Luận án: Thảo luận nhóm dạy môn Đường lối cách mạng theo định hướng phát triển năng lực

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI MAI THU TRANG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành : Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Giáo dục chính trị Mã số : 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1: PGS. HÀ NỘI – Năm 2019 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả được nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tác giả Mai Thu Trang iii LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến các thầy giáo: PGS.Nguyễn Văn Long đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, thực hiện và hoàn thành luận án.

Tôi xin cảm ơn những góp ý vô cùng quý báu của các nhà khoa học, sự tạo điều kiện giúp đỡ của Ban Giám hiệu, Phòng Sau Đại học và các phòng ban chức năng khác, Ban chủ nhiệm, quý thầy cô Khoa Lý luận chính trị và Giáo dục công dân thuộc trường Đại học Sư phạm Hà Nội - nơi tôi được vinh dự tham gia nghiên cứu và học tập; Ban Giám hiệu, Ban chủ nhiệm, quý thầy cô Khoa Giáo dục chính trị trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh - nơi tôi đang công tác; Ban Giám hiệu, giảng viên và sinh viên các trường đại học - nơi tôi tiến hành điều tra khảo sát và tổ chức thực nghiệm đã tạo điều kiện thuận lợi và hợp tác cùng tôi trong suốt quá trình thực nghiệm đề tài. Xin gửi những lời tri ân chân thành nhất tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn quan tâm, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Hà Nội, tháng 5 năm 2019 Tác giả Mai Thu Trang iv DANH MỤC KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT Quy định viết tắt Những từ viết tắt CNTT Công nghệ thông tin CNTT&TT Công nghệ thông tin và truyền thông DH Dạy học ĐC Đối chứng ĐG Đánh giá ĐH Đại học ĐHPTNL Định hướng phát triển năng lực ĐLCMCĐCSVN Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam GV Giảng viên KT Kiểm tra NL Năng lực NXB Nhà xuất bản PP Phương pháp PPDH Phương pháp dạy học PPDHTC Phương pháp dạy học tích cực PPTLN Phương pháp thảo luận nhóm PTNL Phát triển năng lực SV Sinh viên TLN Thảo luận nhóm TLTK Tài liệu tham khảo TN Thực nghiệm TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh v MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài.

Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Những luận điểm cần bảo vệ. Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án.

5 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC. Tổng quan về PPTLN trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực. Phương pháp thảo luận nhóm. Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học theo ĐHPTNL.

Những nghiên cứu về PPTLN trong DH môn ĐLCMCĐCSVN theo ĐHPTNL. Những vấn đề luận án cần đi sâu nghiên cứu. 26 Kết luận chương 1. 28 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC.

Cơ sở lý luận về PPTLN trong DH môn ĐLCMCĐCSVN theo ĐHPTNL 29 2. Những vấn đề chung về PPTLN trong dạy học theo ĐHPTNL. PPTLN trong dạy học môn ĐLCMCĐCSVN theo ĐHPTNL. Cơ sở thực tiễn sử dụng PPTLN trong DH môn ĐLCMCĐCSVN theo ĐHPTNL cho SV các trường ĐH ở TPHCM hiện nay.

Đặc điểm của sinh viên trên địa bàn TP Hồ Chí Minh. Khảo sát thực trạng việc sử dụng PPTLN trong DH môn ĐLCMCĐCSVN theo ĐHPTNL cho SV các trường ĐH ở TPHCM hiện nay. Đánh giá thực trạng việc sử dụng PPTLN trong DH môn ĐLCMCĐCSVN theo ĐHPTNL. 69 Kết luận chương 2.

76 CHƯƠNG 3: NGUYÊN TẮC VÀ QUY TRÌNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC. Các nguyên tắc sử dụng PPTLN trong DH môn ĐLCMCĐCSVN theo ĐHPTNL 77 3. Đảm bảo mục tiêu của môn học. Đảm bảo tính Đảng và tính khoa học.

Đảm bảo tính thực tiễn. Đảm bảo tính tích cực hoạt động của người học. Quy trình sử dụng PPTLN trong DH môn ĐLCMCĐCSVN theo ĐHPTNL 85 3. Chuẩn bị hoạt động TLN theo ĐHPTNL.

Tổ chức hoạt động TLN theo ĐHPTNL. Kiểm tra, đánh giá hoạt động TLN theo ĐHPTNL. 102 Kết luận chương 3. 119 CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM VỀ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Kế hoạch thực nghiệm. Mục đích thực nghiệm. Nguyên tắc tổ chức thực nghiệm. Đối tượng tổ chức thực nghiệm.

Phương pháp thực nghiệm. Tổ chức thực nghiệm. Thời gian, đơn vị triển khai thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm.

Các tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm. Phương pháp xử lý kết quả thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm. Giai đoạn 1 – Thực nghiệm thăm dò.

Giai đoạn 2 – Thực nghiệm tác động. Đánh giá chung về kết quả thực nghiệm. 140 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 142 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

147 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 148 PHỤ LỤC viii DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.Số lượng và phân bố các trường đại học trên toàn quốc. Mức độ sử dụng PPTLN trong dạy học môn ĐLCMCĐCSVN theo ĐHPTNL (GV). Mức độ cần thiết sử dụng PPTLN trong DH môn ĐLCMCĐCSVN theo ĐHPTNL (SV).

Mức độ sử dụng PPTLN theo ĐHPTNL của GV trong dạy học môn ĐLCMCĐCSVN trên lớp (SV). Các bước thực hiện TLN theo ĐHPTNL trên lớp của GV. Tỷ lệ sử dụng PPTLN theo ĐHPTNL so với các PPDH khác. Khó khăn khi sử dụng PPTLN.

Những NL được hình thành khi sử dụng PPTLN theo ĐHPTNL. Lựa chọn PPDH trên lớp của SV. Hạn chế khi tham gia TLN theo ĐHPTNL của SV. Kiểm tra, đánh giá TLN theo ĐHPTNL.

Quy trình TLN trong dạy học môn ĐLCMCĐCSVN theo ĐHPTNL. Biểu đồ tần suất (%) biểu diễn phân loại kết quả bài kiểm tra đầu vào trước thực nghiệm. Biểu đồ tần suất phân phối điểm kiểm tra sau thực nghiệm tác động. 135 ix DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Phiếu đánh giá giữa SV với SV. Phiếu tự đánh giá. Tiêu chí đánh giá kĩ năng thu thập và xử lí thông tin. Tiêu chí đánh giá phản hồi, lắng nghe.

Tiêu chí đánh giá sự hợp tác. Tiêu chí đánh giá trình bày ý tưởng. Tình hình cụ thể của đối tượng TN. Phân phối tần số điểm đánh giá đầu vào trước thực nghiệm.

Các tham số đặc trưng của bài kiểm tra đánh giá đầu vào trước thực nghiệm. Phân phối tần số điểm đánh giá sau thực nghiệm thăm dò. Phân phối tần số điểm kiểm tra sau thực nghiệm tác động. Các tham số đặc trưng của bài kiểm tra sau thực nghiệm tác động.

Lý do chọn đề tài Trong bối cảnh của toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và bùng nổ thông tin, đổi mới quá trình đào tạo theo định hướng phát triển năng lực (ĐHPTNL) đã trở thành xu hướng tất yếu đối với các trường đại học (ĐH) trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng. Theo đó, định hướng đổi mới giáo dục đại học đã được thể hiện trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước. Điều 36b Luật Giáo dục sửa đổi (số 44/2009/QH12) nêu rõ “Phương pháp (PP) giáo dục ĐH cần phải coi trọng việc bồi dưỡng năng lực (NL) tự học, tự nghiên cứu, tạo điều kiện cho người học phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện kĩ năng thực hành, tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng”. Khoa học ngày càng phát triển, con người không chỉ phát hiện ra những cái đã có trong tự nhiên, xã hội mà bằng trí tưởng tượng, sáng tạo của mình, con người đã thiết kế xây dựng những mô hình mới chưa có trong thực tiễn.

Các phương pháp suy diễn, mô hình hóa,… dần dần đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu khoa học và trở thành phương pháp đặc trưng cho khoa học hiện đại. Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo (GDĐT) dựa trên triết lý phát triển năng lực (PTNL) của người học rất cần phải có những nghiên cứu xác lập mô hình đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo ĐHPTNL để định hướng cho toàn bộ quá trình đổi mới. Đây là việc làm phù hợp với xu hướng của thời đại và có ý nghĩa về mặt phương pháp luận. Trên thực tiễn về mặt tổng thể đã có nghiên cứu của các nhà khoa học về mô hình PPDH theo định hướng PTNL.

Tuy nhiên, để để áp dụng mô hình này vào thực tiễn, cần có những nghiên cứu cụ thể hơn về các mô hình tổ chức dạy học (DH) ĐHPTNL tiên tiến của thế giới vào điều kiện thực tiễn của Việt Nam, trong đó có mô hình tổ chức thảo luận nhóm (TLN). TLN với tư cách là một hình thức tổ chức DH đặc trưng ở ĐH có nhiều ưu thế trong việc hình thành và PTNL cho người học. Thông qua những chuỗi hoạt động tìm tòi, nghiên cứu và tranh luận được tổ chức có chủ định trong các buổi TLN trên lớp, SV sẽ có nhiều cơ hội để lĩnh hội tốt các tri thức, nắm bắt được con đường đi đến tri thức, đồng thời rèn luyện kĩ năng, tư duy cũng như thái độ, 2 phong cách làm việc khoa học một cách tích cực và hiệu quả. Điều này có nghĩa phương pháp thảo luận nhóm (PPTLN) là một công cụ thực sự hữu hiệu để PTNL hành động cho sinh viên (SV).

Tuy nhiên, trên thực tiễn PPTLN vẫn chưa có một vị trí xứng đáng và chưa trở thành một hình thức tổ chức DH độc lập trong cơ cấu các hình thức tổ chức DH và đào tạo bậc ĐH ở Việt Nam hiện nay.