Luận án tiến sĩ nghiên cứu thực trạng ba bệnh lứa tuổi học đường phổ biến ở học

DAT VAN DE Chăm sóc sức khỏe cho lứa tuôi học sinh là nhiệm vụ quan trọng vì đó là thế hệ tương lai của dân tộc. Bên cạnh sự quan tâm về giáo dục, học sinh cần được hưởng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, phòng chống các dịch bệnh phô biến và các bệnh do chính yếu tô học đường gây nên. Trong nhiều năm qua, nganh y té va ngành giáo dục đã phối hợp với nhau để thực hiện tốt công tac y té trường học nhằm bảo vệ, chăm sóc và giáo dục toàn diện cho các em. Mặc dù hoạt động y tế trường học, điều kiện vệ sinh học tập của học sinh đã được cải thiện đáng kể, tuy nhiên vẫn tồn tại nhiều khó khăn, thách thức.

Bên cạnh sự gia tăng một số bệnh mới nỗi ở học sinh như thừa cân, béo phì, rối loạn tâm thần học đường, bạo lực học đường do điều kiện kinh tế, xã hội thay đổi thì tỷ lệ học sinh mắc các bệnh học đường vẫn còn cao và chưa khống chế được như tật khúc xạ (từ 5% - 30%), cong vẹo cột sống (4% - 50%), bệnh răng miệng (từ 60%-95%). Những bệnh này nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời sẽ gây ảnh hưởng lớn đến sự phát triển về thể chất và tinh thần của học sinh. Học sinh tiểu học chiếm gần 8% dân số cả nước, là đối tượng cần được quan tâm hơn đến sức khỏe vì đây là khoảng thời gian đầu đời bắt đầu học tập và rèn luyện, mọi yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe các em lứa tuôi nảy có tác động sâu sắc đến tuổi trưởng thành mai sau [1]. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy có mối liên quan chặt chẽ giữa bệnh tật lứa tuổi học đường với kiến thức, thái độ, thực hành của học sinh, giáo viên, cha mẹ học sinh trong phòng chống bệnh tật học đường cũng như liên quan đến điều kiện vệ sinh học tập và hoạt động y tế tại trường học.

Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng kiến thức, thái độ, thực hành của học sinh, giáo viên, cha mẹ học sinh về phòng chống bệnh tật học đường còn hạn chế và thực trạng hoạt động y tế trường học, điều kiện vệ sinh học tập của học sinh còn gặp nhiều khó khăn và tồn tại. Điều này ảnh hưởng lớn đến công tác chăm sóc sức khỏe toàn diện cho học sinh. Từ năm 1995, Tổ chức Y tế thế giới đã sáng kiến xây dựng mô hình Trường học nâng cao sức khỏe. Sáng kiến này nhằm mục đích nâng cao sức khỏe cho học sinh, cán bộ trường học, gia đình và thành viên của cộng đồng thông qua trường học.

Hưởng ứng mô hình Trường học NCSK của Tổ chức Y tế thế giới, Việt Nam đã tiến hành xây dựng mô hình Trường học nâng cao sức khoẻ tại một số tỉnh thí điểm từ những năm 2000. Kết quả đạt được cho thay có sự cải thiện tích cực từ nhận thức của Ban giám hiệu, giáo viên, học sinh, gia đình và cả cộng đồng trong chăm sóc sức khỏe học sinh. Hiệu quả mô hình thê hiện qua điều kiện cơ sở vật chất cải thiện, việc hỗ trợ cả về kinh phí và sự quan tâm của Chính quyền địa phương, kiến thức phòng chống bệnh tật tăng cao và tỷ lệ bệnh tật của học sinh có xu hướng giảm hoặc khống chế được [2]. Câu hỏi đặt ra là thực trạng mắc các bệnh lứa tuổi học đường phổ biến ở học sinh tiểu học Việt Nam hiện nay như thế nào? Có gì khác biệt giữa các vùng miền? Nguyên nhân nào gây ra thực trạng trên? Có thể can thiệp ngăn cản giảm nguy cơ và giảm tỷ lệ mắc các bệnh này như thế nào? Chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu thực trạng ba bệnh lứa tuổi học đường phổ biến ở học sinh tiểu học và đề xuất giải pháp can thiệp” nhằm các mục tiêu sau: 1.

Xác định tỷ lệ hiện mắc cận thị, cong vẹo cột sống và sâu răng ở học sinh tiểu học 6 tỉnh năm 2012. Mô tả một số yếu tố liên quan đến cận thị, cong vẹo cột sống và sâu răng ở học sinh tiểu học. Đề xuất giải pháp can thiệp thông qua mô hình trường học nâng cao sức khỏe tại 04 trường tiểu học thành phố Hải Phòng năm 2013. TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Thực trạng bệnh tật lứa tuổi học đường phố biến ở học sinh: 1. Khái niệm bệnh tật học đường và bệnh tật lứa tuổi học đường: Bệnh tật lứa tuổi học đường: Trẻ em lứa tuổi học đường mắc các bệnh gần giống người lớn và có các bệnh ảnh hưởng do môi trường học tập gây nên. Các bệnh có thể được chia ra là bệnh truyền nhiễm và bệnh không truyền nhiễm. Các bệnh truyền nhiễm gây ra bởi các vi sinh vật gây bệnh xâm nhập vào cơ thẻ, như là vi khuẩn, vi rút, ký sinh trùng, nấm.

Còn tất cả các bệnh khác có thể được gọi là bệnh không truyền nhiễm. Các bệnh lứa tuổi học sinh hay gặp là bệnh về mắt, cong vẹo cột sống, bệnh răng miệng, bệnh liên quan đến dinh dưỡng như thừa cân, béo phì, rối loạn tâm thần. Bệnh học đường: Bệnh học đường là các bệnh có thể phát sinh từ những nguy cơ hay có liên quan tới các nguy cơ phát sinh bệnh trong quá trình học tập của học sinh. Trong quá trình học tập của học sinh, do các điều kiện vệ sinh không đảm bảo, những gánh nặng học tập quá mức, những kỳ vọng của gia đình và đòi hỏi của xã hội làm tăng các gánh nặng lên thé chất và tinh thần của học sinh làm tăng nguy cơ mắc các bệnh học đường như cận thị, CVCS, các vấn đề về tâm thần.

Nói như vậy không có nghĩa là sự phát sinh bệnh hoàn toàn đo yếu tố nguy cơ từ điều kiện vệ sinh, gánh nặng học tập. Ví dụ như cận thị học đường, nguyên nhân sinh bệnh có 2 nguyên nhân phát sinh bệnh chính là di truyền và yếu tố môi trường, lối sống. Yếu tố môi trường, lối sống thường gặp là khoảng cách nhìn bị thu hẹp do thiếu ánh sáng, bàn ghế không phù hợp, chơi điện tử nhiều. Như vậy, bệnh học đường cũng là bệnh tật lứa tuổi học đường và có các yếu tố liên quan đến môi trường học tập gây ra, ví dụ như cận thị, cong vẹo cột sống.

Mô hình bệnh tật lứa tuổi tiểu học hiện nay: Theo số liệu thống kê sức khỏe trẻ em của Mỹ năm 2011 cho thấy trẻ em dưới 18 tuổi mắc bệnh hen cao nhất là 14%, trong đó lứa tuôi 5 - 11 tuổi là 14. Tiếp đến là mắc các bệnh dị ứng chiếm 12%. Đứng thứ 3 là rỗi loạn học tập chiếm 8% [7]. Tại Việt Nam, Nguyễn Ngọc Ngà và cộng sự nghiên cứu về mô hình bệnh tật học sinh từ 6-14 tuổi ở Hải Phòng, Hồ Chí Minh, Thái Nguyên trên 6.000 học sinh năm từ 2001-2004 đã đưa ra: (a) Mô hình bệnh tật chung của học sinh ở các vùng điều tra cho thấy một số loại bệnh thuong gap ở trẻ em vẫn là bệnh răng miệng (26,7- 46,5%); bệnh tai mũi họng (6,8 - 54,6%); bệnh mắt (4,09 - 9,57%); các bệnh về hô hấp, tim mạch chiếm tỷ lệ thấp (0,40 - 1,70%) (b) Bệnh, tật học đường như: tỷ lệ cận thị ở học sinh là 10,87% trong đó tiểu học là 6,90%, tỷ lệ cong vẹo cột sống ở học sinh là 12,84% trong đó tiểu học là 11,15% [8].

Bên cạnh đó, có những nghiên cứu về bệnh thừa cân, béo phì ở học sinh cho thấy, hiện nay, tỉ lệ suy dinh dưỡng thấp còi và thể nhẹ cân ở học sinh tiểu học giảm đáng kể so với thời gian trước. Tuy nhiên, tỉ lệ thừa cân béo phì lại gia tăng rất nhanh. Tại Hồ Chí Minh, theo điều tra, chỉ trong vòng 7 năm (từ 2002 - 2009), tỉ lệ thừa cân béo phì của học sinh tiểu học đã tăng gấp 3-4 lần. Tại Hà Nội, nghiên cứu năm 2011 trên hơn 3.000 học sinh tiểu học nội thành cho thấy gánh nặng kép về vấn đề dinh dưỡng đã nghiêng hắn về phía thừa dinh dưỡng với 23,4% học sinh bị thừa cân và 17,3% học sinh bị béo phì [9].

Theo các nghiên cứu gần đây nhất của các tác giả cho thấy có các bệnh chiếm tỷ lệ cao ở học sinh tiểu học là bệnh răng miệng, bệnh về mắt đặc biệt là cận thị học đường và cong vẹo cột sống do yếu tố học tập gây nên. Thừa cân, béo phì là có xu hướng gia tăng trong các năm gần đây, đặc biệt ở các thành phố lớn do điều kiện kinh tế, xã hội phát triển dẫn đến chế độ ăn của học sinh thay đổi so với trước đây. Nguyên nhân dẫn đến bệnh là do chế độ dinh dưỡng và lối sống không hợp lý. Thực trạng mắc cận thị, cong vẹo cột sống, sâu răng ở học sinh: 1.Cận thị: Khái niệm, nguyên nhân, yếu tố nguy cơ cận thị học đường: - Khái niệm: + Mắt chính thị: là mắt bình thường, khi mắt chính thị ở trạng thái không điều tiết thì các tia sáng phản chiếu từ các vật ở xa sẽ được hội tụ trên võng mạc (xem hình 1.

+ Cận thị: là mắt có công suất quang học quá cao so với độ dài trục nhãn cầu. Ở mắt cận thị không điều tiết, các tỉa sáng song song đi từ một vật ở xa được hội tụ ở phía trước võng mạc. Để nhìn rõ với khoảng cách có thể phải sử dụng thêm kính đeo mắt hoặc kính áp tròng là kính phân kỳ (kính lõm) với công suất phù hợp hoặc làm giảm độ khúc xạ của giác mạc (xem hình 1. Hinh anh Giác mac hội tụ trước Thủy tỉnh thể —— Vống mạc Võng mạc Võng mạc Mắt bình thường Mắt cận thị Hình 1.1: Hình ảnh mắt chính thị và cận thị + Phân loại cận thị: cận thị được chia thành 02 loại: Cận thị học đường: là loại cận thị mắc phải trong lứa tuổi đi học, độ cận thị < - 6D, là cận thị do sự mất cân xứng giữa chiều dài trục nhãn cầu và công suất hội tụ của mắt làm cho ảnh của vật được hội tụ ở phía trước của võng mạc, nhưng chiều đài trục nhãn cầu và công suất hội tụ của mắt còn trong giới hạn bình thường, không kèm theo những tổn thương bệnh lý khác.

Ở mắt cận thị học đường, các tia sáng song song đi từ một vật ở xa sau khi bị khuất triết sẽ được hội tụ ở phía trước võng mạc bắt kể mắt có điều tiết hay không. Trên thực tế, sự điều tiết ở mắt cận thị học đường sẽ làm cho mắt bị mờ hơn.