Luận án tiến sĩ: Bộ chỉ thị đánh giá tính bền vững sử dụng đất nông nghiệp Tây Ninh

ĐẠI HỌC QUOC GIA THÀNH PHO HO CHÍ MINH VIEN MOI TRUONG VA TAI NGUYEN TRUONG CONG PHU XÂY DỰNG BỘ CHỈ THỊ ĐÁNH GIA TÍNH BEN VUNG TRONG SỬ DỤNG DAT NÔNG NGHIỆP: TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU TỈNH TÂY NINH LUẬN ÁN TIEN SĨ KỸ THUẬT TP. HÒ CHÍ MINH, NĂM 2023 ĐẠI HỌC QUOC GIA TP. HCM VIỆN MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN TRƯƠNG CÔNG PHÚ XÂY DỰNG BỘ CHỈ THỊ ĐÁNH GIÁ TÍNH BÈN VỮNG TRONG SU DUNG DAT NÔNG NGHIỆP: TRUONG HỢP NGHIÊN CUU TINH TAY NINH LUẬN ÁN TIEN SĨ KY THUẬT TP. Hồ Chí Minh, năm 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP.

HCM VIEN MOI TRƯỜNG VÀ TAI NGUYEN TRUONG CONG PHU XÂY DUNG BO CHÍ THỊ ĐÁNH GIÁ TÍNH BEN VUNG TRONG SỬ DUNG DAT NÔNG NGHIỆP: TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU TỈNH TÂY NINH CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG MÃ SO NGANH: 62 85 01 01 NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HỌC: 1. BÙI XUÂN AN TP. Hồ Chí Minh, năm 2023 ĐẠI HỌC QUOC GIA TP. HCM VIEN MOI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN TRƯƠNG CÔNG PHÚ XÂY DỰNG BỘ CHỈ THỊ ĐÁNH GIÁ TÍNH BÈN VỮNG TRONG SỬ DỤNG DAT NÔNG NGHIỆP: TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU TỈNH TÂY NINH CHUYEN NGANH: QUAN LÝ TÀI NGUYEN VÀ MOI TRƯỜNG MA SO NGÀNH: 62 85 01 01 Phan biện độc lập 1: GS.

NGUYEN KIM LỢI Phan biện độc lập 2: GS. VÕ QUANG MINH Phan bién 1: PGS.PHAM THANH VU Phan bién 2: PGS. TRUONG THANH CANH Phản biện 3: TS. LE PHAT QUOI NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.

CHE DINH LY 2. BUI XUAN AN LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là Trương Công Phú, hiện đang là nghiên cứu sinh ngành Quản lý tài nguyên và môi trường TP. Hôm nay, nghiên cứu sinh xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu do chính NCS thực hiện, không sao chép kết quả nghiên cứu của người khác. NCS tin tưởng và khẳng định rằng các kết quả nghiên cứu của luận án chưa được xuất bản và công bó, các thông tin và dẫn chứng sử dụng tham khảo trong luận án được chỉ dẫn rõ ràng và đầy đủ nguồn gốc.

Họ và tên NCS Trương Công Phú ii LOI CAM ON Trong suốt quá trình hoc tập nghiên cứu và thực hiện luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình và những lời chỉ bảo quý báu của các Thay, Cô và đến nay tôi đã hoàn thành luận án tiến sĩ thuộc chuyên ngành Quản lý tài nguyên và môi trường tại Viện Môi trường và Tài nguyên (ĐHQG TP. Hồ Chí Minh). NCS xin chân thành cảm ơn thầy PGS. Chế Dinh Ly va thầy PGS.

Bui Xuân An đã nhiệt tình và nghiêm khắc hướng dẫn, giúp đỡ và chỉnh sửa cho tôi trong suốt quá trình thực hiện để hoàn thiện Luận án. NCS xin trân trọng cảm ơn các Thầy, Cô Phòng Đào tạo sau Đại học, Lãnh đạo Viện Môi trường và Tài nguyên (ĐHQG TP. Hồ Chí Minh) đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại Viện. - Xin cảm ơn các Thay, Cô Khoa Quản ly đất dai, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường.

TP HCM đã luôn ủng hộ tôi. Cảm ơn các cán bộ và lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường tinh Tây Ninh, Ủy ban nhân dân và Phòng Tài nguyên và Môi trường: phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn các huyện, cảm ơn các hộ nông dân trực tiếp sản xuất đã tạo điều kiện cho tôi thu thập số liệu, những thông tin cần thiết để thực hiện luận án. Xin trân trọng cảm on! Họ và tên NCS Trương Công Phú iii TOM TAT - Luận án đã dựa vào 05 tiêu chuẩn theo quan điểm của các tác giả có liên quan kết hợp với mô hình đánh giá tong hợp DPSIR, sử dụng phương pháp AHP xem xét tầm quan trọng các tiêu chuẩn gồm: Có tính thực tiễn; Có thể tính toán được; Liên quan đến chính sách; Tính đặc trưng; Dễ thu thập thông tin. Từ đó xây dựng được bộ chỉ thị đánh giá tính bền vững trong sử dụng đất nông nghiệp gồm 13 chỉ thị, trong đó hiệu quả kinh tế 03 chỉ thị, hiệu quả xã hội 05 chỉ thị, hiệu quả tài nguyên và môi trường 05 chỉ thị.

Bên cạnh đó cũng dé xuất một số khuyến cáo khi áp dụng bộ chi thị đánh giá tính bền vững cho một địa bàn cụ thẻ. - Áp dụng bộ chỉ thị đánh giá tính bền vững giai đoạn 2015-2019 ở Tây Ninh bằng mô hình nhận biết thuộc tính (ARM), kết quả cho thấy: + Căn cứ vào nhu cầu thực tế và định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh lựa chọn được 04 loại hình sử dụng đất tham gia đánh giá tính bền vững trong sử dụng đất nông nghiệp là Lúa và ngô, khoai mì, cao su và mía. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai bằng phương pháp chồng xếp các bản đồ đơn tính kết quả được 18 đơn vị đất đai áp dụng cho việc thu thập dữ liệu bộ chỉ thị. + Dựa vào nguyên lý khoảng tin cậy của thống kê và mặt bằng chung của tỉnh xây dựng 5 bậc bền vững áp dụng đánh giá: bậc 1, không bền vững; bậc 2, bền vững yếu; bậc 3, bền vững trung bình; bậc 4, khá bền vững; bậc 5, rất bền vững.

Sử dụng phương pháp đánh giá đất đai FAO nhận định khả năng thích nghỉ của 4 loại hình sử dụng đất với điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và môi trường của tỉnh. Kết quả cho thấy 4 loại hình này luôn đạt ở mức hiệu quả trở lên (>0,5/1,0 điểm). + Kết quả đánh giá theo bộ chỉ thị bằng ARM cho thấy hau hết các loại hình sử dụng đất đối với 18 đơn vị đất đai đều hội tựu đầy đủ các điều kiện kinh tế, xã hội để phát triển nền nông nghiệp theo hướng bền vững. Tuy nhiên, đối với loại hình sử dụng đất khoa mì khuyến cáo không nên tiếp tục canh tác ở đơn vị số 10, 11, 14 và lúa màu không canh tác trên đơn vị số 11, 14 còn lại hầu hết có thé canh tác đạt từ mức bền vững đến rất bền vững.

iv - Tích hợp kết quả đánh giá bang ARM với kết quả đánh giá FAO phục vu định hướng sử dụng đất nông nghiệp bền vững về mặt không gian tỉnh Tây Ninh, NCS đề xuất đơn vị đất đai số 2, 3, 6, 16 ưu tiên canh tác cao su hoặc mía, đơn vị đất đai số 7, 9 ưu tiên canh tác mía hoặc khoai mì và cao su, đơn vị đất đai số 12, 13 ưu tiên canh tác lúa-màu, đơn vị số 14, 17 ưu tiên sản xuất mía, đơn vị số 18 ưu tiên sản xuất cao su và khoai mì. Da số các LUTs không đạt ở mức rất bền vững thường do 06 nguyên nhân chính, trong đó tập trung ở các chỉ thị xã hội và môi trường, nhất là diện tích biến động các loại hình sử dụng đất lớn qua các năm, sử dụng quá nhiều phân bón và thuốc bảo vệ thực vật khi canh tác làm ảnh hưởng lớn đến môi trường nông nghiệp, làm ảnh hưởng đến môi trường đất, nước, làm tăng hàm lượng kim loại nặng từ đó đất đai suy giảm độ phì, gián tiếp ảnh hưởng đến yếu tố kinh tế và xã hội. Đồng thời căn cứ vào kết quả đánh giá cũng như thứ tự ưu tiên các chỉ thị quan trọng, NCS đề xuất được một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao tính bền vững các chỉ thị, trong đó quan trọng nhất là chỉ thị mức sử dụng thuốc BVTV trong canh tác. ABSTRACT - The thesis has based on 05 standards from the point of view of relevant authors combined with DPSIR synthetic evaluation model, using AHP method considering the importance of criteria including: Practicality; Can be calculated; Policy related; Characteristic; Easy to collect information.

Since then, a set of indicators for assessing sustainability in agricultural land use has been developed, including 13 indicators, of which economic efficiency 03 indicators, social efficiency 05 indicators, resource efficiency and environment 05 indicators. In addition, some recommendations are also proposed when applying a set of indicators to assess sustainability for a specific area. - Applying the set of indicators to assess sustainability for the period 2015- 2019 in Tay Ninh using the attribute recognition model (ARM), the results show that: + Based on the actual needs and orientation of agricultural economic development of the province, 04 types of land use have been selected to participate in the assessment of sustainability in agricultural land use: Rice, maize, cassava, high rubber and sugarcane. Building a map of land units by superimposing the resulting single-calculated maps was applied by 18 land units for data collection of indicator sets.

+ Based on the principle of statistical confidence intervals and the general level of the province, building 5 levels of sustainability to apply the assessment: level 1, unsustainable; level 2, weak sustainability; level 3, medium sustainability; level 4, quite sustainable; level 5, very stable. Using land assessment method, FAO identified the adaptability of 4 types of land use to the natural, socio-economic and environmental conditions of the province. The results show that these 4 types are always at an effective level or higher (>0. + The results of the assessment according to the ARM indicator show that most types of land use for 18 land units fully meet the socio-economic conditions to develop agriculture in a sustainable way.

However, for the type of land use, cassava is recommended not to continue cultivating in units of 10, 11, 14, and non- vi cultivated non-cultivated rice in units of 11, 14, most of the rest can be cultivated. from sustainable to very sustainable. - Integrating the ARM assessment results with the FAO assessment results to serve the orientation of spatially sustainable agricultural land use in Tay Ninh province, the researcher proposed land units No. 2, 3, 6, 16 priorities priority is to cultivate rubber or sugar cane, land units No.

7, 9 give priority to cultivation of sugarcane or tapioca and rubber, land units No. 12, 13 give priority to cultivation of rice-crop crops, units No. 14, 17 priority is given to sugarcane production, unit 18 gives priority to rubber and cassava production. Most of the LUTs do not reach a very sustainable level, usually due to six main reasons, which focus on social and environmental indicators, especially the area of large changes in land use types over the years, use Excessive use of fertilizers and pesticides when cultivating, greatly affects the agricultural environment, affecting the soil and water environment, increasing the content of heavy metals, thereby reducing the fertility of the land.

indirectly affect economic and social factors. At the same time, based on the evaluation results as well as the priority order of important indicators, the researcher proposed some specific solutions to improve the sustainability of the indicators, the most important of which is the indicator of use of pesticides in farming. vii MUC LUC LOI CAM 69906., I ABSTRACT DANH MUC TU VIET TAT „.X DANH MỤC BẢNG XII DANH MỤC HÌNH XV 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.

DOI TƯỢNG VA PHAM VI NGHIÊN CỨU. NHỮNG DIEM MỚI CỦA LUẬN AN. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THUC TIẼN.