.

Đặc điểm của hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu ảnh hưởng đến các giao dịch ngoại tệ. Các trường hợp phát sinh giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu. Yêu cầu quản lý và nguyên tắc kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu. Yêu cầu quản lý của kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu.

Nguyên tắc kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu 30 1. Các quan điểm về kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu. Kế toán các giao dịch ngoại tệ theo quan điểm của các nhà khoa học. Kế toán các giao dịch ngoại tệ theo quan điểm của một số loại hình kế toán.

Kế toán các giao dịch ngoại tệ theo quan điểm của chuẩn mực quốc tế về kế toán. Nội dung kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu. Kế toán ghi nhận các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu. Trình bày và công bố thông tin về các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu.

Kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu tại một số nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu tại một số nước. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .66 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.68 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH NGOẠI TỆ TRONG KINH DOANH XUẤT NHẬP KHẨU TẠI CÁC DOANH NGHIỆP 69 2. Khung pháp lý về kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu qua các thời kỳ.

Giai đoạn từ năm 1995- 2001. Giai đoạn từ 2001 - nay. Tổng quan tình hình và các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu. Tổng quan về các Doanh nghiệp hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu.

Các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu. Thực trạng kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu tại các DN Việt Nam hiện nay. Ghi nhận giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu. Trình bày và công bố thông tin về các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu.

Đánh giá thực trạng kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu tại các DN. Những kết quả đạt được. Những phát hiện qua nghiên cứu .106 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.111 CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN CÁC GIAO DỊCH NGOẠI TỆ TRONG KINH DOANH XUẤT NHẬP KHẨU TẠI CÁC DOANH NGHIỆP. Định hướng phát triển các hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu tại các Doanh nghiệp đến năm 2030.

Những yêu cầu và nguyên tắc hoàn thiện kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu tại các DN. Yêu cầu hoàn thiện. Nguyên tắc hoàn thiện. Nội dung hoàn thiện kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu tại các DN.

Nội dung hoàn thiện kế toán ghi nhận các giao dịch ngoại tệ. Nội dung hoàn thiện vấn đề trình bày và công bố thông tin trên BCTC. Những điều kiện và biện pháp để thực hiện các giải pháp hoàn thiện kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu tại các DN. Về phía Bộ Tài chính.

Về phía các cơ quan Nhà nước có liên quan. Về phía các cơ quan khác .148 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.151 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT AASB Ủy ban chuẩn mực kế toán Australia BCĐKT Bảng cân đối kế toán BCTC Báo cáo tài chính CCTC Công cụ tài chính DN Doanh nghiệp EUR Đồng euro GBP Đồng bảng Anh IAS Chuẩn mực kế toán quốc tế KDXNK Kinh doanh xuất nhập khẩu NHTM Ngân hàng thương mại SFAS Báo cáo chuẩn mực kế toán tài chính TGGS Tỷ giá ghi sổ TGTT Tỷ giá thực tế TK Tài khoản USA Đồng đô la Mỹ VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam VN Việt Nam VND Đồng Việt Nam vi DANH MỤC SƠ ĐỒ STT Tên sơ đồ Trang 1 Sơ đồ 1: Sơ đồ trình tự nghiên cứu của luận án 14 2 Sơ đồ 2.1: Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý tại Tổng công ty dung 86 dịch khoan và hóa phẩm dầu khí 3 Sơ đồ 2.2: Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý tại Công ty cổ phần vật 87 tư nông sản 4 Sơ đồ 2.3: Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý tại Công ty TNHH Đại 88 La Thành 5 Sơ đồ 2.4: Sơ đồ tổ chức bộ máy kế toán tại Tổng công ty may 10 88 6 Sơ đồ 2.5: Sơ đồ tổ chức bộ máy kế toán tại Tổng công ty may 89 Đức Giang vii DANH MỤC BẢNG BIỂU STT Tên bảng Trang 1 Bảng 1.1: Bảng so sánh sự khác biệt giữa các phương pháp quy 63 đổi ngoại tệ 2 Bảng 3.1: Sổ chi tiết theo dõi công nợ phải thu khách hàng ngoại 135 tệ/ Phải trả người bán ngoại tệ 3 Bảng 3.2: Sổ chi tiết doanh thu xuất khẩu 135 4 Bảng 3.3: Sổ chi tiết TGNH ngoại tệ 136 5 Bảng 3.4: Báo cáo doanh thu xuất khẩu 138 6 Bảng 3.5: Báo cáo theo dõi hiệu quả hoạt động xuất khẩu 138 7 Bảng 3.6: Báo cáo tiền gửi ngân hàng ngoại tệ 139 8 Bảng 3.7: Báo cáo tình hình công nợ phải thu khách hàng 139 (ngoại tệ) 9 Bảng 3.8: Báo cáo chênh lệch tỷ giá khi đánh giá lại các khoản 140 mục tiền tệ ngoại tệ cuối kỳ viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ STT Tên biểu đồ Trang 1 Biểu 2.1: Biểu đồ phân tích loại DN theo cơ cấu vốn 83 2 Biểu 2.2: Biểu đồ phân tích các DN khảo sát theo loại hình 84 3 Biểu 2.3: Biểu đồ phân tích các DN khảo sát theo loại giao dịch 85 ngoại tệ 4 Biểu 2.4: Biểu đồ phân tích chế độ kế toán các DN áp dụng 90 5 Biểu 2.5: Biểu đồ phân tích đồng tiền các DN khảo sát sử dụng 90 để ghi sổ kế toán 6 Biểu 2.6: Kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa từ năm 2006 - 2016 94 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu kế toán các giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu Các giao dịch ngoại tệ nói chung và giao dịch ngoại tệ trong kinh doanh xuất nhập khẩu (KDXNK) nói riêng là các giao dịch phức tạp, bao gồm nhiều nội dung và liên quan đến nhiều đối tượng kế toán khác nhau. Kế toán là công cụ trong quản lý kinh tế sẽ phải ghi chép, phản ánh các nghiệp vụ kinh tế phát sinh có liên quan đến loại giao dịch này.

Để phản ánh kế toán các giao dịch ngoại tệ trong KDXNK, đã có một số bài viết, nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập đến. Các bài viết tập trung vào các nội dung phản ánh kế toán ghi nhận các giao dịch ngoại tệ và vấn đề trình bày, công bố các thông tin của các giao dịch bằng ngoại tệ. Tình hình nghiên cứu trong nước Qua từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế cũng như kế toán, tại mỗi giai đoạn lại có những quy định khác nhau chi phối kế toán các nghiệp vụ kinh tế nói chung và kế toán các giao dịch ngoại tệ trong KDXNK nói riêng. Theo thời gian, tùy thuộc vào nội dung, đã có những bài viết, công trình nghiên cứu đề cập đến các nội dung có liên quan đến các giao dịch ngoại tệ về mặt lý thuyết cũng như thực tế, cụ thể:  Đối với vấn đề ghi nhận giao dịch:  Các nghiên cứu về khung lý thuyết liên quan đến kế toán ghi nhận các giao dịch ngoại tệ: Kế toán ghi nhận giao dịch ngoại tệ chịu sự chi phối của các quy định Nhà nước như: chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán và trong từng giai đoạn lại chịu sự quy định của các thông tư hướng dẫn.

Liên quan đến nội dung này, các nghiên cứu về khung lý thuyết chủ yếu tập trung so sánh sự khác nhau giữa các quy định (chuẩn mực, chế độ, thông tư) trong ghi nhận các giao dịch ngoại tệ. Các nghiên cứu này thường không tập trung theo từng giao dịch ngoại tệ cụ thể, riêng biệt mà chủ yếu xét dưới góc độ lý luận chung về các giao dịch ngoại tệ theo nội dung, bao gồm: - Đối với việc ghi nhận thu nhập, chi phí và công nợ trong giao dịch nhập khẩu, xuất khẩu trực tiếp: + Về vấn đề tài khoản sử dụng: Bài viết “Một số ý kiến về kế toán chênh lệch tỷ giá hối đoái theo VAS 10” của tác giả Nguyễn Đức Tín (2007) đề cập đến vấn đề bất cập khi hạch toán các giao dịch thanh toán bằng ngoại tệ giữa DN và khách hàng, nhà cung cấp theo hướng dẫn của chuẩn mực kế toán số 10 (VAS 10) liên 2 quan đến vấn đề từ ngữ sử dụng, diễn đạt trong chuẩn mực liên quan đến nội dung ứng trước và trả trước trên các tài khoản công nợ phải thu khách hàng và tài khoản công nợ phải trả người bán.