Luận án: Phát triển năng lực dạy học số học cho sinh viên Giáo dục Tiểu học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ TRÚC MINH GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC SỐ HỌC CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC Ở TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI, 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ TRÚC MINH GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC SỐ HỌC CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC Ở TRƢỜNG ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Lí luận và Phƣơng pháp dạy học bộ môn Toán Mã số: 9 14 01 11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. Lê Tuấn Anh 2. Trần Việt Cƣờng HÀ NỘI, 2019 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan luận án “Góp phần phát triển năng lực dạy học số học cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học ở trường đại học” là công trình nghiên cứu của riêng tác giả. Các kết quả nghiên cứu và các số liệu nêu trong luận án là hoàn toàn trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác trƣớc đó.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Thị Trúc Minh MỤC LỤC MỞ ĐẦU. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.

KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

NHỮNG VẤN ĐỀ ĐƢA RA BẢO VỆ. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN .6 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC SỐ HỌC CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Những nghiên cứu ở nƣớc ngoài.

Những nghiên cứu trong nƣớc. Nội dung số học ở Tiểu học. Khái quát về lịch sử hình thành và phát triển của số tự nhiên. Khái quát về lịch sử hình thành và phát triển của số hữu tỉ.

Cấu trúc đại số của các tập hợp số. Đặc điểm của nội dung số học trong chƣơng trình môn Toán ở Tiểu học. Mục tiêu dạy học số học ở Tiểu học. Đặc điểm dạy và học toán ở Tiểu học.

Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học. Đặc điểm học tập toán của học sinh tiểu học. Đặc điểm dạy học toán ở Tiểu học. Năng lực toán học của học sinh tiểu học.

Năng lực dạy học số học của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học. Năng lực, năng lực sƣ phạm và năng lực dạy học. Năng lực dạy học số học của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học. Tiêu chí đánh giá năng lực dạy học số học của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học.

Thực trạng năng lực dạy học số học của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học ở các trƣờng đại học hiện nay. Mục đích khảo sát. Đối tƣợng và thời gian khảo sát. Nội dung khảo sát.

Kết quả khảo sát .58 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 .66 Chƣơng 2: NHỮNG BIỆN PHÁP SƢ PHẠM NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC SỐ HỌC CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC. Những định hƣớng xây dựng các biện pháp phát triển năng lực dạy học số học cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học. Những biện pháp sƣ phạm nhằm phát triển năng lực dạy học số học cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học. Nhóm biện pháp: Phát triển năng lực hiểu biết về những vấn đề liên quan tới nội dung số học ở Tiểu học.

Căn cứ đề xuất nhóm biện pháp. Mục đích của nhóm biện pháp. Dạy học học phần Toán cao cấp theo hƣớng có liên hệ với nội dung số học trong sách giáo khoa môn Toán tiểu học. Tổ chức dạy học học phần Toán cao cấp bằng hình thức seminar chú trọng liên hệ với nội dung số học ở Tiểu học.

Tổ chức cho sinh viên thực hiện các dự án học tập nhỏ về liên hệ giữa tri thức của Toán cao cấp với nội dung số học ở Tiểu học trong dạy học học phần Toán cao cấp. Kết luận nhóm biện pháp. Nhóm biện pháp: Tạo tiềm năng dạy học số học cho sinh viên. Căn cứ đề xuất nhóm biện pháp.

Mục đích của nhóm biện pháp. Biện pháp 4: Rèn luyện kĩ năng dạy học tính toán cho sinh viên thông qua dạy học học phần Phƣơng pháp dạy học Toán. Tạo tiềm năng dạy học giải toán số học cho sinh viên thông qua học phần Giải toán tiểu học. Tổ chức cho sinh viên thực hành xây dựng tình huống, câu hỏi, bài tập trong dạy học số học ở Tiểu học thông qua rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm.

Kết luận nhóm biện pháp. Nhóm biện pháp: Tập dƣợt cho sinh viên vận dụng những tri thức phƣơng pháp dạy học. Căn cứ đề xuất nhóm biện pháp. Mục đích của nhóm biện pháp.

Rèn luyện cho sinh viên thiết kế và tổ chức những hoạt động dạy học nội dung số học thông qua các học phần về Phƣơng pháp dạy học Toán. Rèn luyện cho sinh viên kỹ năng vận dụng phối hợp các phƣơng pháp dạy học. Tổ chức cho sinh viên trao đổi, seminar về các tình huống đánh giá thƣờng xuyên trong dạy học số học ở tiểu học thông qua học phần Phƣơng pháp dạy học Toán. Kết luận của nhóm biện pháp .120 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 .121 Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM.

Mục đích thực nghiệm sƣ phạm. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm. Công cụ đánh giá kết quả thực nghiệm. Thực nghiệm đợt 1.

Tổ chức thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm. Phân tích kết quả thực nghiệm. Thực nghiệm đợt 2.

Tổ chức thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm. Phân tích kết quả thực nghiệm. Thực nghiệm đợt 3.

Tổ chức thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm. Phân tích kết quả thực nghiệm. Nghiên cứu trƣờng hợp.

Đánh giá kết quả sau thực nghiệm đợt 1. Đánh giá kết quả sau thực nghiệm đợt 2.141 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 .143 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .145 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ .148 TÀI LIỆU THAM KHẢO .149 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Viết đầy đủ DH Dạy học GDTH Giáo dục tiểu học GV Giáo viên GVTH Giáo viên tiểu học HS Học sinh HSTH Học sinh tiểu học KN Kĩ năng KNDH Kĩ năng dạy học NL Năng lực NLDH Năng lực dạy học NLDHSH Năng lực dạy học số học NLSP Năng lực sƣ phạm PPDH Phƣơng pháp dạy học RLNV Rèn luyện nghiệp vụ RLNVSP Rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm SGK Sách giáo khoa SV Sinh viên SH Số học TH Tiểu học DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Kết quả khảo sát việc phát triển NLDH môn Toán cho SV ngành GDTH. Bảng thống kê kết quả học tập năm nhất của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.

Kết quả điểm số của bài kiểm tra số 1. Bảng phân tích kết quả bài kiểm tra số 1. Kết quả điểm thi học phần PPDH Toán TH B. Kết quả điểm thi học phần RLNVSPTX 2.

Bảng phân tích kết quả điểm thi học phần PPDH Toán TH B. Bảng phân tích kết quả điểm thi RLNVSP thƣờng xuyên 2. Kết quả của bài kiểm tra số 2. Kết quả điểm số của bài kiểm tra số 3.

Ý kiến SV về kết quả thực nghiệm nội dung thứ nhất. Bảng phân tích kết quả bài kiểm tra số 2. Bảng phân tích kết quả bài kiểm tra số 3. Các SV đƣợc chọn nghiên cứu trƣờng hợp.

Kết quả học tập của các SV nghiên cứu trƣờng hợp .142 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Mô hình Michigan. Mô hình kiến thức DH toán. Mô hình NLDH của GV toán.

Hình ảnh minh họa cho quá trình thực nghiệm đợt 2. Hình ảnh minh họa cho quá trình thực nghiệm đợt 3 .135 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1. Kết quả đánh giá NL hiểu tâm sinh lí và tƣ duy toán học của HSTH. Kết quả đánh giá NL hiểu biết những vấn đề liên quan tới nội dung SH ở TH.

Kết quả đánh giá NL vận dụng PP, phƣơng tiện và hình thức tổ chức DH SH. Kết quả đánh giá NL thiết kế và tổ chức thực hiện hoạt động DH nội dung SH. Kết quả đánh giá NL dự kiến những khó khăn trong học tập nội dung SH của HSTH và cách khắc phục. Kết quả đánh giá NL đánh giá quá trình và sử dụng kết quả đánh giá vào DH nội dung SH.

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Nền giáo dục nƣớc ta đang trong công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện, chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển cả về phẩm chất và năng lực (NL) của ngƣời học. Để đáp ứng yêu cầu đổi mới, Đảng và Nhà nƣớc ta đã có những chủ trƣơng và chính sách cần thiết để đào tạo và bồi dƣỡng đội ngũ giáo viên (GV). Tuy nhiên, việc nâng cao chất lƣợng đội ngũ GV bằng các biện pháp bồi dƣỡng GV thôi chƣa đủ, mà phải nâng cao chất lƣợng quá trình đào tạo GV ở các trƣờng đại học.

Điều này đã đặt ra nhiều thử thách cho các trƣờng đại học đối với việc cải tiến nội dung, phƣơng pháp dạy học (PPDH) trong chiến lƣợc đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu xã hội. Trong đó, cải tiến nội dung và phƣơng pháp rèn luyện tay nghề cho sinh viên (SV) sƣ phạm nhằm đào tạo ra một đội ngũ GV có năng lực dạy học (NLDH) là nhiệm vụ trọng tâm và cấp thiết. Giáo dục tiểu học (GDTH) là bậc học nền tảng, hình thành những cơ sở ban đầu về NL và nhân cách con ngƣời. GDTH đạt chất lƣợng cao là tiền đề quan trọng cho sự phát triển NL và nhân cách của học sinh (HS) trong những giai đoạn tiếp theo ở trƣờng Trung học cơ sở và Trung học phổ thông để đáp ứng yêu cầu của xã hội ngày nay.

SV ngành GDTH đƣợc đào tạo để trở thành ngƣời GV dạy học (DH) ở bậc Tiểu học (TH), đảm đƣơng vai trò giáo dục định hƣớng cho “sự nghiệp trồng người”, góp phần hình thành và phát triển nhân cách cũng nhƣ NL của HS giai đoạn đầu đời (từ 6 tuổi đến 10 tuổi). Vì vậy, việc đào tạo để họ trở thành ngƣời GV có NLDH là một nhiệm vụ quan trọng.