Luận án CNH, HĐH Nông nghiệp Nông thôn Đồng bằng sông Hồng - Nguyễn Mạnh Hổ

3 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Các tài liệu được trích dẫn đúng qui định và được ghi đầy đủ trong danh mục tài liệu tham khảo, không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố. Tác giả luận án Nguyễn Mạnh Hổ luan an 4 MỤC LỤC TRANG BÌA PHỤ Trang LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH MỞ ĐẦU 7 Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 13 1.

Các công trình nghiên cứu ở ngoài nước đã công bố có liên quan đến đề tài luận án 13 1. Các công trình nghiên cứu ở trong nước đã công bố có liên quan đến đề tài luận án 20 1. Khái quát kết quả nghiên cứu các công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục nghiên cứu 28 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN 34 2. Quan niệm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn 34 2.

Quan niệm, nội dung và những nhân tố tác động đến quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Đồng bằng sông Hồng 51 2. Kinh nghiệm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và bài học rút ra cho Đồng bằng sông Hồng 62 Chương 3 THỰC TRẠNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG 75 3. Thành tựu, hạn chế trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Đồng bằng sông Hồng 75 3. Nguyên nhân của thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra cần tập trung giải quyết trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Đồng bằng sông Hồng 115 Chương 4 QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG TRONG THỜI GIAN TỚI 125 4.

Quan điểm đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Đồng bằng sông Hồng trong thời gian tới 125 4. Giải pháp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Đồng bằng sông Hồng trong thời gian tới 137 KẾT LUẬN 164 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 166 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 167 PHỤ LỤC 181 luan an 5 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CHỮ VIẾT TẮT 1 Công nghiệp hóa CNH 2 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH, HĐH 3 Cơ cấu kinh tế CCKT 4 Cơ cấu lao động CCLĐ 5 Đồng bằng sông Cửu Long ĐBSCL 6 Đồng bằng sông Hồng ĐBSH 7 Giáo dục và đào tạo GD&ĐT 8 Hiện đại hóa HĐH 9 Hợp tác xã HTX 10 Khoa học và công nghệ KH&CN 11 Kinh tế - xã hội KT-XH 12 Nguồn nhân lực NNL 13 Nông thôn mới NTM 14 Tiểu thủ công nghiệp TTCN 15 Tổng sản phẩm trên địa bàn GRDP luan an 6 DANH MỤC CÁC BẢNG TT TÊN BẢNG Trang 1 Giá trị sản xuất nông nghiệp của ĐBSH giai đoạn từ năm 2011 - 2019 81 2 Giá trị sản xuất các ngành kinh tế nông thôn ở ĐBSH giai đoạn từ năm 2011 - 2019 88 3 Cơ cấu lao động khu vực nông thôn phân theo ngành kinh tế giai đoạn 2011 - 2019 90 4 Cơ cấu lao động khu vực nông thôn ở ĐBSH phân theo trình độ đào tạo giai đoạn từ năm 2011 - 2019 92 DANH MỤC CÁC HÌNH TT TÊN HÌNH Trang 1 Cơ cấu các ngành nông, lâm, thủy sản và dịch vụ nông nghiệp ở ĐBSH giai đoạn từ năm 2011 - 2019 82 2 Cơ cấu cây trồng ở ĐBSH giai đoạn từ năm 2011 - 2019 84 3 Cơ cấu kinh tế nông thôn ở ĐBSH giai đoạn từ năm 2011 - 2019 89 luan an 7 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Công nghiệp hóa, HĐH nông nghiệp, nông thôn có vị trí, vai trò quan trọng đặc biệt đối với phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân. Từ sau Hội nghị lần thứ 5 của BCH Trung ương Đảng (khoá VII), việc phát triển toàn diện nông thôn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, được đặt trong mối quan hệ với CNH, HĐH và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.

Vấn đề này được nhấn mạnh lại tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng, được coi như một trong những trọng tâm phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong giai đoạn tới. Nghị quyết Hội nghị BCH Trung ương lần thứ 6 (khoá VIII) nhấn mạnh và cụ thể hoá thêm việc tăng cường CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Việt nam. Coi vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp CNH, HĐH, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển KT-XH bền vững. Đặc biệt tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương 5 (khóa IX) đã có Nghị quyết số 15 về đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn.

Trong đó nhấn mạnh: “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Phát triển công nghiệp, dịch vụ phải gắn bó chặt chẽ, hỗ trợ đắc lực và phục vụ có hiệu quả cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn” [49, tr. Trong quá trình triển khai các chủ trương CNH, HĐH đối với nông nghiệp, nông thôn, khu vực ĐBSH đảm nhận vai trò là động lực CNH, HĐH của cả nước. chính vì vậy, trong những năm qua, các địa phương ở ĐBSH đã có những chủ trương, chính sách và biện pháp tích cực thúc đẩy CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn và mang lại những thành tựu quan trọng về kinh tế, chính trị, xã hội.

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn của vùng đã từng bước chuyển dịch theo hướng CNH, HĐH, tỷ trọng nông nghiệp đã giảm từ 50,5% năm 2011 xuống còn 38,2% năm 2018; tương ứng với đó công nghiệp luan an 8 tăng từ 22,8% lên 28,6%; dịch vụ, thương mại tăng từ 26,7% lên 33,2% [109;110]. Tuy nhiên, quá trình thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH còn có những mặt hạn chế, kết quả đạt được chưa thực sự như mục tiêu, yêu cầu đặt ra như: Mức độ đổi mới, ứng dụng KH&CN vào sản xuất còn thấp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn diễn ra còn chậm, xây dựng quan hệ sản xuất trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn chưa thật phù hợp, hệ thống kết cấu hạ tầng nông thôn chưa tạo được cơ sở vững chắc để đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Để góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH, cũng như đề xuất quan điểm, giải pháp nhằm đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn trong những năm tới, nghiên cứu sinh chọn vấn đề“Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Đồng bằng sông Hồng” làm đề tài luận án tiến sĩ, phù hợp với chuyên ngành Kinh tế chính trị và không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH.

Trên cơ sở đó, đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH; rút ra những vấn đề luận án cần tiếp tục tập trung giải quyết. - Phân tích cơ sở lý luận về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH; đưa ra được quan niệm, nội dung, tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH. - Nghiên cứu kinh nghiệm một số vùng trong nước về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn để rút ra bài học cho CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH trong những năm tới.

luan an 9 - Phân tích, đánh giá thực trạng; chỉ ra nguyên nhân từ thực trạng và những vấn đề đặt ra cần tập trung giải quyết trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH thời gian qua. - Đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH trong thời gian tới. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Luận án nghiên cứu CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung Luận án tập trung nghiên cứu những nội dung cơ bản về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH như: Đổi mới, ứng dụng tiến bộ KH&CN vào sản xuất nông nghiệp, kinh tế nông thôn; chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động nông nghiệp, nông thôn; xây dựng quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp và hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng nông thôn.

Về không gian Luận án nghiên cứu 11 tỉnh, thành phố thuộc ĐBSH bao gồm: Thành phố Hà Nội, tỉnh Vĩnh Phúc, tỉnh Bắc Ninh, tỉnh Quảng Ninh, thành phố Hải Phòng, tỉnh Hải Dương, tỉnh Hưng Yên, tỉnh Thái Bình, tỉnh Hà Nam, tỉnh Nam Định và tỉnh Ninh Bình. Về thời gian Khảo sát, đánh giá quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH từ năm 2011 đến năm 2019, đề xuất quan điểm và giải pháp đến năm 2030. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, chủ trương, đường lối chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam, Quyết định của Chính phủ về phê duyệt quy hoạch phát triển vùng, văn bản hướng dẫn của các Bộ, ngành Trung ương có luan an 10 liên quan đến phát triển nông nghiệp, nông thôn nói chung và CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở ĐBSH nói riêng. Cơ sở thực tiễn Luận án được hoàn thiện dựa trên cơ sở khảo sát, điều tra của tác giả và các báo cáo tổng kết, số liệu thống kê của các Bộ, ban ngành Trung ương; các sở, ban ngành các tỉnh, thành phố thuộc ĐBSH và kế thừa các công trình nghiên cứu đã công bố có liên quan đến CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn.