Luận án: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp ĐBSCL đến 2025 - Phùng Ngọc Bảo

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHÙNG NGỌC BẢO CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG ĐẾN NĂM 2025 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHÙNG NGỌC BẢO CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG ĐẾN NĂM 2025 Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã ngành: 9310102 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN MINH TUẤN Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ: “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2025” là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi.

Những số liệu, tư liệu có nguồn gốc rõ ràng, kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2020 Người cam đoan Phùng Ngọc Bảo ii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN i MỤC LỤC ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT viii DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU x TÓM TẮT xii MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU 8 TIÊU BIỂU VỀ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN 1.1 Các công trình nghiên cứu của các tác giả liên quan đến công nghiệp 8 hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn 1.1 Các công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước 8 1.2 Các công trình nghiên cứu của các tác giả ngoài nước 22 1.2 Những đúc kết khi nghiên cứu các công trình khoa học liên quan đến 24 công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn 1.1 Nhận xét về các công trình khoa học liên quan đến công nghiệp 25 hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn 1.2 Những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu 26 Tóm tắt chương 1 27 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG 28 NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN 2.1 Vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn 28 2.1 Những khái niệm cơ bản 28 2.4 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa 32 2.2 Khái quát về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông 33 thôn iii 2.3 Những nội dung cơ bản của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông 34 nghiệp, nông thôn 2.1 Phát triển lực lượng sản xuất bằng đẩy mạnh cơ khí hóa, thủy lợi 34 hóa, điện khí hóa và ứng dụng khoa học – công nghệ trong nông nghiệp 2.2 Xây dựng quan hệ sản xuất mới 35 2.3 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn 37 2.4 Xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ ở nông thôn 38 2.2 Mối quan hệ biện chứng giữa nông nghiệp, nông dân và nông thôn 40 với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn 2.3 Một số luận điểm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, 42 nông thôn cùng với quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh 2.1 Luận điểm của một số nhà kinh tế học về vai trò của nông nghiệp 42 trong thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa 2.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về công nghiệp hóa, hiện 44 đại hóa nông nghiệp, nông thôn 2.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông 48 nghiệp, nông thôn 2.4 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công nghiệp hóa, hiện 50 đại hóa nông nghiệp, nông thôn 2.1 Những quan điểm về phát triển nông nghiệp, nông thôn trước thời 51 kỳ đổi mới (1986) 2.2 Sự phát triển quan điểm của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại 52 hóa nông nghiệp, nông thôn trong thời kỳ đổi mới (từ 1986 đến nay) 2.3 Đảng lãnh đạo đồng bằng sông Cửu Long thực hiện công nghiệp 58 hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn trong thời kỳ đổi mới 2.5 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở đồng bằng 60 sông Hồng và một số quốc gia, cùng với những những bài học kinh nghiệm 2.1 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở đồng 60 iv bằng sông Hồng 2.2 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn của một số 62 quốc gia trên thế giới 2.3 Một số bài học kinh nghiệm về thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại 66 hóa nông nghiệp, nông thôn có thể vận dụng cho đồng bằng sông Cửu Long Tóm tắt chương 2 68 Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 70 3.1 Tổng quan phương pháp nghiên cứu 70 3.2 Phương pháp luận 70 3.1 Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử 70 3.2 Hai nguyên lý của phép biện chứng duy vật 71 3.1 Nguyên lý của phép biện chứng duy vật về mối liên hệ phổ biến 71 của sự vật và sự vận dụng dự kiến trong luận án 3.2 Nguyên lý của phép biện chứng duy vật về sự phát triển của sự 71 vật, hiện tượng và sự vận dụng dự kiến trong luận án 3.3 Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập 72 3.4 Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và 72 ngược lại 3.5 Quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ 73 phát triển của lực lượng sản xuất, quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng 3. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học 73 3.7 Phương pháp logíc thống nhất với phương pháp lịch sử 74 3.3 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể 74 3.1 Phương pháp tiếp cận hệ thống 74 3.2 Phương pháp thống kê, mô tả 74 3.3 Phương pháp phân tích, tổng hợp 75 3.4 Phương pháp so sánh, đối chiếu 75 v 3.5 Phương pháp chuyên gia 76 3.6 Phương pháp dự báo 76 3.4 Đề xuất khung phân tích của Luận án 76 Tóm tắt chương 3 77 Chương 4: THỰC TRẠNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI 79 HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG 4.1 Tổng quan điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội vùng đồng 79 bằng sông Cửu Long 4.1 Điều kiện tự nhiên 79 4.2 Kinh tế - xã hội 83 4.1 Dân số, nguồn lực lao động 83 4.3 Đời sống vật chất và văn hoá của nhân dân ở nông thôn 88 4.2 Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn 91 đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian qua 4.1 Phát triển lực lượng sản xuất qua thực hiện cơ khí hoá, điện khí 91 hoá, thuỷ lợi hoá, ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ trong nông nghiệp, nông thôn 4.2 Xây dựng quan hệ sản xuất mới 95 4.3 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn 98 4.1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 98 4. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn 108 4.4 Xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn 110 4.3 Bài học kinh nghiệm về sự thành công bước đầu của tiến trình công 112 nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở đồng bằng sông Cửu Long 4.4 Một số tồn tại bất cập chính yếu cần sớm giải quyết nhằm đẩy nhanh 114 tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn đồng bằng sông Cửu Long 4.1 Phát triển lực lượng sản xuất trong nông nghiệp, nông thôn chưa 114 đồng bộ trong nhiều lĩnh vực vi 4.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế đúng hướng nhưng còn chậm, thiên về 116 nội bộ ngành nông nghiệp 4.3 Kết cấu hạ tầng nông thôn đầu tư thiếu tập trung 117 4.4 Vốn cho phát triển nông nghiệp, nông thôn chưa đáp ứng nhu cầu 118 4.5 Thiếu tính liên kết dẫn đến đầu tư vừa manh mún, vừa dàn trải 119 4.5 Nguyên nhân của những vấn đề cơ bản tồn tại bất cập 120 Tóm tắt chương 4 121 Chương 5: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CÔNG 122 NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG ĐẾN NĂM 2025 5.1 Dự báo tình hình tác động đến công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông 122 nghiệp, nông thôn vùng đồng bằng sông Cửu Long 5.1 Tình hình thế giới và trong nước 122 5.2 Tình hình vùng đồng bằng sông Cửu Long 124 5.2 Định hướng, mục tiêu đẩy mạnh thực hiện công nghiệp hóa, 126 hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2025 5.1 Định hướng đẩy mạnh thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại 126 hóa nông nghiệp, nông thôn đồng bằng sông Cửu Long 5.2 Mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông 128 thôn đồng bằng sông Cửu Long 5.1 Mục tiêu tổng quát 128 5.2 Mục tiêu cụ thể 128 5.3 Những giải pháp cơ bản đẩy mạnh thực hiện công nghiệp hóa, 128 hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2025 5.1 Nhóm giải pháp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, 128 nông thôn 5.1 Phát triển lực lượng sản xuất 128 5.2 Tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp 132 5.3 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn 133 5.4 Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển 137 vii nông thôn, bảo vệ môi trường sinh thái, ứng phó với biến đổi khí hậu 5.5 Xây dựng nông thôn dân chủ, công bằng, văn minh, không 139 ngừng nâng cao đời sống vật chất và văn hoá của nhân dân ở nông thôn 5.2 Nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách và một số đột phá 140 5.1 Những giải pháp về cơ chế, chính sách 140 5.2 Những giải pháp về đột phá 142 5.1 Với Đảng, Nhà nước 145 5.