Luận án tiến sĩ: Phát triển xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh 2011-2020 - Trần Đình Nghị

i LỜI CAM ĐOAN Luận án tiến sĩ “Phát triển xuất khẩu mặt hàng thủy sản của tỉnh Hà Tĩnh thời kỳ 2011- 2020” do NCS Trần Đình Nghị thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của tập thể giáo viên hướng dẫn, gồm: PGS.TS Nguyễn Văn Nam và PGS.TS Trần Đình Thiên. Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả trong luận án này là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả luận án Trần Đình Nghị ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

i DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH. viii MỞ ĐẦU. Sự cần thiết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương thức tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Những đóng góp của luận án. Kết cấu của luận án. 6 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN. Tổng quan các công trình nghiên cứu.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển xuất khẩu thủy sản. Các nghiên cứu liên quan đến xuất khẩu. Các nghiên cứu liên quan đến phát triển xuất khẩu thủy sản. Các nghiên cứu liên quan đến phát triển xuất khẩu thủy sản của một địa phương.

Các nghiên cứu liên quan đến phát triển xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh. Khoảng trống khoa học cần tiếp tục nghiên cứu. 21 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU THỦY SẢN CỦA ĐỊA PHƢƠNG CẤP TỈNH. Khái niệm về phát triển xuất khẩu thủy sản.

Về xuất khẩu. Về phát triển xuất khẩu thủy sản. Nội dung của phát triển xuất khẩu thủy sản. Phát triển nguồn hàng xuất khẩu.

Phát triển thị trường xuất khẩu. Phát triển phương thức xuất khẩu. Phát triển chuỗi thủy sản xuất khẩu. Các chỉ tiêu đánh giá phát triển xuất khẩu thủy sản.

Các chỉ tiêu tổng hợp. Các chỉ tiêu thành phần. Các yếu tố tác động đến phát triển xuất khẩu thủy sản. Các nhân tố quốc tế.

Các nhân tố quốc gia. Phát triển xuất khẩu thủy sản của một địa phương cấp tỉnh. Kinh nghiệm phát triển xuất khẩu thủy sản và bài học rút ra đối với Hà Tĩnh. Kinh nghiệm quốc tế.

Kinh nghiệm của các vùng và địa phương trong nước. Những bài học kinh nghiệm có thể áp dụng đối với phát triển xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh. 64 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU THỦY SẢN CỦA HÀ TĨNH TRONG THỜI GIAN QUA. Các yếu tố tác động đến xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh.

Tiềm năng phát triển xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh. Cơ chế, chính sách phát triển xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh. Thực trạng phát triển xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh. Phát triển nguồn hàng thủy sản xuất khẩu.

Thực trạng về phát triển thị trường xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh. Thực trạng về phương thức xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh. Điều tra thực trạng chuỗi thủy sản xuất khẩu Hà Tĩnh. Đánh giá thực trạng phát triển xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh giai đoạn 2008-2014 104 CHƢƠNG 3: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU THỦY SẢN CỦA HÀ TĨNH THỜI KỲ ĐẾN NĂM 2020 VÀ TẦM NHÌN 2030.

Dự báo xu hướng phát triển và các yếu tố tác động đến xuất khẩu thủy sản của Hà Tĩnh. Dự báo xu hướng phát triển của thương mại thủy sản thế giới và nước ta đến năm 2020. Các yếu tố tác động đến thương mại thủy sản. Quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển xuất khẩu thủy sản của Hà Tĩnh136 iv 3.

Các giải pháp phát triển xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh. Các giải pháp nhằm phát triển nguồn hàng xuất khẩu. Các giải pháp phát triển thị trường xuất khẩu. Các giải pháp nhằm đổi mới phương thức xuất khẩu.

Giải pháp phát triển chuỗi thủy sản xuất khẩu. 157 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHẦN PHỤ LỤC v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 1. Chữ viết tắt Tiếng Việt Chữ viết tắt Nguyên nghĩa BĐKH Biến đổi khí hậu CBTS Chế biến thủy sản CBPG Chống bán phá giá CCHC Cải cách hành chính DN Doanh nghiệp DN XK Doanh nghiệp xuất khẩu GTTS Giá trị thủy sản HNKTQT Hội nhập kinh tế quốc tế HTQT Hợp tác quốc tế KTHS Khai thác hải sản HTX Hợp tác xã NCS Nghiên cứu sinh NDT Nhân dân tệ NTTS Nuôi trồng thủy sản TMQT Thương mại quốc tế TTHC Thủ tục hành chính XK Xuất khẩu XNK Xuất nhập khẩu XTTM Xúc tiến thương mại UBND Ủy ban nhân dân VNĐ Việt Nam Đồng VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm vi 2. Chữ viết tắt Tiếng Anh Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Asian Nations Á DEP Department of Export Cục Xúc tiến xuất khẩu Promotion EPC Export Promotion Cabinet Văn phòng Xúc tiến xuất khẩu GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm trong nước GINI GINI coefficient Hệ số bất bình đẳng trong phân phối thu nhập Global Gap Global Good Agricultural Tiêu chuẩn Thực hành nông nghiệp Practice tốt toàn cầu GMP Good Manufacturing Thực hành sản xuất tốt Practice HACCP Hazard Analysis Critical Hệ thống quản lý chất lượng vệ Control Point sinh an toàn thực phẩm dựa trên nguyên tắc phân tích mối nguy và kiểm soát PCI Provincial Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, thành Competitiveness Index phố TPCC Trade Promotion Ủy ban điều phối Xúc tiến thương Coordinating Committee) mại WEF World Economic Forum Diễn đàn Kinh tế Thế giới vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Phương tiện đánh bắt của Hà Tĩnh thời gian qua. Diện tích nuôi trồng thuỷ sản năm 2008 - 2014. Sản lượng thủy sản Hà Tĩnh giai đoạn 2008- 2014. Cơ cấu nuôi trồng thủy sản giai đoạn 2008- 2014.

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Trung Quốc. Giá trị xuất khẩu thủy sản của Hà Tĩnh phân theo hình thức xuất khẩu trực tiếp và ủy thác. Quy mô và tỷ trọng xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh giai đoạn 2008-2014. Cơ cấu giá trị xuất khẩu thủy sản Hà Tĩnh.

Dự báo lượng cung thủy sản toàn cầu đến năm 2030. Dự báo nhu cầu tiêu thụ thủy sản toàn cầu đến năm 2020. Cân bằng cung-cầu thủy sản toàn cầu đến năm 2020. Dự báo cung-cầu nguyên liệu thủy sản nước ta đến năm 2020 .128 viii DANH MỤC HÌNH Hình 1.

Sơ đồ đơn giản của chuỗi thủy sản xuất khẩu. Sơ đồ biểu diễn chuỗi thủy sản xuất khẩu Hà Tĩnh. Cơ cấu khối lượng tiêu thụ thủy sản từ sản xuất đến xuất khẩu. Cơ cấu giá trị của các công đoạn trong chuỗi thủy sản xuất khẩu Hà Tĩnh.

Biểu đồ biểu thị tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Biểu đồ biểu diễn sự biến đổi tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Hà Tĩnh trong cơ cấu xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2008 và 2014. Cơ cấu GDP của Hà Tĩnh phân theo khu vực kinh tế .136 ix 1 MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết Thủy sản là nguồn thực phẩm quan trọng đối với con người, đánh bắt và nuôi trồng thủy sản, gắn liền với cuộc sống của nhiều người dân.

Vì vậy, ngoài giá trị dinh dưỡng cao, ngành thuỷ sản đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế đất nước, đặc biệt là các nước đang phát triển. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, việc sản xuất và chế biến thủy sản không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu của tiêu dùng trong nước mà còn để xuất khẩu. Vì vậy, xuất khẩu thủy sản đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Việt Nam có nhiều điều kiện tự nhiên thuận lợi để khai thác, nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu thủy sản.

Ngành thủy sản đã góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống của cư dân nhằm phát huy những lợi thế của thủy sản đối với sự nghiệp đổi mới kinh tế. Chiến lược phát triển thủy sản Việt Nam đến năm 2020 tiếp tục khẳng định phát triển thủy sản thành một ngành có khả năng cạnh tranh cao, trên cơ sở phát huy lợi thế của một ngành sản xuất - khai thác, nuôi trồng và chế biến thủy sản theo chuỗi giá trị từ sản xuất nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Thực hiện hiệu quả công tác xúc tiến thương mại để củng cố và phát triển các thị trường xuất khẩu thủy sản [4, tr 6]. Với những cố gắng trên đây, xuất khẩu thuỷ sản đã trở thành hoạt động có vị trí hàng nhất nhì trong hoạt động ngoại thương Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu gia tăng hàng năm, đưa thuỷ sản trở thành một ngành đủ năng lực hội nhập, cạnh tranh quốc tế và dành thứ hạng cao trong số các nước xuất khẩu thuỷ sản hàng đầu trên thế giới.

Hà Tĩnh là tỉnh có nguồn tài nguyên dồi dào để phát triển thủy sản. Với bờ biển dài 137km, diện tích mặt biển là 18.400 km2, trong đó có khoảng 41,4 ngàn ha là vùng ven biển với nhiều cửa sông thuận lợi cho việc nuôi trồng. Vùng biển có 267 loài thuộc 90 họ thủy sản, trong đó có 60 loài có giá trị kinh tế và xuất khẩu cao [69, tr 5-6]. Nhằm phát huy các tiềm năng sẵn có trên địa bàn, Đảng bộ và UBND tỉnh Hà Tĩnh đã định hướng, thủy sản là một ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh, trong đó xuất khẩu là định hướng chiến lược lâu dài.

Với những chính sách đã ban hành, sản 2 xuất và xuất khẩu thủy sản của Hà Tĩnh thời gian qua đã đạt được một số kết quả nhất định, góp phần ổn định đời sống của người dân. Tuy nhiên, sản xuất và xuất khẩu thủy sản chưa đạt kết quả như mong muốn. Năng lực đánh bắt còn hạn chế, phương tiện lạc hậu, chủ yếu là khai thác gần bờ, chưa khai thác được các loại thủy sản có giá trị xuất khẩu cao. Nuôi trồng thủy sản mang tính tự phát, quy mô nhỏ, manh mún, năng suất thấp.

Việc sản xuất và tiêu thụ theo chuỗi mới được hình thành, mức độ liên kết giữa các tác nhân của chuỗi thủy sản xuất khẩu còn đơn sơ.