Luận án TS: Liên quan yếu tố nguy cơ và rối loạn nhiễm sắc thể trước chuyển phôi - Nguyễn Thị Bích Vân

Rối loạn nhiễm sắc thể là sự bất thường về số lượng hoặc cấu trúc của nhiễm sắc thể trong tế bào phôi. Các rối loạn này bao gồm tình trạng Rối loạn lệch bội. Rối loạn lệch bội có thể là Thể ba nhiễm sắc thể (có thêm một nhiễm sắc thể) hoặc Thể đơn nhiễm sắc thể (thiếu một nhiễm sắc thể). Các bất thường cấu trúc cũng rất đáng quan tâm. Điều này bao gồm Chuyển đoạn nhiễm sắc thể, mất đoạn hoặc lặp đoạn. Tầm quan trọng của việc hiểu các rối loạn này rất lớn. Chúng là nguyên nhân chính gây vô sinh, thất bại làm tổ và sẩy thai tái diễn. Khoảng 50-70% các trường hợp sẩy thai sớm có liên quan đến bất thường nhiễm sắc thể. Việc xác định những phôi bị rối loạn nhiễm sắc thể trước chuyển phôi là rất quan trọng. Điều này giúp tránh chuyển những phôi không có khả năng phát triển thành thai kỳ khỏe mạnh. Việc này giúp cải thiện hiệu quả của chu kỳ IVF.

Hậu quả của rối loạn nhiễm sắc thể trước chuyển phôi rất nghiêm trọng. Phôi bị bất thường nhiễm sắc thể thường không thể làm tổ thành công. Nếu làm tổ được, chúng có nguy cơ cao bị Sẩy thai liên tiếp. Nhiều trường hợp dẫn đến Thất bại làm tổ lặp đi lặp lại. Phôi mang Thể ba nhiễm sắc thể hoặc Thể đơn nhiễm sắc thể thường ngừng phát triển sớm. Một số ít trường hợp có thể phát triển đủ tháng. Tuy nhiên, chúng có nguy cơ sinh con mắc dị tật bẩm sinh hoặc hội chứng di truyền nặng. Ví dụ, hội chứng Down (Thể ba nhiễm sắc thể 21) là một hậu quả của rối loạn nhiễm sắc thể. Việc phát hiện sớm giúp ngăn chặn các kết cục tiêu cực này. Nó cho phép lựa chọn phôi tốt nhất để chuyển. Điều này giảm gánh nặng tâm lý và tài chính cho các cặp vợ chồng. Mục tiêu là một thai kỳ khỏe mạnh và sinh con an toàn.

Tuổi mẹ cao là yếu tố nguy cơ số một gây Rối loạn lệch bội ở phôi. Nguy cơ này tăng lên đáng kể sau tuổi 35. Đặc biệt, phụ nữ trên 40 tuổi có tỷ lệ phôi lệch bội rất cao. Nguyên nhân chính là sự lão hóa của tế bào trứng. Quá trình giảm phân của trứng bắt đầu từ khi sinh ra. Nó tạm dừng ở kỳ đầu giảm phân I cho đến khi rụng trứng. Thời gian chờ đợi dài làm tăng khả năng xảy ra lỗi trong quá trình phân chia. Những lỗi này dẫn đến Thể ba nhiễm sắc thể hoặc Thể đơn nhiễm sắc thể. Ví dụ điển hình là Thể ba nhiễm sắc thể 21 (Hội chứng Down). Các rối loạn lệch bội khác cũng thường gặp. Việc tư vấn cho phụ nữ lớn tuổi là cần thiết. Khuyến nghị sàng lọc di truyền tiền làm tổ (PGT-A) giúp cải thiện tiên lượng.

Tuổi cha cao cũng là một yếu tố nguy cơ tiềm ẩn. Mặc dù ảnh hưởng ít rõ rệt hơn Tuổi mẹ cao, nhưng không thể bỏ qua. Nam giới trên 40-50 tuổi có thể có sự gia tăng các đột biến gen mới. Họ cũng có thể có nguy cơ cao hơn về Chuyển đoạn nhiễm sắc thể hoặc các bất thường cấu trúc khác. Quá trình sinh tinh liên tục diễn ra. Tuy nhiên, chất lượng tinh trùng có thể suy giảm theo thời gian. Sự tích lũy các tổn thương DNA trong tinh trùng có thể xảy ra. Điều này ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của phôi. Các nghiên cứu vẫn đang tiếp tục làm rõ tác động chính xác của tuổi cha. Tuy nhiên, việc xem xét cả hai yếu tố tuổi mẹ và tuổi cha là quan trọng. Điều này giúp đánh giá toàn diện nguy cơ rối loạn nhiễm sắc thể ở phôi.

Sẩy thai liên tiếp (RPL) là tình trạng thai phụ bị sẩy thai từ ba lần trở lên. Rối loạn nhiễm sắc thể ở phôi là nguyên nhân hàng đầu của RPL. Ước tính có tới 50-70% các trường hợp RPL có liên quan đến Rối loạn lệch bội. Các bất thường này ngăn cản phôi làm tổ hoặc phát triển. Chúng thường dẫn đến thai ngừng phát triển sớm. Các cặp vợ chồng có tiền sử sẩy thai liên tiếp cần được tư vấn di truyền. Họ nên xem xét sàng lọc di truyền tiền làm tổ (PGT-A). PGT-A giúp xác định những phôi có số lượng nhiễm sắc thể bình thường. Điều này cải thiện đáng kể cơ hội mang thai thành công. Nó cũng giảm tỷ lệ sẩy thai trong các chu kỳ IVF tiếp theo. Việc tìm kiếm nguyên nhân gây RPL là rất quan trọng để điều trị hiệu quả.

Thất bại làm tổ (RIF) là tình trạng phôi không làm tổ thành công sau nhiều chu kỳ chuyển phôi. RIF thường xảy ra ngay cả khi chất lượng phôi và niêm mạc tử cung được đánh giá tốt. Một trong những nguyên nhân chính của Thất bại làm tổ là bất thường nhiễm sắc thể ở phôi. Phôi mang Rối loạn lệch bội hoặc các Chuyển đoạn nhiễm sắc thể không cân bằng thường không có khả năng làm tổ. Việc xem xét tiền sử thất bại làm tổ là cần thiết. Nó giúp xác định những cặp vợ chồng có nguy cơ cao. Sàng lọc di truyền tiền làm tổ (PGT-A) được khuyến nghị cho các trường hợp RIF. PGT-A giúp lựa chọn phôi có bộ nhiễm sắc thể bình thường. Điều này tăng tỷ lệ làm tổ và mang thai lâm sàng. Nó giảm số chu kỳ chuyển phôi thất bại và gánh nặng cho bệnh nhân.

Rối loạn lệch bội là tình trạng số lượng nhiễm sắc thể trong tế bào phôi không phải là bội số của 23. Đây là dạng rối loạn nhiễm sắc thể phổ biến nhất ở phôi người. Rối loạn lệch bội bao gồm Thể ba nhiễm sắc thể (trisomy) và Thể đơn nhiễm sắc thể (monosomy). Thể ba nhiễm sắc thể xảy ra khi có thêm một nhiễm sắc thể. Ví dụ điển hình là Thể ba nhiễm sắc thể 21 (hội chứng Down), 18 (hội chứng Edwards), 13 (hội chứng Patau). Thể đơn nhiễm sắc thể xảy ra khi thiếu một nhiễm sắc thể. Ví dụ là Thể đơn nhiễm sắc thể X (hội chứng Turner). Hầu hết các phôi bị Rối loạn lệch bội đều không sống sót. Chúng thường dẫn đến sẩy thai sớm hoặc thất bại làm tổ. Việc sàng lọc Rối loạn lệch bội là mục tiêu chính của PGT-A.

Rối loạn cấu trúc nhiễm sắc thể liên quan đến sự sắp xếp lại vật chất di truyền. Các dạng phổ biến bao gồm Chuyển đoạn nhiễm sắc thể, mất đoạn và lặp đoạn. Chuyển đoạn xảy ra khi một phần của nhiễm sắc thể di chuyển sang nhiễm sắc thể khác. Chuyển đoạn có thể cân bằng hoặc không cân bằng. Chuyển đoạn không cân bằng thường gây ra các vấn đề nghiêm trọng. Mất đoạn là sự thiếu hụt một phần của nhiễm sắc thể. Lặp đoạn là sự sao chép dư thừa của một phần nhiễm sắc thể. Những thay đổi cấu trúc này có thể ảnh hưởng đến biểu hiện gen. Điều này dẫn đến các dị tật bẩm sinh hoặc ngừng phát triển phôi. Việc phát hiện các Chuyển đoạn nhiễm sắc thể cần các kỹ thuật xét nghiệm di truyền chuyên biệt. PGT-SR (Preimplantation Genetic Testing for Structural Rearrangements) được sử dụng để sàng lọc những bất thường này.

Thể khảm nhiễm sắc thể là tình trạng một phôi có hai hoặc nhiều dòng tế bào với bộ nhiễm sắc thể khác nhau. Ví dụ, một phôi có thể chứa cả tế bào bình thường và tế bào Rối loạn lệch bội. Thể khảm nhiễm sắc thể được phát hiện ngày càng nhiều. Điều này nhờ vào sự tiến bộ của kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS). Chẩn đoán thể khảm gây ra nhiều thách thức. Tỷ lệ thể khảm có thể khác nhau giữa các mẫu sinh thiết. Tiên lượng lâm sàng của phôi thể khảm vẫn đang được nghiên cứu thêm. Một số phôi thể khảm có khả năng phát triển thành thai kỳ khỏe mạnh. Tuy nhiên, một số khác có thể dẫn đến kết cục bất lợi. Tư vấn cẩn thận là cần thiết khi phát hiện Thể khảm nhiễm sắc thể. Quyết định chuyển phôi thể khảm cần dựa trên nhiều yếu tố.

Chẩn đoán di truyền tiền làm tổ cho rối loạn lệch bội (PGT-A) là kỹ thuật quan trọng. PGT-A phân tích bộ nhiễm sắc thể của các tế bào phôi. Mục đích là phát hiện Rối loạn lệch bội trước khi chuyển phôi. Kỹ thuật này thường được thực hiện trong chu kỳ Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Một mẫu sinh thiết nhỏ từ lá nuôi phôi được lấy. Sau đó, nó được phân tích bằng các phương pháp như NGS. PGT-A giúp xác định các phôi có số lượng nhiễm sắc thể bình thường (euploid). Việc chuyển các phôi euploid giúp tăng tỷ lệ làm tổ. Nó giảm tỷ lệ Sẩy thai liên tiếp và Thất bại làm tổ. PGT-A đặc biệt hữu ích cho các cặp vợ chồng có Tuổi mẹ cao hoặc tiền sử sẩy thai. Nó tối ưu hóa hiệu quả của quy trình IVF.

Tư vấn di truyền là một phần không thể thiếu. Nó cung cấp thông tin chi tiết cho các cặp vợ chồng. Thông tin này liên quan đến nguy cơ rối loạn nhiễm sắc thể. Các chuyên gia di truyền giải thích kết quả xét nghiệm. Họ thảo luận về các lựa chọn điều trị và tiên lượng. Điều này giúp bệnh nhân đưa ra quyết định sáng suốt. Đối với các cặp vợ chồng có tiền sử gia đình bất thường nhiễm sắc thể. Hoặc những người có tiền sử Sẩy thai liên tiếp hay Thất bại làm tổ. Tư vấn di truyền càng trở nên cần thiết. Các biện pháp hỗ trợ khác bao gồm tối ưu hóa lối sống. Chế độ ăn uống lành mạnh và tránh các yếu tố độc hại có thể có lợi. Mặc dù các biện pháp này không trực tiếp ngăn chặn Rối loạn lệch bội. Chúng hỗ trợ sức khỏe sinh sản tổng thể. Điều này có thể ảnh hưởng tích cực đến chất lượng giao tử và phôi.

Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) cung cấp một môi trường độc đáo. Môi trường này cho phép phôi phát triển in vitro. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện sinh thiết phôi. Sinh thiết phôi là bước đầu tiên của chẩn đoán di truyền tiền làm tổ (PGT-A). Trong quá trình IVF, phôi được nuôi cấy đến giai đoạn phôi nang. Sau đó, một số tế bào từ lớp lá nuôi (trophectoderm) được lấy ra. Các tế bào này được gửi đi phân tích nhiễm sắc thể. Điều này giúp xác định các phôi có Rối loạn lệch bội, Chuyển đoạn nhiễm sắc thể hoặc Thể khảm nhiễm sắc thể. Vai trò của IVF là tạo ra các phôi. Đồng thời, nó cung cấp khả năng sàng lọc trước khi chuyển. Điều này giúp chọn lọc những phôi chất lượng cao nhất. Nó tối ưu hóa cơ hội mang thai thành công và sinh con khỏe mạnh.

Sàng lọc phôi bằng PGT-A đã chứng minh khả năng cải thiện đáng kể tỷ lệ thành công của IVF. Bằng cách chỉ chuyển những phôi có bộ nhiễm sắc thể bình thường, tỷ lệ làm tổ tăng lên. Tỷ lệ sẩy thai giảm rõ rệt. Số lần chuyển phôi thất bại cũng được giảm thiểu. Điều này đặc biệt có lợi cho các bệnh nhân có Tuổi mẹ cao. Họ thường có tỷ lệ phôi Rối loạn lệch bội cao. PGT-A cũng giúp rút ngắn thời gian để đạt được thai kỳ thành công. Nó giảm gánh nặng tâm lý và tài chính cho các cặp vợ chồng. Mặc dù chi phí ban đầu có thể cao hơn, PGT-A có thể tiết kiệm chi phí về lâu dài. Nó tránh được các chu kỳ chuyển phôi không hiệu quả. Mục tiêu cuối cùng là tăng tỷ lệ sinh sống và sinh con khỏe mạnh. PGT-A là một công cụ mạnh mẽ trong chiến lược điều trị IVF hiện đại.