Luận án Tiến sĩ: Cấu tạo và Ý nghĩa Tên Chính Danh của Người Mnông - Đặng Văn Bình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI ĐẶNG VĂN BÌNH TÊN CHÍNH DANH CỦA NGƢỜI MNÔNG Chuyên ngành: Ngôn ngữ Việt Nam Mã số : 62 22 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Đoàn Văn Phúc 2.TS Nguyễn Thị Lƣơng HÀ NỘI, NĂM 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Đặng Văn Bình MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài .Mục đích và nhiệm vụ của đề tài.

Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu. Hƣớng tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu. Cái mới của luận án. Ý nghĩa của đề tài.

Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu tên riêng chỉ ngƣời ở nƣớc ngoài.

Tình hình nghiên cứu tên riêng chỉ ngƣời ở Việt Nam. Những nghiên cứu về tên riêng chỉ ngƣời và tên chính danh của ngƣời Mnông. Tên riêng chỉ ngƣời và vấn đề định danh. Lý thuyết giao tiếp.

Đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa Mnông. CẤU TẠO TÊN CHÍNH DANH CỦA NGƢỜI MNÔNG. Cấu tạo chung tên chính danh của ngƣời Mnông. Về khái niệm.

Cấu tạo của tổ hợp định danh tên chính danh Mnông. Cấu tạo của các danh tố trong tên chính danh ngƣời Mnông. Cấu tạo của tên Đệm. Cấu tạo của tên Cá nhân.

Cấu tạo của tên Họ. Phân loại các tổ hợp tên chính danh ngƣời Mnông. Cơ sở phân loại. Kết quả phân loại.

Ý NGHĨA VÀ CƠ SỞ ĐẶT TÊN CHÍNH DANH CỦA NGƢỜI MNÔNG. Những vấn đề chung. Cơ sở định danh tên chính danh. Vấn đề nghĩa của tên chính danh.

Về cơ sở đặt tên chính danh ngƣời Mnông. Cơ sở đặt tên Đệm và ý nghĩa của tên Đệm. Cơ sở đặt tên Đệm cho nam giới. Cơ sở đặt tên Đệm cho nữ giới.

Ý nghĩa của tên Đệm. Cơ sở đặt tên Cá nhân và ý nghĩa của tên Cá nhân. Cơ sở đặt tên Cá nhân. Ý nghĩa hàm chỉ trong tên Cá nhân.

Cơ sở đặt tên và ý nghĩa của tên Họ. Khái niệm về tên Họ. Cơ sở đặt tên Họ. Ý nghĩa của tên Họ.

CÁCH SỬ DỤNG TÊN CHÍNH DANH NGƢỜI MNÔNG TRONG GIAO TIẾP VÀ SỰ BIẾN ĐỔI CỦA CHÖNG. Cách sử dụng tên chính danh trong giao tiếp. Sử dụng tên chính danh ở phạm vi giao tiếp quy thức. Sử dụng tên chính danh ở phạm vi giao tiếp phi quy thức.

Sự biến đổi tên chính danh của ngƣời Mnông. Sự biến đổi tên chính danh của ngƣời Mnông theo thời gian. Sự biến đổi của tên Đệm theo thời gian. Sự biến đổi của tên Cá nhân ngƣời Mnông theo thời gian.

Về cách viết tên chính danh của ngƣời Mnông trong tiếng Việt. Thực trạng cách viết tên chính danh ngƣời Mnông trong tiếng Việt. Cơ sở khoa học, mục tiêu và nguyên tắc viết tên chính danh ngƣời Mnông trong tiếng Việt. Về cách viết tên chính danh ngƣời Mnông trong tiếng Việt.

133 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ. 137 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 138 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Tên riêng ngƣời Mnông ở dạng không đầy đủ.

Tên riêng ngƣời Mnông ở dạng đầy đủ. Các tên Đệm dùng cho nam giới ngƣời Mnông. Các tên đệm dùng cho nữ giới ngƣời Mnông. Thống kê tên Họ nam giới ngƣời Mnông (ở Đắk Lắk và Đắk Nông).

Thống kê tên Họ nữ giới người Mnông (ở Đắk Lắk và Đắk Nông). Thống kê tên Họ ngƣời Mnông (ở Đắk Lắk và Đắk Nông). Các loại tổ hợp định danh và các khuôn cấu trúc tên chính danh ngƣời Mnông. Sự biến đổi tên Đệm Y dành cho nam giới và H dành cho nữ giới theo thời gian.

Sự biến đổi tên Đệm khác dành cho nam giới và nữ giới theo thời gian. Sự biến động tên Cá nhân theo lứa tuổi, thời gian và sự phân tầng xã hội. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Tây Nguyên là vùng đất ẩn chứa trong đó bản sắc văn hóa rất đa dạng và phong phú của các dân tộc thiểu số (minority ethnic). Đất trời Tây Nguyên khoáng đạt và hùng vĩ.

Con ngƣời Tây Nguyên anh dũng và cần cù. Văn hóa, ngôn ngữ của các tộc ngƣời Tây Nguyên đa dạng và phong phú. Do điều kiện lịch sử và quá trình phát triển văn hóa-xã hội mà các dân tộc thiểu số ở đây còn không ít phong tục, tập quán, đặc biệt là dấu vết của chế độ mẫu quyền - một chế độ xã hội đã từng diễn ra trong lịch sử loài ngƣời từ nhiều ngàn năm trƣớc. Bởi thế, Tây Nguyên đã và đang là đối tƣợng thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu từ các góc độ khác nhau: sử học, dân tộc học, văn hóa học, ngôn ngữ học, tâm lí học,… Trong số các tộc ngƣời ở Tây Nguyên, ngƣời Mnông là một trong những dân tộc bản địa có thời gian cƣ tụ lâu đời nhất trên vùng đất này.

Ngôn ngữ và văn hóa của ngƣời Mnông đã đƣợc nhiều nhà khoa học tiếp cận và miêu tả từ nhiều khía cạnh khác nhau. Song việc nghiên cứu về tên riêng, trong đó có vấn đề tên chính danh của ngƣời Mnông thì đến nay chƣa thấy có ngƣời nào, công trình, bài viết nào nghiên cứu một cách tƣơng đối đầy đủ. Tên ngƣời là một loại tên riêng quan trọng nằm trong hệ thống tên riêng của mỗi ngôn ngữ. Nghiên cứu nó không chỉ làm rõ bản chất ngôn ngữ học của loại đơn vị này trong tiếng Mnông mà còn giúp cho việc tìm hiểu, khám phá, làm rõ những đặc điểm về lịch sử, văn hóa mà còn góp phần vào việc chuẩn hóa tên chính danh của của dân tộc này trong tiếng Việt.

Ngoài ra, việc nghiên cứu tên chính danh của ngƣời Mnông một cách tƣơng đối đầy đủ và chính xác là một việc quan trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cƣ dân, giúp ngƣời Mnông thực thi các quyền dân sự, chính trị,… Đồng thời, nó còn góp phần giúp cơ quan quản lý Nhà nƣớc ở Trung ƣơng 2 cũng nhƣ ở các địa phƣơng có ngƣời Mnông cƣ trú làm tốt công tác dân tộc. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu tên chính danh của ngƣời Mnông còn góp phần phát huy và điều chỉnh những văn bản quy phạm pháp luật hƣớng dẫn thủ tục hành chính trong lĩnh vực quản lý hộ khẩu, hộ tịch, đặc biệt đối với cƣ dân các dân tộc thiểu số nói chung. Thực tế hiện nay, việc ghi tên chính danh của ngƣời Mnông là hết sức đa dạng, phức tạp và có nhiều bất cập, không theo một quy chuẩn nào. Do điều kiện lịch sử và quá trình phát triển văn hóa tộc ngƣời mà hiện nay đại đa số ngƣời Mnông ở hai tỉnh Đăk Lăk và Đăk Nông - hai địa phƣơng có đông ngƣời Mnông nhất trong cả nƣớc lại ghi tên Đệm, tên Cá nhân và tên Họ không nhất quán trong các hồ sơ, văn bản, giấy tờ có giá trị pháp lý.

Điều này đã ảnh hƣởng không nhỏ tới công tác quản lý nhà nƣớc về công tác dân tộc. Nhu cầu thống nhất cách viết tên chính danh ngƣời Mnông hiện nay là một đòi hỏi của thực tế khách quan. Đó chính là những lí do mà chúng tôi lựa chọn và thực hiện đề tài luận án Tên chính danh của người Mnông.MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI 2. Mục đích của đề tài Luận án nghiên cứu đặc điểm tên chính danh của ngƣời Mnông từ các phƣơng diện: cấu tạo; cơ sở đặt tên và ý nghĩa; sự biến đổi tên chính danh và cách sử dụng tên chính danh ngƣời Mnông trong giao tiếp để góp phần chuẩn hóa tên chính danh của họ trong các văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời góp phần giúp cơ quan quản lý Nhà nƣớc (ở Trung ƣơng cũng nhƣ ở các địa phƣơng có ngƣời Mnông cƣ trú) làm tốt công tác dân tộc, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc ở Việt Nam ngày càng vững chắc.

Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài Để đạt đƣợc mục đích trên, đề tài phải giải quyết 4 nhiệm vụ sau: 3 - Thứ nhất, tổng quan tình hình nghiên cứu về tên chính danh của ngƣời trên thế giới và ở Việt Nam có liên quan đến nội dung nghiên cứu tên chính danh ngƣời Mnông; xây dựng cơ sở lí thuyết liên quan tới việc miêu tả các đặc điểm của tên chính danh ngƣời Mnông; - Thứ hai, chỉ ra đặc điểm về cấu tạo của các đơn vị tham gia vào việc tạo nên tổ hợp định danh tên chính danh ngƣời Mnông. - Thứ ba, chỉ ra đặc điểm về ý nghĩa của các đơn vị tham gia vào việc tạo nên tổ hợp định danh tên chính danh ngƣời Mnông. - Thứ tƣ, chỉ ra đặc điểm về sự biến đổi và cách sử dụng tên chính danh của ngƣời Mnông trong các phạm vi, môi trƣờng giao tiếp khác nhau cũng nhƣ sự biến đổi của chúng theo thời gian để làm nổi bật đặc điểm văn hóa tộc ngƣời Mnông khi sử dụng tên chính danh. Đồng thời, trên cơ sở các kết quả nghiên cứu của mình, luận án sẽ có kiến nghị đề xuất (trong phạm vi cho phép) về việc viết tên chính danh của ngƣời Mnông trong tiếng Việt trên các văn bản giấy tờ có giá trị pháp lí, góp phần vào công tác quản lí nhà nƣớc trong lĩnh vực dân tộc ở nƣớc ta hiện nay.

ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3. Đối tƣợng nghiên cứu Trong tiếng Mnông, tên riêng ngƣời Mnông làm thành một tiểu hệ thống riêng biệt bao gồm nhiều hình thức biểu hiện khác nhau nhƣ: tên tục, tên chính, tên hiệu, tên thánh, tên thƣờng gọi, biệt danh,… Trong số các hình thức tên gọi nói trên, tên gọi chính danh (còn gọi là tên thật, tên chính, nguyên tên, tên khai sinh) đƣợc xem là hình thức tên gọi chủ yếu và là quan trọng nhất. Bởi vậy, luận án chọn tên chính danh của ngƣời Mnông làm đối tƣợng nghiên cứu. Những hình thức tên gọi khác của ngƣời Mnông hay tên gọi của các dân tộc khác nếu có đƣợc nhắc đến cũng chỉ để làm nổi rõ đặc điểm của tên gọi chính danh của ngƣời Mnông mà thôi.

Phạm vi nghiên cứu 3.