Luận án: Hiệu quả cho vay ưu đãi tại các Quỹ Bảo vệ Môi trường ở Việt Nam - Học viện Ngân hàng

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG HIỆU QUẢ CHO VAY ƯU ĐÃI TẠI CÁC QUỸ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội, 2022 NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG HIỆU QUẢ CHO VAY ƯU ĐÃI TẠI CÁC QUỸ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 9 34 02 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: Hà Nội, 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của 02 thầy hướng dẫn khoa học là PGS TS Kết quả của luận án là hoàn toàn khách quan, trung thực Số liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận án này chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào khác Tác giả luận án ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận án này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Ban Giám đốc Học viện Ngân hàng, các Thầy/Cô khoa Sau Đại học, Viện Nghiên cứu Khoa học Ngân hàng, Khoa Ngân hàng đã hỗ trợ và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Học viện Ngân hàng; Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến hai giảng viên hướng dẫn là PGS TS , luôn đồng hành, tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án; Nhân dịp này, tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng nhất tới Ban giám đốc và các Anh/Chị/Em đồng nghiệp tại Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam, Quỹ Bảo vệ môi trường địa phương và đại diện các doanh nghiệp vay vốn ưu đãi tại các Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam; Các chuyên gia, nhà khoa học đang công tác tại các cơ sở giáo dục đã luôn tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong công việc cũng như trong quá trình thu thập dữ liệu nghiên cứu để tôi hoàn thiện Luận án; Tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc nhất đến các Thầy/Cô, các nhà khoa học tham dự Hội đồng khoa học các cấp đã góp ý cho nghiên cứu sinh, giúp tôi hoàn thiện về mặt lý luận và thực tiễn đề tài nghiên cứu này; Cuối cùng, để có được kết quả như ngày hôm nay, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Bố, Mẹ, người thân trong gia đình đã luôn đồng hành và ủng hộ tôi trong suốt quá trình hoàn thành Luận án / iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN i LỜI CẢM ƠN ii MỤC LỤC iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIÊT vii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH viii DANH MỤC BẢNG ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH x PHẦN MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY ƯU ĐÃI TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 14 1 1 KHÁI QUÁT VỀ CHO VAY ƯU ĐÃI TRONG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 14 1 1 1 Khái niệm cho vay ưu đãi 14 1 1 2 Đối tượng được vay ưu đãi 15 1 1 3 Đặc trưng của hoạt động cho vay ưu đãi trong bảo vệ môi trường 17 1 1 4 Vai trò của cho vay ưu đãi các dự án đầu tư bảo vệ môi trường 18 1 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY ƯU ĐÃI 19 1 2 1 Khái niệm hiệu quả cho vay ưu đãi 19 1 2 2 Các tiêu chí phản ánh hiệu quả cho vay ưu đãi các dự án đầu tư bảo vệ môi trường 20 1 3 NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ CHO VAY ƯU ĐÃI CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 29 1 3 1 Nhóm nhân tố từ phía cơ quan quản lý 29 1 3 2 Nhóm nhân tố từ phía các tổ chức tài chính 31 1 3 3 Nhóm nhân tố từ phía khách hàng vay vốn và người dân địa phương 33 TÓM TẮT CHƯƠNG 1 36 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37 2 1 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU 37 2 2 GIẢ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 39 iv 2 2 1 Tiêu chí đo lường phản ánh hiệu quả cho vay ưu đãi các dự án đầu tư bảo vệ môi trường 39 2 2 2 Mô hình nghiên cứu đề xuất 52 2 2 3 Các thang đo sử dụng trong mô hình nghiên cứu 52 2 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 58 2 3 1 Nghiên cứu định tính 58 2 3 2 Giai đoạn nghiên cứu định lượng 59 TÓM TẮT CHƯƠNG 2 64 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ CHO VAY ƯU ĐÃI TẠI CÁC QUỸ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 65 3 1 TỔNG QUAN VỀ QUỸ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 65 3 1 1 Giới thiệu chung căn cứ pháp lý và cơ cấu tổ chức của các Quỹ bảo vệ môi trường ở Việt Nam 65 3 1 2 Chức năng, nhiệm vụ của các Quỹ bảo vệ môi trường ở Việt Nam 68 3 1 3 Lĩnh vực hoạt động của các Quỹ bảo vệ môi trường ở Việt Nam 68 3 2 THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA HOẠT ĐỘNG CHO VAY ƯU ĐÃI TẠI CÁC QUỸ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 69 3 2 1 Quy mô nguồn vốn của các Quỹ bảo vệ môi trường ở Việt Nam 69 3 2 2 Tỷ lệ tăng trưởng nguồn vốn huy động (NVHĐ) tại các Quỹ bảo vệ môi trường ở Việt Nam 73 3 2 3 Kết quả thực hiện kế hoạch cho vay ưu đãi giai đoạn 2016 - 2020 75 3 2 4 Cơ cấu lĩnh vực cho vay ưu đãi giai đoạn 2016 - 2020 tại các Quỹ Bảo vệ môi trường ở Việt Nam 76 3 3 THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ XÃ HỘI – MÔI TRƯỜNG CỦA HOẠT ĐỘNG CHO VAY ƯU ĐÃI TẠI CÁC QUỸ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 83 3 3 1 Kết quả phỏng vấn chuyên gia về sự phù hợp của mô hình và các biến trong mô hình nghiên cứu 83 3 3 2 Kết quả kiểm định Cronbach’s Alpha 86 v 3 3 3 Kết quả đánh giá thực trạng hiệu quả cho vay ưu đãi tại các Quỹ bảo vệ môi trường ở Việt Nam xét trên khía cạnh hiệu quả về xã hội, môi trường 89 TÓM TẮT CHƯƠNG 3 111 CHƯƠNG 4: MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ CHO VAY ƯU ĐÃI TẠI CÁC QUỸ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 112 4 1 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ/EFA 112 4 1 1 Phân tích nhân tố khám phá đối với các biến phụ thuộc 112 4 1 2 Phân tích nhân tố khám phá cho biến độc lập 114 4 2 PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHẲNG ĐỊNH/CFA 115 4 2 1 Phân tích nhân tố khẳng định biến phụ thuộc 115 4 2 2 Phân tích nhân tố khẳng định biến độc lập 117 4 3 PHÂN TÍCH KẾT QUẢ HỒI QUY CẤU TRÚC 119 4 3 1 Kết quả hồi quy mô hình 1 và kiểm định giả thuyết nghiên cứu 119 4 3 2 Kết quả phân tích mô hình hồi quy số 2 và kiểm định giả thuyết nghiên cứu 121 4 3 3 Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu 126 4 4 ĐÁNH GIÁ CHUNG 128 4 4 1 Kết quả đạt được 128 4 1 2 Một số tồn tại 129 TÓM TẮT CHƯƠNG 4 131 CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VAY ƯU ĐÃI TẠI CÁC QUỸ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 132 5 1 CHIẾN LƯỢC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG QUỐC GIA VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÁC QUỸ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 132 5 1 1 Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 132 5 1 2 Định hướng phát triển các Quỹ Bảo vệ môi trường ở Việt Nam 132 5 2 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VAY ƯU ĐÃI TẠI CÁC QUỸ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 133 5 2 1 Giải pháp hoàn thiện cơ cấu tổ chức tại các Quỹ bảo vệ môi trường ở Việt Nam 133 vi 5 2 2 Giải pháp tập trung và thu hút nguồn vốn cho vay ưu đãi các dự án đầu tư bảo vệ môi trường 135 5 2 3 Giải pháp về lập kế hoạch sử dụng hiệu quả vốn cho vay ưu đãi các dự án đầu tư bảo vệ môi trường 138 5 2 4 Giải pháp đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng nhân sự tại các Quỹ bảo vệ môi trường 141 5 2 5 Giải pháp tăng cường sự gắn kết, phối hợp giữa các Quỹ Bảo vệ môi trường nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát khoản vay 142 5 2 6 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng 143 5 2 7 Giải pháp xây dựng và triển khai kế hoạch truyền thông các chương trình cho vay ưu đãi của Quỹ Bảo vệ môi trường đến được chủ đầu tư có nhu cầu 146 5 2 8 Giải pháp tác động nhằm nâng cao năng lực quản lý của chủ đầu tư được vay vốn ưu đãi đầu tư dự án bảo vệ môi trường 149 5 3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 150 5 3 1 Kiến nghị với Chính phủ 150 5 3 2 Kiến nghị với Bộ Tài nguyên và Môi trường và các cơ quan liên quan 152 TÓM TẮT CHƯƠNG 5 154 KẾT LUẬN 155 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC, BÀI BÁO LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIÊT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVMT Bảo vệ môi trường BVMTVN Bảo vệ môi trường Việt Nam BVTV Bảo vệ thực vật CTRSH Chất thải rắn sinh hoạt CNH-HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa DNNN Doanh nghiệp nhà nước ĐTB Điểm trung bình ĐLC Độ lệch chuẩn KCN Khu công nghiệp NVBG Nguồn vốn NVHĐ Nguồn vốn huy động NCĐT Nghiên cứu định tính NCĐL Nghiên cứu định lượng TCTD Tổ chức tín dụng TNHH Trách nhiệm hữu hạn SXKD Sản xuất kinh doanh UBND Ủy ban nhân dân tỉnh viii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt ADB Asian Development Bank Ngân hàng Phát triển Châu Á CDM Clean Development Cơ chế phát triển sạch Mechanism CFA Confirmatory Factor Analysis Phân tích nhân tố khẳng định DAC Development Assistance Ủy ban Hỗ trợ Phát triển Committee ODA Official Development Hỗ trợ phát triển chính thức Assistance OECD Organisation for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát Co-operation and triển Kinh tế Development PPP Public - Private Partnership Đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế United Nations Environment Chương trình Môi trường UNEP Programme Liên hợp quốc ROA Return on total assets Tỷ số lợi nhuận ròng trên tài sản ROE Return on common equyty Tỷ số lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu SEM Structure Equation Modelling Mô hình cấu trúc tuyến tính VEPF Vietnam Environment Quỹ Bảo…