Nghiên cứu áp dụng kỹ thuật thông khí áp lực dương liên tục Boussignac (CPAP-B) trong xử trí trước bệnh viện khó thở cấp cứu - Luận án tiến sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 ----------- NGUYỄN THÀNH NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG KỸ THUẬT THÔNG KHÍ ÁP LỰC DƯƠNG LIÊN TỤC BOUSSIGNAC (CPAP-B) TRONG XỬ TRÍ TRƯỚC BỆNH VIỆN KHÓ THỞ CẤP CỨU LUẬN ÁN TIẾN SĨ Hà Nội - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 ----------- NGUYỄN THÀNH NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG KỸ THUẬT THÔNG KHÍ ÁP LỰC DƯƠNG LIÊN TỤC BOUSSIGNAC (CPAP-B) TRONG XỬ TRÍ TRƯỚC BỆNH VIỆN KHÓ THỞ CẤP CỨU Chuyên ngành: Gây mê hồi sức Mã số: 62720122 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. LÊ ANH TUẤN Hà Nội – 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi là: Nguyễn Thành, nghiên cứu sinh chuyên ngành Gây mê hồi Hồi sức, Viện nghiên cứu khoa học Y Dược lâm sàng 108, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của: - GS. Vũ Văn Đính, Nguyên Chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và chống độc Việt Nam, nguyên trưởng Bộ môn Hồi sức cấp cứu Trường Đại học Y Hà Nội, Nguyên Trưởng khoa Hồi sức cấp cứu A9 Bệnh viện Bạch Mai.

Lê Anh Tuấn, nguyên Giám đốc Sở Y tế Hà Nội 2. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam 3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này Hà Nội, ngày 10 tháng 11 năm 2017 Người viết cam đoan Nguyễn Thành LỜI CẢM ƠN Với sự nỗ lực của bản thân cùng với sự giúp đỡ của các Thầy, Cô, các đồng nghiệp, tôi đã hoàn thành luận án này. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến:  GS.

Vũ Văn Đính, nguyên Chủ tịch Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam, nguyên trưởng Bộ môn Hồi sức cấp cứu Trường Đại học Y Hà Nội, nguyên trưởng khoa Hồi sức cấp cứu A9. Thầy không chỉ là người động viên, hướng dẫn tôi thực hiện công trình nghiên cứu này mà còn là người truyền cảm hứng, cho tôi quyết tâm dấn thân vào chuyên ngành Y học cấp cứu trước bệnh viện. TS Lê Anh Tuấn, nguyên Giám đốc Sở Y tế Hà Nội, những ý kiến hướng dẫn và sự giúp đỡ của Thầy có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình triển khai nghiên cứu này. Tôi xin trân trọng cảm ơn:  Đảng ủy, Ban giám đốc Viện NCKH Y Dược lâm sàng 108, Bộ môn Gây mê – Hồi sức Viện NCKH Y Dược lâm sàng 108, Ban giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội, các đồng nghiệp công tác tại Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội và khoa Hồi sức tích cực bệnh viện Thanh Nhàn đã tạo điều kiện, phối hợp, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án.

Trần Duy Anh, PGS.TS Lê Việt Hoa, các Thầy, Cô Bộ môn Gây mê – Hồi sức Viện NCKH Y Dược lâm sàng 108, Phòng sau đại học Viện NCKH Y Dược lâm sàng 108 đã hết sức tạo điều kiện, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.TS Mai Xuân Hiên, nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Hồi sức cấp cứu Học viện Quân Y 103, những ý kiến đóng góp quý báu của Thầy trong suốt quá trình nghiên cứu đã giúp tôi hoàn thiện luận án của mình. Tôi xin trân trọng cảm ơn:  TS Đặng Văn Chính, nguyên Giám đốc bệnh viện Thanh Nhàn, nguyên Phó giám đốc Sở Y tế Hà Nội, Chánh thanh tra Bộ y tế, Thầy là người luôn động viên, giúp đỡ, tiếp thêm nghị lực cho tôi trong cuộc sống cũng như trong toàn bộ quá trình thực hiện nghiên cứu này Xin được bày tỏ lòng biết ơn tới các bệnh nhân đã đồng ý tham gia vào nghiên cứu để tôi có thể thực hiện được luận án này Cuối cùng Tôi xin gửi trọn lòng biết ơn và tình cảm yêu quý nhất đến Cha, Mẹ, Vợ, Con, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn ở bên tôi, giúp đỡ, động viên chia sẻ cùng tôi những khó khăn vất vả để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận án này. Nguyễn Thành MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ ……………………………………………………………. 1 Chương 1: TỔNG QUAN ……………………………………………….

Khó thở cấp cứu …………………………………………………. Khái niệm khó thở cấp cứu …………………………………. Dịch tễ học khó thở cấp cứu ………………………………… 4 1. Cơ chế bệnh sinh của khó thở cấp cứu ……………………… 4 1.

Nguyên tắc xử trí khó thở cấp cứu trước bệnh viện ………… 5 1. Suy hô hấp cấp …………………………………………………… 7 1. Triệu chứng lâm sàng và biến đổi khí máu …………………. Nguyên tắc xử trí suy hô hấp cấp trước bệnh viện …………… 8 1.

Các biện pháp hỗ trợ hô hấp trước bệnh viện. Oxy liệu pháp ………………………………………………. Hô hấp nhân tạo miệng miệng ……………………………….4 Hô hấp nhân tạo miệng mũi …………………………………. Hô hấp nhân tạo miệng - van một chiều …………………….

Hô hấp nhân tạo miệng - mặt nạ ……………. TKNT xâm nhập bằng máy thở trước bệnh viện ……………. TKNT áp lực dương liên tục trước bệnh viện ………………. lịch sử ra đời của CPAP-B …………….

Nguyên lý hoạt động và cấu tạo của van CPAP-B …………… 21 1. Chỉ định, chống chỉ định và ứng dụng lâm sàng của CPAP-B 24 1. Hiệu quả của CPAP-B xử trí SHH cấp tại bệnh viện ………… 31 1. Hiệu quả của CPAP-B xử trí SHH cấp trước bệnh viện 32 1.

Tác dụng không mong muốn của CPAP-B …………….…… 35 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……… 39 2. Đối tượng nghiên cứu ………. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân ……………. Tiêu chuẩn loại bệnh nhân khỏi nghiên cứu ….

Phương pháp nghiên cứu …………. Thiết kế nghiên cứu ……………. Cách chọn mẫu ……………………………………………… 41 2. Phương tiện nghiên cứu …………………………………….

Các bước tiến hành nghiên cứu ……………………………… 44 2. Các chỉ số nghiên cứu ………………………………………. Các tiêu chí đánh giá ………………………………………… 53 2. Phương pháp xử lý thống kê …………….

Khía cạnh đạo đức của đề tài nghiên cứu ………………………. 59 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ……………. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu ……………. Đặc điểm lâm sàng và khí máu của bệnh nhân nghiên cứu …….

Đặc điểm lâm sàng …………………………………………. Đặc điểm các chỉ số sinh tồn ………………………………… 68 3. Đặc điểm khí máu ……………. Hiệu quả của CPAP Boussignac trong xử trí khó thở cấp cứu trước bệnh viện ……………………………………………….

Tình hình sử dụng CPAP Boussignac. So sánh hiệu quả lâm sàng trước và sau khi sử dụng CPAP-B 71 3. Thay đổi dấu hiệu sinh tồn trước và sau can thiệp ……………. Thay đổi khí máu động mạch trước và sau can thiệp ………… 79 3.

So sánh hiệu quả TKNT KXN bằng CPAP Boussignac đối với các nhóm bệnh ………………………………………………. Kết quả xử trí khó thở cấp cứu bằng CPAP Boussignac trước bệnh viện và một số tác dụng không mong muốn liên quan …. Kết quả xử trí cấp cứu trước bệnh viện ………………………. Sự thích nghi và tác dụng không mong muốn ……………….

85 Chương 4: BÀN LUẬN ……………. Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu ……………. Đặc điểm về tuổi …………………………………………… 88 4. Đặc điểm về giới tính ……………………………………… 88 4.

Thời điểm xảy ra cấp cứu …………………………………. Thời gian cấp cứu và vận chuyển …………………………. Nguyên nhân khó thở cấp cứu ……………………………… 91 4. Đặc điểm lâm sàng và khí máu của bệnh nhân nghiên cứu.

Đặc điểm lâm sàng …………………………………………. Đặc điểm khí máu. Hiệu quả của CPAP Boussignac trong xử trí khó thở cấp cứu trước bệnh viện. Quá trình áp dụng CPAP Boussignac ……………………….

So sánh hiệu quả lâm sàng trước và sau can thiệp …………… 99 4. Thay đổi dấu hiệu sinh tồn trước và sau can thiệp …………… 102 4. So sánh biến đổi khí máu trước và sau can thiệp …………… 109 4. So sánh hiệu quả của CPAP-B đối với các nhóm bệnh nhân.

Kết quả xử trí khó thở cấp cứu bằng CPAP-B trước bệnh viện 117 4. Mức độ thích ứng và một số tác dụng không mong muốn khi áp dụng kỹ thuật CPAP Boussignac …………………………… 120 4. Mức độ thích ứng với CPAP Boussignac …………………… 120 4. Tác dụng không mong muốn liên quan đến CPAP Boussignac 121 KẾT LUẬN …………….

125 Danh mục công trình của tác giả Tài liệu tham khảo Bệnh án nghiên cứu Danh sách bệnh nhân nghiên cứu DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN AMBU Artificial Manual Breathing Unit Bộ hỗ trợ hô hấp nhân tạo bằng tay BiPAP Bilevel Positive Airway Pressure Thông khí hai mức áp lực dương đường thở CPAP Continuous Positive Airway Pressure Áp lực dương đường thở liên tục CPAP-B CPAP Boussignac CPR Cardiopulmonary resuscitation Hồi sinh tim phổi CC TBV Cấp cứu trước bệnh viện COPD Chronic Obstructive Pulmonary Disease Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính EtCO2 End-Tidal CO2 CO2 cuối thì thở ra FDA Food and Drug Administration Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ FETCO2 End-tidal CO2 fraction Phân số CO2 cuối thì thở ra FiO2 Fraction of inspired Oxygen Phân lượng oxy trong khí thở vào HPQ Hen phế quản HATT Huyết áp tâm thu HATTr Huyết áp tâm trương HATB Huyết áp trung bình MKQ Mở khí quản n Number Số lượng NKQ Nội khí quản PTP Trans-pulmonary pressure Áp lực xuyên phổi PPC Phù phổi cấp PEEP Positive End-Expiratory Pressure Áp lực dương cuối thì thở ra SpO2 Peripheral Capillary Oxygen Saturation Độ bão hòa oxy máu mao mạch SHH Suy hô hấp TKNT Thông khí nhân tạo TKNT KXN Thông khí nhân tạo không xâm nhập TBV Trước bệnh viện TBMMN Tai biến mạch máu não TNGT Tai nạn giao thông VP Viêm phổi V/Q ventilation/perfusion ratio Thông khí/tưới máu DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Phân bố bệnh nhân nghiên cứu theo giới tính ………………. Phân bố giới tính theo chẩn đoán cấp cứu trước bệnh viện …. Thời gian xảy ra cấp cứu ……………….

Tiền sử bệnh tật ………………. Tình trạng ý thức ………………. Triệu chứng xanh tím ………………. Khả năng nói của bệnh nhân khó thở cấp cứu ……………….

Tình trạng vã mồ hôi ………………. Dấu hiệu thở bụng nghịch thường ………………. Co kéo cơ hô hấp phụ ………………. Mức độ suy hô hấp lâm sàng ……………….

Dấu hiệu thần kinh khu trú ………………. Các chỉ số sinh tồn trước can thiệp …………………………. Khí máu trước can thiệp ………………. Thăng bằng toan kiềm trước can thiệp …………………….

Đường dùng CPAP Boussignac ………………. Điều chỉnh mức áp lực dương trong quá trình can thiệp …… 70 Bảng 3. So sánh mức độ xanh tím trước và sau can thiệp ……………. Thay đổi khả năng nói trước và sau can thiệp ……………….

Dấu hiệu co kéo cơ hô hấp phụ trước và sau can thiệp ……… 73 Bảng 3. Thay đổi dấu hiệu sinh tồn trước và sau can thiệp ………….