Luận án Tiến sĩ: Cơ sở địa lý không gian phát triển kinh tế, môi trường Móng Cái, Quảng Ninh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --------- Trần Thị Tuyết CƠ SỞ ĐỊA LÝ PHỤC VỤ TỔ CHỨC KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG THÀNH PHỐ CỬA KHẨU MÓNG CÁI, TỈNH QUẢNG NINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÝ Hà Nội, 2014 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --------- TRẦN THỊ TUYẾT CƠ SỞ ĐỊA LÝ PHỤC VỤ TỔ CHỨC KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG THÀNH PHỐ CỬA KHẨU MÓNG CÁI, TỈNH QUẢNG NINH Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trƣờng Mã số: 62850101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÝ CHỦ TICH HỘI ĐỒNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: CẤP ĐẠI HỌC QUỐC GIA GS. Trƣơng Quang Hải 1. Nguyễn Cao Huần 2. Nguyễn Ngọc Khánh HÀ NỘI, 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi.

Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong luận án này là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào trƣớc đây. Các số liệu của các tác giả khác đã đƣợc trích dẫn rõ ràng trong Luận án. Tác giả luận án Trần Thị Tuyết 2 LỜI CẢM ƠN Luận án đƣợc hoàn thành tại Khoa Địa lý, Trƣờng Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, dƣới sự hƣớng dẫn khoa học nghiêm túc, chu đáo và tận tình của GS. Nguyễn Cao Huần và PGS.

Nguyễn Ngọc Khánh. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến các thầy - những ngƣời đã thƣờng xuyên dạy bảo, động viên, khuyến khích để tác giả nỗ lực hoàn thiện luận án. Trong quá trình học tập và nghiên cứu, tác giả đã nhận đƣợc sự chỉ bảo và góp ý quý báu của các thầy, cô ở trong và ngoài cơ sở đào tạo nhƣ: Viện Địa lý; Cục Địa chất Việt Nam; Viện Thổ nhƣỡng nông hóa; Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội; … Xin chân thành cám ơn sự giúp đỡ của các thầy, cô và các cơ quan nói trên. Xin cám ơn các thầy giáo, cô giáo và cán bộ Khoa Địa lý và phòng Sau Đại học – Trƣờng Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả hoàn thành luận án.

Bên cạnh đó, tác giả cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đối với cán bộ lãnh đạo, các phòng, ban chức năng thuộc UBND thành phố Móng Cái; Trung tâm quan trắc môi trƣờng tỉnh Quảng Ninh đã cung cấp những tƣ liệu có giá trị và đóng góp những ý kiến xác đáng làm nâng cao chất lƣợng của luận án. cũng xin chân thành cám ơn Đề tài Nafosted Mã số: 105.19 đã hỗ trợ và tạo điều kiện trong quá trình thực hiện luận án. Cuối cùng, tác giả xin cảm ơn Ban Lãnh đạo Viện Địa lí nhân văn, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đã động viên, khuyến khích, tạo điều kiện để tác giả hoàn thiện chƣơng trình học tập và luận án. Cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã quan tâm giúp đỡ và chia sẻ với tác giả trong suốt thời gian thực hiện luận án.

Hà Nội, ngày tháng năm 2015 Tác giả luận án Trần Thị Tuyết 3 MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG .7 DANH MỤC HÌNH. Tính cấp thiết. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Giới hạn phạm vi nghiên cứu.

Những điểm mới của luận án. Luận điểm bảo vệ. Cơ sở tài liệu thực hiện đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Cấu trúc của đề tài. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN. Các công trình nghiên cứu về cơ sở địa lý theo tiếp cận cảnh quan cho sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng.

Các công trình nghiên cứu về tổ chức không gian phát triển kinh tế và bảo vệ môi trƣờng. Các công trình nghiên cứu về Móng Cái có liên quan đến đề tài. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHO HOẠCH ĐỊNH KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG. Những vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến luận án.

Hƣớng nghiên cứu cảnh quan trong định hƣớng không gian phát triển kinh tế và bảo vệ môi trƣờng. QUAN ĐIỂM, PHƢƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU. Các quan điểm nghiên cứu. Các phƣơng pháp nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN VÀ CẢNH QUAN THÀNH PHỐ MÓNG CÁI. VỊ TRÍ ĐỊA LÝ VÀ VỊ THẾ KINH TẾ. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN.

Điều kiện tự nhiên. Tài nguyên thiên nhiên. ĐẶC ĐIỂM CẢNH QUAN. Vai trò của các yếu tố tự nhiên và nhân sinh trong thành tạo cảnh quan.

Đặc điểm và sự phân hóa cảnh quan thành phố Móng Cái. Tính nhịp điệu mùa của cảnh quan. Các tiểu vùng cảnh quan - Đặc điểm cấu trúc, tài nguyên và chức năng. PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN VÀ ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI - MÔI TRƢỜNG CHO HOẠCH ĐỊNH KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TP.

PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG SINH THÁI VÀ TIỀM NĂNG KHÔNG GIAN CÁC CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP, DU LỊCH VÀ ĐÔ THỊ CỬA KHẨU. Nội dung và quy trình đánh giá tiềm năng sinh thái và tiềm năng không gian của cảnh quan. Đánh giá tiềm năng sinh thái và tiềm năng không gian các cảnh quan cho phát triển nông, lâm nghiệp. Phân tích tiềm năng sinh thái và tiềm năng không gian các cảnh quan cho phát triển nuôi trồng thủy sản ven biển.

Phân tích tiềm năng sinh thái và tiềm năng không gian các cảnh quan cho phát triển du lịch tắm biển. Phân tích tiềm năng không gian của cảnh quan cho phát triển đô thị và đô thị cửa khẩu. PHÂN TÍCH CÁC ĐIỀU KIỆN VÀ NGUỒN LỰC KINH TẾ - XÃ HỘI. Phân tích thực trạng nguồn lực xã hội.

Phân tích nguồn lực phát triển kinh tế. Ứng dụng chỉ số chuyên môn hoá cho đánh giá hiện trạng và tiềm năng các ngành kinh tế. Tác động của kinh tế cửa khẩu đến sự phát triển đô thị thành phố Móng Cái. VẤN ĐỀ MÔI TRƢỜNG VÀ TAI BIẾN THIÊN NHIÊN.

Vấn đề môi trƣờng. Tai biến thiên nhiên. HOẠCH ĐỊNH KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ, SỬ DỤNG HỢP LÝ TÀI NGUYÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TP MÓNG CÁI. Cơ sở hoạch định không gian phát triển kinh tế và bảo vệ môi trƣờng.

Phân tích tổng hợp các kết quả đánh giá cảnh quan cho hoạch định không gian phát triển kinh tế và bảo vệ môi trƣờng thành phố Móng Cái. Phân tích các quy hoạch phát triển có liên quan. Phân tích xu thế biển đổi kinh tế và môi trƣờng thành phố Móng Cái đến năm 2020. Mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế với sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng thành phố Móng Cái.

Hoạch định không gian phát triển kinh tế với sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng. 156 LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 158 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 159 PHỤ LỤC 6 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TT Từ viết tắt Diễn giải 1 BVMT Bảo vệ môi trƣờng 2 CQ Cảnh quan 3 GIS Hệ thống thông tin địa lý 4 LQ Chỉ số chuyên môn hóa 5 QCVN Quy chuẩn Việt Nam 6 TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam 7 TP Thành phố 8 TTBCY Trầm tích biến chất yếu 9 TTRC Trầm tích rắn chắc 7 DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Các ƣu tiên trong tổ chức lãnh thổ tại một số quốc gia. So sánh các công trình nghiên cứu về tổ chức lãnh thổ .29 ở các quy mô khác nhau. Ví dụ về phƣơng pháp xác định trọng số bằng ma trận tam giác đối với loại hình sản xuất xác định. Tổng hợp các dạng địa hình.

Nhiệt độ trung bình tháng tại Móng Cái (oC). Mực nƣớc thủy triều ứng với các tần suất (đo tại trạm Cửa Ông). Diện tích các loại đất chính tại Móng Cái. Diện tích các quần hệ thực vật tại Móng Cái.

Diện tích đất rừng theo các xã, phƣờng. Biến động sử dụng đất thành phố Móng Cái giai đoạn 2005 -2013 (phần đất liền và đảo). Hệ thống phân loại cảnh quan thành phố Móng Cái. Diện tích các phụ lớp cảnh quan thuộc lớp cảnh quan núi.

Đặc điểm và chức năng các phụ lớp cảnh quan .11: Phân cấp chỉ tiêu nền tảng nhiệt ẩm K. Lịch thời vụ trồng lúa tại tỉnh Quảng Ninh. Cấu trúc, tiềm năng tài nguyên và chức năng tiểu vùng cảnh quan rừng đồi núi thấp Hải Sơn – Bắc Sơn. Cấu trúc, tiềm năng tài nguyên và chức năng tiểu vùng cảnh quan đô thị và nông nghiệp đồng bằng ven biển Móng Cái.

Cấu trúc, tiềm năng tài nguyên và chức năng tiểu vùng cảnh quan ngập nƣớc ven biển phía nam Móng Cái. Cấu trúc, tiềm năng tài nguyên và chức năng tiểu vùng cảnh quan đảo Vĩnh Thực. Mẫu bảng cơ sở phân cấp mức độ thích nghi/thuận lợi/ƣu tiên. Bảng cơ sở phân cấp các chỉ tiêu đánh giá thành phần của cảnh quan đối với cây lúa nƣớc và hoa màu cần tƣới.

Mức độ thích nghi sinh thái của các cảnh quan đối với. 102 cây lúa và hoa màu cần tƣới. Bảng cơ sở phân cấp các chỉ tiêu đánh giá thành phần của cảnh quan đối với cây trồng cạn không tƣới. Mức độ thích nghi của các cảnh quan đối với cây trồng cạn không tƣới.

Bảng cơ sở phân cấp các chỉ tiêu đối với phát triển rừng phòng hộ. Mức độ ƣu tiên của các cảnh quan đối với phát triển rừng phòng hộ. Bảng cơ sở phân cấp chỉ tiêu đánh giá thành phần cảnh quan. 112 8 đối với phát triển rừng sản xuất.

Mức độ thích nghi của các cảnh quan đối với phát triển rừng sản xuất. Tổng hợp kết quả đánh giá loại hình sản xuất nông, lâm nghiệp. So sánh các chỉ tiêu phát triển nuôi trồng thủy sản và. 116 khả năng đáp ứng của các cảnh quan.

Bảng cơ sở đánh giá thành phần các chỉ tiêu đánh giá. 118 cảnh quan bãi biển cho du lịch tắm biển. Kết quả phân tích, đánh giá cảnh quan cho. 119 phát triển du lịch tắm biển.

Sức chứa của các bãi biển thuộc khu vực Móng Cái. 120 Khả năng đáp ứng. So sánh các tiêu chí phát triển đô thị cửa khẩu và khả năng đáp ứng. So sách các tiêu chí phát triển đô thị và khả năng đáp ứng của .