Luận án Giải pháp tài chính Phát triển Nông nghiệp Tỉnh Nghệ An - Viện Chính sách

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TT Từ viết tắt Từ đầy đủ 1 CNC Công nghệ cao 2 CSHT Cơ sở hạ tầng 3 PTNN Phát triển nông nghiệp 4 FDI Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài 5 GTGT Giá trị gia tăng 6 GTSX Giá trị sản xuất Viện Chính sách và Chiến lƣợc Phát triển nông nghiệp 7 IPSARD nông thôn 8 KCHKM Kiên cố hóa kênh mƣơng 9 KHCN Khoa học công nghệ 10 MTNT Môi trƣờng nông thôn 11 NĐT Nhà đầu tƣ 12 NHTM Ngân hàng thƣơng mại 13 NSNN Ngân sách nhà nƣớc 14 ODA Hỗ trợ phát triển chính thức 15 PPP Hình thức đối tác công tƣ 16 TNDN Thu nhập doanh nghiệp 17 TNHH Trách nhiệm hữu hạn 18 VĐT Vốn đầu tƣ 19 XTTM Xúc tiến thƣơng mại 20 WTO Tổ chức thƣơng mại thế giới DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG, BIỂU Sơ đồ Sơ đồ 2. Các ngành cơ bản trong lĩnh vực nông nghiệp. Cơ cấu lao động tỉnh Nghệ An theo lĩnh vực. Giá trị sản xuất và cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh Nghệ An giai đoạn 2014 - 2019.

Quy mô sản xuất giống nuôi trồng thủy sản tỉnh Nghệ An. Giá trị xuất khẩu hàng hóa nông, lâm thủy sản tỉnh Nghệ An. Quy mô vốn đầu tƣ trong lĩnh vực nông nghiệp tỉnh Nghệ An. Cơ cấu vốn đầu tƣ trong nông nghiệp tỉnh Nghệ An giai đoạn 2014 - 2019.

Chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng trong lĩnh vực nông nghiệp tỉnh Nghệ An. Doanh số cho vay xây dựng cơ sở hạ tầng nông nghiệp, nông thôn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2014 - 2019. Thực trạng Chi NSNN đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn tỉnh Nghệ An. Chi NSNN phát triển khoa học công nghệ trong nông nghiệp.

Dƣ nợ cho vay nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại các ngân hàng thƣơng mại tỉnh Nghệ An. Chi NSNN cho hoạt động xúc tiến thƣơng mại nông sản. Chỉ tiêu phát triển ngành nông nghiệp Nghệ An đến năm 2030. Tốc độ tăng trƣởng GDP nông nghiệp tỉnh Nghệ An.

Cơ cấu lao động theo ngành nghề trong lĩnh vực nông nghiệp tỉnh Nghệ An năm 2019. Năng suất lao động trong nông nghiệp tại tỉnh Nghệ An và toàn tỉnh đoạn 2014 - 2019. Tín dụng đầu tƣ phát triển Nhà nƣớc cho chƣơng trình kiên cố hóa kênh mƣơng. Đánh giá về ƣu đãi thuê đất, thuê mặt nƣớc của Nhà nƣớc.

Khảo sát mức độ miễn giảm thuế sử dụng đất nông nghiệp. Chi ngân sách Nhà nƣớc cho giải phóng mặt bằng trong nông nghiệp giai đoạn 2014 - 2019. Mức độ cần thiết nhà nƣớc hỗ trợ tích tụ tập trung đất đai nông nghiệp của tỉnh Nghệ An. Kinh phí đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn giai đoạn 2014 - 2019.

Chi NSNN hỗ trợ liên kết sản xuất gắn chế biến và tiêu thụ nông sản tỉnh Nghệ An. Mức độ tác động chính sách tín dụng đối với hình thức liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản tỉnh Nghệ An. Mức độ hợp lý của ƣu đãi đất đai trong lĩnh vực nông nghiệp tỉnh Nghệ An. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Sau hơn 30 năm đổi mới, nông nghiệp Việt Nam vẫn là một ngành sản xuất vật chất có vị trí đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế.

Nông nghiệp không chỉ trực tiếp cung cấp lƣơng thực, thực phẩm, tạo công ăn việc làm cho khoảng 65% dân cƣ mà còn cung cấp nguyên liệu đầu cho ngành công nghiệp chế biến, sử dụng sản phẩm đầu ra của các ngành công nghiệp, dịch vụ khác nhƣ: phân bón, máy móc, tín dụng… Vì vậy, phát triển nông nghiệp có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc. Trong Nghị quyết 26-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ƣơng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đã khẳng định “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lƣợc trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là cơ sở và lực lƣợng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh, quốc phòng; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc và bảo vệ môi trƣờng sinh thái của đất nƣớc” [1]. Với vai trò quan trọng của nông nghiệp, nông dân và nông thôn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc thì một trong những giải pháp đã Đảng và Nhà nƣớc ta đƣa ra là đổi mới mạnh mẽ cơ chế, chính sách để huy động cao các nguồn lực, phát triển nhanh kinh tế nông thôn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân. Điều này cho thấy đƣợc tầm quan trọng của tài chính đối với phát triển nông nghiệp, nông thôn ở nƣớc ta trong giai đoạn hiện nay.

Nghệ An là một tỉnh ở khu vực Bắc Trung Bộ, có địa bàn kinh tế rộng, dân cƣ chủ yếu sống ở nông thôn và lao động trong lĩnh vực nông nghiệp. Điều kiện tự nhiên của Nghệ An rất thích hợp để phát triển đa dạng nhiều loại cây trồng, vật nuôi mang lại giá trị cao về mặt kinh tế. Những năm vừa qua, lĩnh vực nông nghiệp đã có những bƣớc phát triển mạnh mẽ, góp phần trọng vào sự phát triển kinh tế xã hội và từng bƣớc thay đổi bộ mặt nông thôn của Nghệ An. Giai đoạn 2014 - 2019, lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh Nghệ An chiếm 37% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh, 1 đóng góp gần 24% tổng sản phẩm (GRDP) trên địa bàn.

Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp tỉnh Nghệ An vẫn gặp nhiều trở ngại nhất định nhƣ hệ thống cơ sở hạ tầng thiếu đồng bộ, sản xuất chủ yếu là quy mô nhỏ, ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết sản xuất chuỗi còn hạn chế, thị trƣờng tiêu thụ vẫn thiếu tính ổn định… Thực trạng trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân, nhƣng nguyên nhân quan trọng là tài chính cho phát triển nông nghiệp ở tỉnh Nghệ An còn những hạn chế, bất cập chƣa đủ động lực để phát triển kinh tế nông nghiệp tƣơng xứng với tiềm năng vốn có của tỉnh. Trƣớc thực tiễn đó, việc nghiên cứu hoàn thiện các giải pháp tài chính phù hợp, có cơ sở khoa học làm đòn bẩy mạnh mẽ trong việc thực hiện mục tiêu phát triển nông nghiệp tỉnh Nghệ An là yêu cầu cần thiết cần đặt ra. Chính vì vậy, nghiên cứu sinh đã lựa chọn đề tài “Giải pháp tài chính phát triển nông nghiệp tỉnh Nghệ An” làm luận án tiến sĩ, nhằm vận dụng lý luận vào điều kiện thực tiễn hoạt động nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An, qua đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các giải pháp tài chính góp phần phát triển nông nghiệp đảm bảo mục tiêu phát triển ổn định và bền vững trong thời gian tới. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.

Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các giải pháp tài chính thúc đẩy phát triển nông nghiệp tỉnh Nghệ An trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục tiêu trên, nhiệm vụ cụ thể của luận án là: - Hệ thống hóa, phân tích làm rõ và bổ sung cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp và giải pháp tài chính phát triển nông nghiệp. - Tổng kết kinh nghiệm về giải pháp tài chính phát triển nông nghiệp của một số quốc gia trên thế giới và một số địa phƣơng ở Việt Nam, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho tỉnh Nghệ An. 2 - Tổng hợp, phân tích làm rõ thực trạng giải pháp tài chính cho phát triển nông nghiệp tại tỉnh Nghệ An, đánh giá những kết quả đạt đƣợc, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó.

- Xây dựng quan điểm, đề xuất các giải pháp và kiến nghị với các cơ quan có liên quan nhằm hoàn thiện các giải pháp tài chính phát triển nông nghiệp tại tỉnh Nghệ An thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận và thực tiễn về giải pháp tài chính phát triển nông nghiệp. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu các giải pháp tài chính từ phía Nhà nƣớc đối với các yếu tố chủ yếu tạo ra môi trƣờng và điều kiện thuận lợi thúc đẩy phát triển nông nghiệp, gồm: (i) Giải pháp tài chính đối với cơ sở hạ tầng; (ii) Giải pháp tài chính đối với đất đai; (iii) Giải pháp tài chính đối với khoa học công nghệ; (iv) Giải pháp tài chính đối với nguồn nhân lực; (v) Giải pháp tài chính đối với thị trƣờng tiêu thụ nông sản.

Các giải pháp tài chính đối với các yếu tố tạo môi trƣờng và điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, luận án tập trung nghiên cứu là giải pháp về chi ngân sách nhà nƣớc, tín dụng và thuế. - Phạm vi không gian và thời gian nghiên cứu: Ở tỉnh Nghệ An, thực trạng các giải pháp tài chính từ phía Nhà nƣớc đối với các yếu tố tạo môi trƣờng và điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp nghiên cứu trong giai đoạn 2014 - 2019 và các mục tiêu, quan điểm, định hƣớng và đề xuất hoàn thiện giải pháp tài chính phát triển nông nghiệp của tỉnh Nghệ An nghiên cứu áp dụng đến năm 2025, tầm nhìn đến 2030. Kinh nghiệm của các nƣớc và địa phƣơng khác ở Việt Nam luận án nghiên cứu kinh nghiệm của Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Thành phố Hồ Chí Minh, An Giang, Thái Bình trong khoảng thời gian từ năm 1999 - 2019. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận án sử dụng phƣơng pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để nghiên cứu các vấn đề, hiện tƣợng trong trạng thái động, đảm bảo tính logic, tính toàn diện và tính thực tiễn.

Trên cơ sở đó, luận án đã sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực kinh tế nhƣ: Phƣơng pháp tổng hợp, phƣơng pháp phân tích, phƣơng pháp thống kê, so sánh, phƣơng pháp khảo sát bằng bảng hỏi. Phương pháp tổng hợp: Phƣơng pháp này đƣợc sử dụng nhằm kế thừa có chọn lọc những kết quả nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về những vấn đề lý luận có liên quan đến giải pháp tài chính phát triển nông nghiệp. Trên cơ sở đó hình thành cơ sở lý luận cho đề tài của luận án.