Luận án: Đánh giá tiềm năng đất đai & giải pháp sử dụng đất NN bền vững Hải Hậu, Nam Định

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI ––––––––––––––––––––––––––––––––– PHẠM ANH TUẤN ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG ĐẤT ĐAI VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG HUYỆN HẢI HẬU, TỈNH NAM ĐỊNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI HÀ NỘI, 2014 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI ––––––––––––––––––––––––––––––––– PHẠM ANH TUẤN ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG ĐẤT ĐAI VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG HUYỆN HẢI HẬU, TỈNH NAM ĐỊNH CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI MÃ SỐ: 62.03 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN ÍCH TÂN TS. NGUYỄN QUANG HỌC HÀ NỘI, 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu là trung thực và chƣa từng đƣợc sử dụng để bảo vệ bất cứ một học vị nào khác.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án này đều đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2014 Tác giả Phạm Anh Tuấn ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ tận tình của tập thể, cá nhân, ngƣời thân trong gia đình. Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Ban Giám hiệu; Ban Quản lý Đào tạo; Khoa Quản lý Đất đai; Bộ môn Quản lý Đất đai thuộc Trƣờng Đại học Nông nghiệp Hà Nội. Trƣờng Đại học Tài nguyên và Môi trƣờng Hà Nội; UBND huyện Hải Hậu, Phòng Tài nguyên và Môi trƣờng huyện Hải Hậu, các Phòng, Ban, Trung tâm trực thuộc UBND huyện Hải Hậu.

Cán bộ phòng Phát sinh học, phòng Kinh tế sử dụng đất, phòng Phân tích đất - Viện Thổ nhƣỡng Nông Hoá. Đặc biệt trân trọng cảm ơn PGS. Nguyễn Ích Tân và TS. Nguyễn Quang Học – Ngƣời hƣớng dẫn; các thầy, cô giáo của khoa Quản lý Đất đai, Trƣờng Đại học Nông nghiệp Hà Nội đã tạo điều kiện và tận tình giúp đỡ tôi để đề tài đạt đƣợc các mục tiêu, nội dung đề ra! Trân trọng cảm ơn tới các đồng nghiệp, bạn bè, ngƣời thân đã luôn sát cánh bên tôi, động viên và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận án này! Hà Nội, ngày tháng năm 2014 Tác giả Phạm Anh Tuấn iii MỤC LỤC Lời cam đoan ii Lời cảm ơn iii Mục lục iv Danh mục các chữ viết tắt viii Danh mục các bảng ix Danh mục các hình xii MỞ ĐẦU 1 1 Tính cấp thiết của đề tài 1 2 Mục tiêu nghiên cứu 3 3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3 4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3 5 Những đóng góp mới của đề tài 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 5 1.1 Tổng quan về đánh giá đất đai 5 1.1 Khái niệm về đất, đánh giá đất đai, sử dụng đất, hệ thống sử dụng đất 5 1.2 Tiềm năng đất đai và đánh giá tiềm năng đất đai 7 1.3 Các nghiên cứu về đánh giá đất đai trên thế giới 8 1.4 Đánh giá đất theo FAO 12 1.5 Khái quát tình hình nghiên cứu về đánh giá đất đai ở nƣớc ta 16 1.6 Một số quy định pháp luật về đánh giá tiềm năng đất đai trong nông nghiệp ở Việt Nam 20 1.2 Tổng quan về phát triển nông nghiệp bền vững 20 1.1 Khái niệm về phát triển bền vững 20 1.2 Khái niệm về nông nghiệp bền vững, hệ thống nông nghiệp bền vững 21 1.3 Sự cần thiết của nền sản xuất nông nghiệp bền vững 22 1.4 Đặc điểm của phát triển nông nghiệp bền vững 23 1.5 Mục tiêu của sản xuất nông nghiệp bền vững 25 1.6 Nguyên tắc, tiêu chí đánh giá sử dụng đất nông nghiệp bền vững 26 iv 1.7 Chiến lƣợc toàn cầu về phát triển bền vững 28 1.8 Chiến lƣợc bảo vệ môi trƣờng, phát triển bền vững ở Việt Nam 29 1.9 Những thách thức đối với mục tiêu phát triển bền vững ở Việt Nam.10 Chiến lƣợc, nhiệm vụ và một số giải pháp quản lý sử dụng đất bền vững ứng phó với biến đổi khí hậu 31 1.3 Nghiên cứu về sử dụng đất nông nghiệp vùng ven biển Việt Nam 33 Chƣơng 2 NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37 2.1 Nội dung nghiên cứu 37 2.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Hải Hậu 37 2.2 Tính chất đất huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định 37 2.3 Tình hình sử dụng đất nông nghiệp, các loại hình sử dụng đất nông nghiệp, đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất 37 2.4 Đánh giá thích hợp đất đai đối với một số loại hình sử dụng đất huyện Hải Hậu 37 2.5 Kết quả theo dõi một số mô hình sử dụng đất nông nghiệp huyện Hải Hậu 38 2.6 Đánh giá tính bền vững của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp huyện Hải Hậu.7 Đề xuất định hƣớng và các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp bền vững huyện Hải Hậu 38 2.2 Phƣơng pháp nghiên cứu 39 2.1 Phƣơng pháp thu thập thông tin, tài liệu thứ cấp và kế thừa tài liệu có chọn lọc 39 2.2 Phƣơng pháp điều tra, thu thập thông tin, tài liệu sơ cấp 39 2.3 Phƣơng pháp thống kê, so sánh, tổng hợp, xử lý số liệu 40 2.4 Phƣơng pháp tiếp cận hệ thống 40 2.5 Phƣơng pháp phúc tra xây dựng bản đồ đất và tính chất đất 40 2.6 Phƣơng pháp lấy mẫu ngoài thực địa: 42 2.7 Phƣơng pháp phân tích đánh giá chất lƣợng đất, nƣớc 42 2.8 Phƣơng pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất 44 2.9 Phƣơng pháp đánh giá đất theo FAO 45 v 2.10 Phƣơng pháp xây dựng bản đồ 45 2.11 Phƣơng pháp nghiên cứu các mô hình 46 2.12 Phƣơng pháp đánh giá tính bền vững các LUT theo phƣơng pháp cho điểm 46 2.13 Phƣơng pháp dự báo 47 2.14 Phƣơng pháp chuyên gia 47 Chƣơng 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 48 3.1 Điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định 48 3.1 Điều kiện tự nhiên 48 3.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 55 3.3 Thực trạng hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật 58 3.4 Đánh giá chung (ƣu và nhƣợc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Hải Hậu trong mối quan hệ với sử dụng đất nông nghiệp) 60 3.2 Tính chất đất huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định 60 3.1 Điều kiện hình thành đất 60 3.2 Các quá trình hình thành đất 61 3.3 Quỹ đất và cơ cấu diện tích các loại đất huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định 61 3.4 Tính chất đất huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định 62 3.5 Đánh giá chung về tính chất đất huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định 78 3.3 Tình hình sử dụng đất nông nghiệp, các loại hình sử dụng đất nông nghiệp, đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất huyện Hải Hậu 80 3.1 Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp, biến động sử dụng đất nông nghiệp 80 3.2 Các loại hình sử dụng đất nông nghiệp huyện Hải Hậu 82 3.3 Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp phổ biến trên địa bàn huyện Hải Hậu 89 3.4 Đánh giá thích hợp đất đai đối với các loại sử dụng đất đƣợc lựa chọn huyện Hải Hậu 101 3.1 Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai 101 3.2 Phân hạng thích hợp đất đai của các loại hình sử dụng đất đƣợc lựa chọn 110 3.5 Kết quả theo dõi một số mô hình sử dụng đất nông nghiệp điển hình huyện Hải Hậu 116 vi 3.6 Đánh giá tính bền vững của các LUT đƣợc lựa chọn huyện Hải Hậu 132 3.1 Các tiêu chí cơ bản để đánh giá tính bền vững trong sử dụng đất 132 3.2 Đánh giá tính bền vững các LUT đƣợc lựa chọn 134 3.7 Đề xuất định hƣớng và giải pháp sử dụng đất nông nghiệp bền vững huyện Hải Hậu 139 3.1 Đề xuất định hƣớng sử dụng đất nông nghiệp bền vững huyện Hải Hậu 139 3.2 Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp bền vững huyện Hải Hậu 146 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 148 1 Kết luận 148 2 Kiến nghị 150 Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án 151 Tài liệu tham khảo 152 Phụ lục 158 vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CSDL Cơ sở dữ liệu DTĐT Diện tích điều tra DTTN Diện tích tự nhiên DTĐNN Diện tích đất nông nghiệp ESRI Viện Nghiên cứu Hệ thống Môi trƣờng Mỹ EU Liên minh châu Âu FAO Tổ chức Nông lƣơng Liên Hiệp quốc GDP Tổng sản phẩm quốc nội GCĐ Giá cố định GIS Hệ thống thông tin địa lý LUS Hệ thống sử dụng đất LUT Loại hình sử dụng đất; Kiểu sử dụng đất LMU Đơn vị đất đai LHQ Liên Hiệp quốc LUR Yêu cầu sử dụng đất NNBV Nông nghiệp bền vững NLKH Nông lâm kết hợp NN Nông nghiệp NXB Nhà Xuất Bản Rio + 20 Hội nghị Liên Hiệp quốc về Phát triển bền vững diễn ra tại Rio de Janeiro, Brazil TPCG Thành phần cơ giới TTĐTĐGCLĐ Trung tâm Điều tra Đánh giá Chất lƣợng đất TCQLĐĐ Tổng cục Quản lý Đất đai TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam UNEP Tổ chức Môi trƣờng Liên Hiệp quốc UBND Ủy ban nhân dân VAC Vƣờn - ao - chuồng WOED Tổ chức về môi trƣờng sinh thái thế giới viii DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên bảng Trang 1.1 Các loại hình sử dụng đất và các kiểu sử dụng đất 7 1.2 Dự báo nƣớc biển dâng theo Kịch bản phát thải trung bình 32 1.3 Hiện trạng sử dụng đất các huyện vùng ven biển năm 2010 34 2.1 Số nông hộ đƣợc chọn điều tra theo các LUT huyện Hải Hậu 40 2.2 Các chỉ tiêu và phƣơng pháp phân tích đất 43 2.3 Các chỉ tiêu và phƣơng pháp phân tích mẫu nƣớc 43 3.1 Số liệu nhiệt độ trung bình tháng 49 3.2 Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản giai đoạn 2005-2011 (giá hiện hành).3 Bảng phân loại đất huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định 62 3.4 Một số tính chất đất phẫu diện HH 05 64 3.5 Một số tính chất đất phẫu diện HH 06 65 3.6 Một số tính chất đất phẫu diện HH 07 67 3.7 Một số tính chất đất phẫu diện HH 10 69 3.8 Một số tính chất đất phẫu diện HH 04 70 3.9 Một số tính chất đất phẫu diện HH 01 72 3.10 Một số tính chất đất phẫu diện HH 03 74 3.11 Một số tính chất đất phẫu diện HH 15 75 3.12 Một số tính chất đất phẫu diện HH 12 77 3.13 Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2011 huyện Hải Hậu 80 3.