Sinh kế bền vững cho người dân ven biển tỉnh Nghệ An - Luận án tiến sĩ kinh tế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH SINH KẾ BỀN VỮNG CHO NGƯỜI DÂN VEN BIỂN TỈNH NGHỆ AN LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ NGHỆ AN, NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH SINH KẾ BỀN VỮNG CHO NGƯỜI DÂN VEN BIỂN TỈNH NGHỆ AN LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ Mã số: 9 31 01 10 NGHỆ AN, NĂM 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Nghệ An, ngày 20 tháng 03 năm 2023 Nghiên cứu sinh i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đối với PGS.

đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo SĐH, Trường Kinh tế - Trường Đại học Vinh đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức UBND tỉnh Nghệ An, UBND các thị xã Hoàng Mai, Cửa Lò, các huyện ven biển Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Nghi Lộc đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận án. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án.

Nghệ An, ngày 20 tháng 03 năm 2023 Nghiên cứu sinh ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC BẢNG. vi DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH.

vii DANH MỤC HỘP. viii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới về khoa học của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án.

Kết cấu của luận án .8 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN SINH KẾ VÀ SINH KẾ BỀN VỮNG CHO NGƯỜI DÂN VEN BIỂN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan. Các nghiên cứu về phát triển, phát triển bền vững. Các nghiên cứu về sinh kế, sinh kế bền vững.

Sinh kế cho người dân ven biển. Khoảng trống nghiên cứu của luận án. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án. Phương pháp luận.

Phương pháp nghiên cứu của luận án .19 Tóm tắt chương 1 .22 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SINH KẾ VÀ SINH KẾ BỀN VỮNG CHO NGƯỜI DÂN VEN BIỂN. Cơ sở lý luận về sinh kế và sinh kế bền vững. Đặc điểm và ý nghĩa của nghiên cứu sinh kế của người dân ven biển. Nội dung sinh kế bền vững của người dân ven biển.

Chính sách, thể chế của nhà nước và địa phương. Các nguồn lực sinh kế bền vững của người dân ven biển. Chiến lược phát triển sinh kế của người dân cho người dân ven biển. Các nhân tố ảnh hưởng đến sinh kế bền vững cho người dân ven biển.

Nhân tố khách quan. Nhân tố chủ quan. Cơ sở thực tiễn về sinh kế bền vữn của người dân ven biển. Kinh nghiệm của một số quốc gia trong khu vực.

Kinh nghiệm sinh kế bền vững của người dân ven biển tại một số địa phương trong nước. Bài học rút ra cho tỉnh Nghệ An .48 Tóm tắt chương 2 .50 CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN VEN BIỂN .52 TỈNH NGHỆ AN. Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Điều kiện tự nhiên.

Điều kiện kinh tế - xã hội. Thực trạng sinh kế bền vững của người dân ven biển tỉnh Nghệ An. Chính sách, thể chế của nhà nước và chính quyền tỉnh Nghệ An. Thực trạng các nguồn lực sinh kế của người dân ven biển tỉnh Nghệ An.

Chiến lược phát triển sinh kế bền vững của người dân ven biển tỉnh Nghệ An. Đánh giá thực trạng sinh kế bền vững của người dân ven biển trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Kết quả đạt được. Một số hạn chế và nguyên nhân .113 Tóm tắt chương 3 .121 CHƯƠNG 4 QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TẠO SINH KẾ BỀN VỮNG CHO NGƯỜI DÂN VEN BIỂN TỈNH NGHỆ AN.

Bối cảnh, quan điểm và định hướng tạo sinh kế bền vững cho người dân ven biển tỉnh Nghệ An. Giải pháp phát triển sinh kế bền vững của người dân ven biển tỉnh Nghệ An 126 4. Nhóm giải pháp cải thiện các nguồn lực sinh kế của người dân ven biển tỉnh Nghệ An. Nhóm giải pháp hoàn thiện các chính sách hỗ trợ sinh kế của Nhà nước và tỉnh Nghệ An.

Nhóm giải pháp thích ứng và chuyển đổi hoạt động sinh kế của người dân ven biển tỉnh Nghệ An .138 Tóm tắt chương 4 .147 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.150 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .152 TÀI LIỆU THAM KHẢO .174 v DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức đối với vùng ven biển. Ý kiến của người dân về các chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Thu nhập và tiết kiệm của người dân vùng ven biển Nghệ An.

Trình độ học vấn của người dân vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Cơ cấu độ tuổi người dân tham gia các ngành năm 2021. Cơ cấu nghề nghiệp đánh bắt thủy hải sản của người dân ven biển tỉnh Nghệ An (kết hợp đa nghề trên một phương tiện). Tình hình người dân khai thác tại vùng ven biển tỉnh Nghệ An.

Lao động khai thác hải sản theo nhóm nghề tại Nghệ An (2018-2020). Tình hình người dân kết hợp khai thác hải sản với nghề phụ. Các hoạt động nghề nghiệp chính của người dân ven biển tỉnh Nghệ An. Nghề nghiệp chính của người dân điều tra phân theo giới tính.

Số lượng và cơ cấu người dân sở hữu tàu khai thác. Tình hình tài sản của các hộ vùng ven biển tỉnh Nghệ An năm 2021. Tình hình nhà ở của các hộ nông dân vùng ven biển tỉnh Nghệ An năm 2021. Thay đổi về cơ sở hạ tầng của địa phương sau khi có thay đổi sinh kế 77 Bảng 3.

Tài sản và tư liệu sản xuất của các hộ điều tra. Tình hình tiếp cận thông tin của người dân vùng ven biển tỉnh Nghệ An năm 2021. Số chợ liên xã của các xã vùng ven biển tỉnh Nghệ An năm 2021. Quan hệ và hình thức hợp tác của người dân vùng ven biển tỉnh Nghệ An.

Mức độ tham gia và mức quan trọng của các tổ chức hội của người dân vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Các chiến lược sinh kế của các nhóm hộ, thời kì 2010 - 2020. Chiến lược sinh kế dựa trên tiêu chí thu nhập và mức độ phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên. Chiến lược sinh kế phân theo các tiêu chí tổng hợp của hộ.

So sánh chiến lược sinh kế của các hộ dân ven biển. Lý do không thay đổi chiến lược sinh kế trong dài hạn. Thay đổi quy mô sản xuất trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Lựa chọn thay đổi giống trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Thay đổi phương thức sản xuất trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Các hoạt động nâng cấp, cải thiện nguồn lực sản xuất của các hộ dân ven biển tỉnh Nghệ An. Thu nhập của người dân ven biển tỉnh Nghệ An qua các năm. Kết quả sinh kế của các hộ dân ven biển.

Kết quả đánh bắt của các nhóm hộ. Kết quả làm thuê trong nông nghiệp phân theo chiến lược sinh kế. Kết quả làm phi nông nghiệp phân theo chiến lược sinh kế. Mức độ ảnh hưởng của một số tác động của đô thị hóa đến sinh kế vùng ven biển Nghệ An.

Sử dụng nguồn vốn đầu tư từ việc bán đất. Trình độ văn hóa của người dân ven biển tỉnh Nghệ An. Ý kiến của người dân về công tác tập huấn, đào tạo nghề 2021. Nhân tố ảnh hưởng đến việc đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất.

Mức độ quan trọng của các cơ quan chính quyền và các tổ chức hội .118 DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH Sơ đồ 1. Khung phân tích sinh kế bền vững của người dân ven biển. Cơ cấu vay vốn của người dân vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Mức độ chuyển đổi nghề nghiệp của các hộ gia đình.

Nhu cầu sử dụng đất của hộ dân vùng ven biển Nghệ An năm 2021. Chiến lược sinh kế phân theo mức độ phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên. So sánh mức quan trọng của sinh kế theo thu nhập và thực tế. Thích ứng với rủi ro thời tiết ở các cấp độ.

So sánh chiến lược sinh kế trong quá khứ, hiện tại và tương lai. Xu hướng thay đổi chiến lược sinh kế trong dài hạn của các hộ dân ven biển. Sinh kế bền vững của người dân ven biển Nghệ An. Biểu đồ đánh giá sự thay đổi môi trường .106 vii DANH MỤC HỘP Hộp 3.

Nhận xét từ cán bộ xã Sơn Hải, huyện Quỳnh Lưu. Lựa chọn sinh kế trọng thực tế. Lựa chọn sinh kế dựa vào làm thuê trong nông nghiệp. Giảm diện tích nuôi trồng thuỷ sản.

Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với mùa vụ đánh bắt. Lựa chọn hoạt động cải thiện sinh kế trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Tìm kiếm việc làm thêm trong bối cảnh hiện nay. Ngành nghề ngày càng mai một.

Mấy sào ruộng nhà bác cũng chỉ để không đó. Nỗi niềm người nông dân (Thủy lợi nội đồng bị phá hỏng) .