Tổng quan về luận án

Nghiên cứu này đi sâu phân tích toàn diện về cách Cộng hòa Indonesia đã giải quyết các xung đột sắc tộc, tôn giáo trong giai đoạn 1991-2015 nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc. Bối cảnh khoa học của luận án mang tính tiên phong khi đặt vấn đề xung đột nội bộ trong mối quan hệ hữu cơ với sự bền vững của độc lập dân tộc trong kỷ nguyên hậu Chiến tranh Lạnh và toàn cầu hóa. Indonesia, một quốc gia quần đảo với "hơn 18 nghìn hòn đảo" và là quốc gia có số dân theo đạo Hồi đông nhất thế giới, đồng thời là nơi sinh sống của nhiều dân tộc và tôn giáo khác nhau, đối mặt với những thách thức phức tạp về phân mảnh nội bộ. Nghiên cứu này đóng góp vào sự hiểu biết về các chiến lược quản trị đa dạng sắc tộc, tôn giáo trong bối cảnh địa-chính trị khu vực đầy biến động.

Research gap cụ thể được xác định từ các công trình nghiên cứu trước đó. Trong khi nhiều học giả như Jean Bruhat [16] và D. Hall đã phác thảo lịch sử Indonesia, hay Clive J. Christie tập trung vào phi thực dân hóa và chủ nghĩa ly khai, các công trình của Bùi Huy Thành [119] và Nguyễn Kim Minh [90] đã đề cập đến xung đột sắc tộc, tôn giáo và ly khai dân tộc. Tuy nhiên, một phân tích hệ thống, tích hợp về nguyên nhân, thực trạng, và đặc biệt là những nỗ lực giải quyết cụ thể của Chính phủ Indonesia trong việc bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc trong giai đoạn 1991-2015, cùng với việc rút ra kinh nghiệm thực tiễn có giá trị so sánh cho các quốc gia Đông Nam Á (đặc biệt là Việt Nam), vẫn còn là khoảng trống đáng kể. Luận án này lấp đầy khoảng trống đó bằng cách cung cấp một góc nhìn sâu sắc về quá trình này, vượt qua những phân tích đơn lẻ về từng cuộc xung đột hoặc giai đoạn lịch sử.

Các câu hỏi nghiên cứu của luận án được định hình rõ ràng:

  1. RQ1: Những vấn đề lý luận cốt lõi về xung đột sắc tộc, tôn giáo và bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay là gì?
  2. RQ2: Những nhân tố nào đã tác động đến xung đột sắc tộc, tôn giáo tại Cộng hòa Indonesia trong giai đoạn 1991-2015?
  3. RQ3: Thực trạng xung đột sắc tộc, tôn giáo và những nỗ lực của Chính phủ Indonesia trong việc giải quyết chúng nhằm bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc từ 1991 đến 2015 diễn ra như thế nào?
  4. RQ4: Những nhận xét và kinh nghiệm nào có thể rút ra từ quá trình ứng phó với xung đột sắc tộc, tôn giáo của Indonesia, đặc biệt áp dụng cho các nước Đông Nam Á và Việt Nam trong bối cảnh hiện nay?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin, đặc biệt là các quan điểm về Hình thái kinh tế-xã hội, Nhà nước và giai cấp, vấn đề dân tộc và quyền tự quyết dân tộc. Luận án cũng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về vấn đề dân tộc, tôn giáo. Điều này cho phép phân tích xung đột sắc tộc, tôn giáo không chỉ như những hiện tượng bề mặt mà còn đi sâu vào những nguyên nhân kinh tế-xã hội, chính trị sâu xa. Đặc biệt, luận án chủ trương rằng xung đột tôn giáo, sắc tộc ở Indonesia "không phải là sự va chạm giữa văn minh Hồi giáo và Thiên chúa giáo. Nguồn cội của các cuộc xung đột đó là kết quả của sự chính trị hóa tôn giáo của một số thế lực chính trị ở Indonesia nhằm phục vụ cho lợi ích riêng mà thôi" [tr. 6, "Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án"], thách thức các quan điểm cho rằng các khác biệt văn hóa/tôn giáo là nguyên nhân cố hữu của xung đột.

Đóng góp đột phá của luận án có thể được định lượng và xác định rõ ràng:

  1. Phân tích hệ thống: Luận án cung cấp phân tích hệ thống đầu tiên về nguyên nhân, thực trạng và tác động của xung đột sắc tộc, tôn giáo đối với độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ của Indonesia trong giai đoạn 1991-2015, tổng hợp dữ liệu từ các cuộc xung đột điển hình như Đông Timor, Aceh, Irian Jaya, Maluku và xung đột giữa người Hoa và người bản địa.
  2. Đánh giá chính sách: Luận án làm rõ những nỗ lực của Chính phủ Indonesia, chỉ ra các thành tựu và hạn chế trong các biện pháp giải quyết xung đột, cung cấp một đánh giá thực nghiệm về hiệu quả chính sách trong việc duy trì ổn định quốc gia.
  3. So sánh liên khu vực: Luận án tìm ra những đặc điểm chính của xung đột sắc tộc tôn giáo ở Indonesia thông qua so sánh với các cuộc xung đột tương tự ở một số nước Đông Nam Á khác, như Philippines và Thái Lan, và gián tiếp với các nghiên cứu so sánh như của Dư Xuân Dương về Nigeria [30], từ đó cung cấp khung phân tích cho các nghiên cứu tương lai.
  4. Hàm ý chính sách cho Việt Nam: Luận án đóng góp cứ liệu thực tiễn quý giá cho Việt Nam trong hoạch định và triển khai chính sách dân tộc, tôn giáo nhằm củng cố độc lập dân tộc, với những bài học cụ thể về hòa hợp dân tộc và ứng phó với các phong trào ly khai.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ lãnh thổ Indonesia, tập trung vào các điểm xung đột cụ thể như Đông Timor, Aceh, Irian Jaya, Maluku, và xung đột giữa người Hoa và người bản địa. Giai đoạn 1991-2015 được lựa chọn vì đây là thời kỳ kết thúc Trật tự thế giới hai cực, Liên Xô tan rã, Indonesia trải qua chuyển giao quyền lực từ Tổng thống Susilo Bambang Yudhoyono sang Tổng thống Joko Widodo, và vấn đề xung đột tôn giáo sắc tộc ở Indonesia "được giải quyết một cách cơ bản" [tr. 4, "Phạm vi nghiên cứu"]. Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc không chỉ cung cấp kiến thức học thuật mà còn đưa ra những gợi mở chính sách thiết thực cho sự ổn định và phát triển bền vững của Indonesia và các quốc gia đa dân tộc trong khu vực.

Literature Review và Positioning

Phần tổng quan tình hình nghiên cứu đã tiến hành tổng hợp các dòng nghiên cứu chính về Indonesia, từ lịch sử đấu tranh giành độc lập đến các vấn đề xung đột sắc tộc, tôn giáo. Các công trình được phân loại thành ba nhóm chính: nghiên cứu của học giả quốc tế, học giả Indonesia và học giả Việt Nam.

Trong nhóm học giả quốc tế, tác phẩm "Histoire de l’Indonésie" của Jean Bruhat [16] và "Lịch sử Đông Nam Á" của D. Hall cung cấp cái nhìn tổng quan về lịch sử, trong đó D. Hall nhấn mạnh vai trò của lực lượng tư sản cấp tiến trong việc "tích hợp lợi ích đa dạng của các sắc tộc, tôn giáo để đạt được sự đồng thuận về mục tiêu xây dựng một nhà nước Cộng hòa độc lập" [tr. 10]. Các công trình khác như "The Indonesian killings 1965-1966" của Centre of Southeast Asia Studies [111] và "Lịch sử Đông Nam Á hiện đại" của Clive J. Christie đã đi sâu vào các cuộc xung đột cụ thể, đặc biệt là phong trào nổi dậy ở Aceh. Adrian Vicker trong "Ethnic Conflicts in Southeast Asia" [160] nâng vấn đề ly khai tộc người thành chủ nghĩa ly khai, xem xét nó như một trở ngại cho sự ổn định. Các nghiên cứu gần đây hơn như của Julie Chernov Hwang về "Why Terrorists Quit: The Disengagement of Indonesian Jihadists" [184] và "BTI 2018: Indonesia Country Report" [190] cung cấp cái nhìn cập nhật về chủ nghĩa cực đoan và tiến trình dân chủ hóa. Điều này cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận, từ lịch sử chung đến các khía cạnh chuyên biệt về an ninh, chính trị.

Luận án cũng tổng hợp các nghiên cứu của học giả Trung Quốc như Trần Tú Dung [28] về cộng đồng người Hoa ở Indonesia, Chu Tuấn Hoa [54] về vấn đề Aceh dưới góc độ chỉnh hợp quốc gia, và Dư Xuân Dương [30] với cách tiếp cận so sánh chỉnh hợp chính trị giữa Indonesia và Nigeria. Các công trình này đặc biệt hữu ích trong việc hiểu chính sách quản lý cộng đồng thiểu số và nỗ lực chỉnh hợp quốc gia. Các học giả Indonesia như Ikrar Nusa Bhakti, Sri Yanuarti và Moamad Nurhasim [192] đã phân tích vai trò của quân đội trong chính trị và giải quyết ly khai, còn Sidney Jones [201] rút ra "bài học nghiêm túc" từ các cuộc xung đột ở Aceh, Poso và Papua, chỉ ra rằng "một thỏa thuận hòa bình ở Aceh đã ngăn chặn một cuộc nổi dậy nhưng các cựu phiến quân tỏ ra là những nhà lãnh đạo chính trị tồi tệ" [tr. 19].

Các dòng nghiên cứu cho thấy tồn tại những mâu thuẫn và tranh luận, ví dụ về nguyên nhân sâu xa của xung đột. Một số quan điểm, dù không trực tiếp được trích dẫn, có thể ngụ ý rằng bản thân các khác biệt sắc tộc, tôn giáo là nguyên nhân (ví dụ: các nghiên cứu mô tả "va chạm giữa văn minh Hồi giáo và Thiên chúa giáo"), trong khi luận án này phản bác lại, khẳng định "nguồn cội của các cuộc xung đột đó là kết quả của sự chính trị hóa tôn giáo của một số thế lực chính trị ở Indonesia nhằm phục vụ cho lợi ích riêng mà thôi" [tr. 6, "Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án"]. Sự mâu thuẫn này đặt luận án vào vị trí tiên phong trong việc cung cấp một cách lý giải khác, nhấn mạnh vai trò của các yếu tố chính trị và kinh tế-xã hội trong việc kích hoạt và duy trì xung đột.

Luận án định vị mình trong dòng văn học bằng cách giải quyết những vấn đề mà các nghiên cứu trước đây chưa đi sâu hoặc làm sáng tỏ một cách hệ thống. Cụ thể, trong khi các công trình như của Bùi Huy Thành [119] đã làm rõ thực trạng xung đột sắc tộc-tôn giáo và nguyên nhân từ yếu tố địa lý, đa dạng dân tộc, tôn giáo và chính sách chia để trị, luận án này kế thừa những phát hiện đó nhưng mở rộng bằng cách:

  • Thống nhất một số khái niệm liên quan đến giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo nhằm củng cố độc lập dân tộc trong quá trình toàn cầu hóa.
  • Phân tích sâu hơn các nhân tố tác động đến xung đột và việc giải quyết chúng trong giai đoạn 1991-2015.
  • Rút ra ý nghĩa và kinh nghiệm cụ thể cho Việt Nam và các nước Đông Nam Á, thông qua lăng kính so sánh với các trường hợp quốc tế khác.

Điều này thúc đẩy lĩnh vực nghiên cứu bằng cách cung cấp một khung phân tích tích hợp, không chỉ mô tả mà còn giải thích sâu sắc mối liên hệ giữa quản trị xung đột nội bộ và việc củng cố độc lập dân tộc. So với ít nhất hai nghiên cứu quốc tế, ví dụ như công trình của Adrian Vicker [160] tập trung vào ly khai tộc người ở Đông Nam Á, luận án này đi xa hơn bằng cách không chỉ xem xét ly khai như một hiện tượng mà còn phân tích các chiến lược ứng phó của chính phủ và hàm ý của chúng đối với an ninh quốc gia. Tương tự, so với phân tích của Sidney Jones [201] về các bài học cụ thể từ Aceh, Poso, và Papua, luận án này tổng hợp các bài học đó thành một bức tranh lớn hơn về chính sách quốc gia tổng thể và liên hệ trực tiếp với sự củng cố độc lập dân tộc, đồng thời mở rộng ra các trường hợp xung đột khác.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và thách thức các lý thuyết hiện có về xung đột sắc tộc và xây dựng quốc gia. Về lý thuyết, luận án bác bỏ quan điểm cho rằng xung đột tôn giáo, sắc tộc là sự va chạm văn minh nội tại, vốn được gợi ý từ các lý thuyết như "Clash of Civilizations" của Samuel Huntington (mặc dù không được trích dẫn trực tiếp trong đoạn input, nhưng là một ý niệm phổ biến). Thay vào đó, nghiên cứu khẳng định "nguồn cội của các cuộc xung đột đó là kết quả của sự chính trị hóa tôn giáo của một số thế lực chính trị ở Indonesia nhằm phục vụ cho lợi ích riêng mà thôi" [tr. 6, "Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án"]. Điều này mở rộng lý thuyết về xung đột bằng cách nhấn mạnh vai trò của các yếu tố chính trị-kinh tế và quyền lực trong việc biến các khác biệt văn hóa thành nguồn gốc xung đột, thay vì coi chúng là nguyên nhân cố hữu. Luận án đặt các xung đột này vào khuôn khổ của chủ nghĩa Mác - Lênin về Hình thái kinh tế-xã hội, Nhà nước và giai cấp, chỉ ra rằng các mâu thuẫn về vật chất, giá trị, và quyền lực là động lực cơ bản.

Khung khái niệm của luận án xác định rõ các thành phần và mối quan hệ giữa chúng. Nó làm rõ các khái niệm về "dân tộc" (nation và ethnic group), "tộc người" (ethnic group), "xung đột sắc tộc", "tôn giáo" và "xung đột tôn giáo", cùng với "ly khai dân tộc".

  • "Dân tộc" được hiểu theo hai nghĩa: cộng đồng tộc người (ethnic) và cộng đồng chính trị - xã hội trong một quốc gia dân tộc (nation-state) [tr. 29-31].
  • "Tộc người" được định nghĩa là một cộng đồng người gắn kết bởi phức hợp các tính chất chung về nhân chủng, ngôn ngữ, chính trị, và một nền văn hóa cộng đồng riêng biệt [tr. 32-33].
  • "Xung đột sắc tộc" được xác định là sự va chạm, tranh chấp, đụng độ về lợi ích kinh tế hoặc giá trị văn hóa giữa các cộng đồng tộc người, với nguyên nhân chính là tranh giành quyền lực, đất đai, thường được chính trị hóa [tr. 35-36].
  • "Xung đột tôn giáo" là sự va chạm, tranh chấp, đụng độ về giá trị tôn giáo giữa các cộng đồng tôn giáo, thường liên quan chặt chẽ đến chính trị và dễ bị quốc tế hóa [tr. 39-41].
  • "Ly khai dân tộc" là hiện tượng một dân tộc hoặc một nhóm tộc người tách ra khỏi quốc gia dân tộc để thành lập nhà nước độc lập hoặc tự trị, do mâu thuẫn dân tộc và tác động của các nhân tố bên trong, bên ngoài [tr. 42].

Mô hình lý thuyết của luận án đề xuất các mệnh đề/giả thuyết về mối quan hệ giữa các nhân tố tác động (kinh tế, chính trị, văn hóa, lịch sử, chính sách chính phủ, can thiệp bên ngoài) và mức độ, tính chất của xung đột sắc tộc, tôn giáo, từ đó ảnh hưởng đến sự củng cố độc lập dân tộc. Các mệnh đề này sẽ được kiểm chứng thông qua phân tích dữ liệu thực tiễn từ Indonesia giai đoạn 1991-2015. Luận án không đề cập đến một sự dịch chuyển mô hình (paradigm shift) lớn, nhưng thông qua việc nhấn mạnh yếu tố chính trị hóa tôn giáo, nó cung cấp một lăng kính mới để giải thích các xung đột, vốn thường bị quy kết cho các khác biệt văn hóa/tôn giáo cố hữu.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp các lý thuyết từ ba lĩnh vực chính: Lịch sử, Quan hệ quốc tế và Chính trị quốc tế, cùng với triết học Mác-Lênin. Cụ thể, nó kết hợp:

  1. Lý thuyết về Hình thái kinh tế-xã hội (Chủ nghĩa Mác-Lênin) để phân tích nền tảng kinh tế-xã hội của các xung đột.
  2. Lý thuyết về Nhà nước và giai cấp (Chủ nghĩa Mác-Lênin) để hiểu vai trò của chính phủ và các lực lượng chính trị trong việc duy trì hoặc giải quyết xung đột.
  3. Lý thuyết về vấn đề dân tộc và quyền tự quyết dân tộc (Chủ nghĩa Mác-Lênin) để phân tích các phong trào ly khai.
  4. Các lý thuyết về Địa-chính trị để đánh giá tác động của vị trí chiến lược và lợi ích quốc tế lên các xung đột nội bộ.

Cách tiếp cận phân tích này là mới lạ khi áp dụng một cách tích hợp và hệ thống các lý thuyết này để giải thích một hiện tượng phức tạp như xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia trong mối liên hệ với độc lập dân tộc. Nó vượt qua cách tiếp cận đơn lẻ của các ngành học để tạo ra một cái nhìn đa chiều. Các đóng góp khái niệm bao gồm việc phân biệt rõ ràng "dân tộc" theo nghĩa tộc người và quốc gia, làm sâu sắc thêm sự hiểu biết về bản chất "chính trị hóa tôn giáo" như là gốc rễ của xung đột. Các điều kiện biên giới được nêu rõ: nghiên cứu tập trung vào Indonesia giai đoạn 1991-2015, và các kinh nghiệm rút ra có thể áp dụng cho các quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo tương tự ở Đông Nam Á, trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tuy nhiên, khả năng khái quát hóa cần được xem xét cẩn thận đối với các bối cảnh chính trị, lịch sử, kinh tế khác.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng triết lý nghiên cứu dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, vốn là nền tảng của phương pháp luận sử học mác-xít. Điều này định hướng nghiên cứu theo hướng tìm kiếm các quy luật khách quan, các mối quan hệ nhân quả và sự tiến hóa của các hiện tượng xã hội, chính trị theo dòng lịch sử. Đây là một quan điểm Critical Realist epistemology (thực tại luận phê phán), tìm cách khám phá các cấu trúc và cơ chế ngầm định hình thực tế xã hội, thay vì chỉ mô tả các hiện tượng bề mặt.

Thiết kế nghiên cứu là nghiên cứu tình huống (case study) tích hợp phương pháp so sánh hệ thống (comparative system analysis). Luận án tập trung vào trường hợp Cộng hòa Indonesia như một tình huống điển hình về xung đột sắc tộc, tôn giáo, đồng thời tiến hành so sánh với "các cuộc xung đột tương tự ở một số nước Đông Nam Á khác" [tr. 6, "Đóng góp mới về khoa học của luận án"], và gián tiếp với các nghiên cứu so sánh như của Dư Xuân Dương về Nigeria [30]. Thiết kế đa cấp độ (multi-level design) được áp dụng bằng cách phân tích từ cấp độ vĩ mô (chính sách quốc gia, bối cảnh địa-chính trị khu vực và quốc tế) đến cấp độ vi mô (các cuộc xung đột cụ thể ở Đông Timor, Aceh, Irian Jaya, Maluku, và xung đột giữa người Hoa và người bản địa). Mỗi cuộc xung đột cụ thể được xem xét như một cấp độ phân tích chi tiết, cho phép hiểu sâu sắc các động thái cục bộ trong bức tranh tổng thể của Indonesia.

Kích thước mẫu (sample size) không được định lượng theo cách thống kê truyền thống mà thay vào đó là việc lựa chọn các tình huống xung đột điển hình đã nêu, mỗi tình huống đại diện cho một loại thách thức khác nhau đối với độc lập dân tộc. Tiêu chí lựa chọn cụ thể bao gồm các cuộc xung đột có tính đại diện cho các nguyên nhân (ví dụ: ly khai, tôn giáo, sắc tộc-kinh tế), phạm vi và mức độ nghiêm trọng trong giai đoạn 1991-2015, cho phép phân tích sâu sắc các chiến lược giải quyết và tác động của chúng.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược lấy mẫu là chọn mẫu mục đích (purposive sampling), tập trung vào các trường hợp xung đột sắc tộc, tôn giáo nổi bật và có ảnh hưởng lớn đến độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ của Indonesia trong giai đoạn đã định. Tiêu chí bao gồm: tính chất của xung đột (ly khai, tôn giáo, kinh tế-xã hội), sự can thiệp của chính phủ, và kết quả của các nỗ lực giải quyết. Các trường hợp được chọn là Đông Timor; Aceh; Irian Jaya; Maluku; xung đột giữa người Hoa và người bản địa [tr. 3, "Phạm vi nghiên cứu"].

Quy trình thu thập dữ liệu bao gồm sưu tầm tư liệu lịch sử, phân tích văn bản, và phỏng vấn chuyên gia. Luận án đã tiếp cận "khối lượng tài liệu tham khảo lớn của các nhà nghiên cứu Indonesia, các học giả nước ngoài và các nhà khoa học Việt Nam" [tr. 8], bao gồm các sách, bài báo, báo cáo của chính phủ Indonesia ("BTI 2018: Indonesia Country Report" [190]), và các luận văn, luận án liên quan. Các công cụ thu thập dữ liệu bao gồm biểu mẫu thu thập dữ liệu từ tài liệu, phiếu ghi chép phỏng vấn chuyên gia.

Khái niệm về tam giác hóa được thể hiện qua việc sử dụng phương pháp liên ngành kết hợp Lịch sử, Quan hệ quốc tế và Chính trị quốc tế [tr. 5]. Điều này đảm bảo rằng các kết quả được kiểm tra chéo từ nhiều góc độ lý thuyết và thực tiễn khác nhau (triangulation of theories and methods). Tính hợp lệ (validity) được củng cố thông qua việc sử dụng phương pháp lịch sử và logic để đảm bảo tính xác thực của các sự kiện và mối quan hệ nhân quả (internal validity). Khả năng khái quát hóa (external validity) được xem xét thông qua việc so sánh các bài học từ Indonesia với các quốc gia Đông Nam Á khác. Tuy nhiên, do tính chất định tính và nghiên cứu tình huống, tính khái quát hóa thống kê không phải là trọng tâm. Độ tin cậy (reliability) được đảm bảo thông qua việc tham khảo nhiều nguồn tài liệu đa dạng, có kiểm định, và quy trình phân tích tài liệu minh bạch. Các giá trị alpha (ví dụ: Cronbach's Alpha) không được áp dụng do bản chất của nghiên cứu lịch sử-chính trị học.

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu được mô tả thông qua các trường hợp xung đột cụ thể đã chọn. Ví dụ, về xung đột tôn giáo ở Maluku, "người theo đạo Hồi chiếm 55%, theo đạo Thiên chúa giáo chiếm 44%" trong số "khoảng 3 triệu người" [tr. 44]. Về Aceh, đây là một tỉnh có "khoảng 5 triệu dân với 98% dân số là người Hồi giáo" [tr. 44]. Các số liệu dân tộc và tôn giáo tổng quát của Indonesia cũng được trích dẫn: "Indonesia có khoảng 250 triệu dân, trong đó có 87% dân số theo Hồi giáo và 8% theo Thiên chúa giáo" [tr. 43-44]. Bảng 2.1 "Thành phần tôn giáo theo nhóm dân tộc ở Indonesia" và Bảng 2.2 "Dân số Indonesia theo nhóm dân tộc" [tr. 64-66] cung cấp chi tiết về đặc điểm nhân khẩu học và tôn giáo.

Các kỹ thuật phân tích tiên tiến bao gồm phương pháp lịch sử và logic để tái hiện và giải thích các sự kiện, phân tích địa - chính trị để đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài và vị trí chiến lược, nghiên cứu tình huống để đi sâu vào từng cuộc xung đột, và so sánh hệ thống để rút ra các đặc điểm chung và riêng. Phần mềm cụ thể để phân tích định lượng (như SEM/multilevel/QCA) không được nêu rõ, cho thấy nghiên cứu chủ yếu dựa vào phương pháp định tính và phân tích văn bản, lịch sử.

Các kiểm tra tính vững chắc (robustness checks) được thực hiện thông qua việc xem xét các giải thích cạnh tranh (competing explanations) từ các học giả khác và đối chiếu các quan điểm khác nhau trong quá trình tổng quan tài liệu. Chẳng hạn, quan điểm về "chính trị hóa tôn giáo" được đối chiếu với các quan điểm có thể quy nguyên nhân xung đột cho khác biệt văn hóa/tôn giáo cố hữu. Luận án cũng thừa nhận các giới hạn của mình, cho thấy một lập trường học thuật cẩn trọng và khách quan. Do không sử dụng phương pháp thống kê, các giá trị về effect sizes và confidence intervals không được báo cáo.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đưa ra 4-5 phát hiện đột phá dựa trên phân tích sâu rộng:

  1. Bản chất chính trị hóa của xung đột: Phát hiện then chốt nhất là khẳng định rằng các xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia trong giai đoạn 1991-2015 không phải là sự va chạm cố hữu giữa các nền văn minh hay tôn giáo, mà là "kết quả của sự chính trị hóa tôn giáo của một số thế lực chính trị ở Indonesia nhằm phục vụ cho lợi ích riêng mà thôi" [tr. 6, "Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án"]. Điều này được chứng minh qua phân tích các động cơ đằng sau các cuộc xung đột điển hình như ở Maluku, nơi những "bất đồng giữa hai cộng đồng tôn giáo này và những mâu thuẫn âm ỉ trở thành xung đột lớn", dẫn đến việc "những người Hồi giáo đã thành lập các đơn vị bán quân sự được trang bị vũ khí sẵn sàng tiến hành cuộc 'Thánh chiến' để bảo vệ người Hồi giáo" [tr. 44], cho thấy sự leo thang có chủ đích từ mâu thuẫn tôn giáo sang hành động chính trị-quân sự.
  2. Đa dạng về nguyên nhân, không chỉ đơn lẻ: Phát hiện rằng nguyên nhân xung đột rất đa dạng, bao gồm sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế-xã hội, chính sách phân biệt đối xử của nhà nước, và sự can thiệp từ bên ngoài, chứ không chỉ đơn thuần là các khác biệt văn hóa hay tôn giáo. Điều này được chứng minh bằng các phân tích trong Chương 2, chỉ ra "những nhân tố tác động đến xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia giai đoạn 1991-2015". Bùi Huy Thành [119] đã rút ra nhận định tương tự rằng "thực trạng này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau như: nguyên nhân sâu xa từ Indonesia là một quốc gia quần đảo lớn nhất thế giới, đồng thời cũng là đất nước đa tôn giáo, đa dân tộc, đa ngôn ngữ với khoảng 400 tộc người và 200 ngôn ngữ khác nhau và cùng với chính sách chia để trị của chủ nghĩa thực dân trong nhiều thập niên khi đất nước này bị chiếm làm thuộc địa."
  3. Hiệu quả hai mặt của các nỗ lực giải quyết xung đột: Các nỗ lực của Chính phủ Indonesia, mặc dù đạt được một số thành tựu trong việc ngăn chặn ly khai (ví dụ: Aceh sau thỏa thuận hòa bình), vẫn tồn tại nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc giải quyết các nguyên nhân gốc rễ và hậu quả của xung đột. Sidney Jones [201] đã chỉ ra rằng "một thỏa thuận hòa bình ở Aceh đã ngăn chặn một cuộc nổi dậy nhưng các cựu phiến quân tỏ ra là những nhà lãnh đạo chính trị tồi tệ". Phát hiện này nhấn mạnh sự phức tạp của việc xây dựng hòa bình bền vững, vượt ra ngoài các giải pháp an ninh.
  4. Tác động của bối cảnh quốc tế: Sự thay đổi trật tự thế giới sau năm 1991 và quá trình hội nhập ASEAN đã tạo ra cả cơ hội và thách thức cho việc giải quyết xung đột ở Indonesia, ảnh hưởng đến các chiến lược chính phủ và sự tương tác với các phong trào ly khai. Các phong trào ly khai thường "tận dụng các diễn đàn quốc tế để tuyên truyền về tính chính đáng, tìm kiếm sức ép quốc tế lên các chính phủ để đạt được mục đích đề ra" [tr. 40].
  5. Kết quả phản trực giác: Mặc dù Indonesia là một quốc gia Hồi giáo ôn hòa, luận án phát hiện sự phát triển của chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo, điều này dường như phản trực giác. Luận án giải thích điều này thông qua việc phân tích cách các thế lực chính trị khai thác tôn giáo và các bất bình đẳng xã hội để thúc đẩy chương trình nghị sự của họ, như được đề cập trong câu hỏi nghiên cứu về "Tại sao một quốc gia Hồi giáo ôn hòa như Indonesia lại có đất cho sự phát triển của chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo như đã thấy hiện nay?" [tr. 2].

Implications đa chiều

  • Theoretical advances: Luận án đóng góp vào lý thuyết về xung đột và xây dựng quốc gia bằng cách mở rộng các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề dân tộc và chính trị hóa tôn giáo. Nó làm sâu sắc thêm sự hiểu biết về cách các yếu tố phi-tôn giáo (lợi ích chính trị, kinh tế) định hình xung đột tôn giáo, thách thức các mô hình lý thuyết đơn giản hóa về "clash of civilizations".
  • Methodological innovations: Cách tiếp cận liên ngành (Lịch sử, Quan hệ quốc tế, Chính trị quốc tế) và kết hợp nghiên cứu tình huống với phân tích so sánh hệ thống cung cấp một mô hình nghiên cứu có thể áp dụng cho các bối cảnh đa dân tộc, đa tôn giáo khác trong việc phân tích xung đột và an ninh quốc gia.
  • Practical applications: Các phát hiện cung cấp khuyến nghị cụ thể cho Chính phủ Indonesia và các quốc gia trong khu vực về việc hoạch định chính sách dân tộc, tôn giáo. Ví dụ, việc nhận diện "chính trị hóa tôn giáo" đòi hỏi các giải pháp chính trị thay vì chỉ là đối thoại liên tôn. Các khuyến nghị bao gồm đẩy mạnh "chỉnh hợp quốc gia" (national integration) để giảm thiểu phân mảnh sắc tộc-tôn giáo, như Chu Tuấn Hoa [54] đã đề cập.
  • Policy recommendations: Luận án đề xuất các chính sách cần tập trung vào giải quyết bất bình đẳng kinh tế-xã hội, tăng cường quản trị tốt ở tất cả các cấp, và xây dựng các cơ chế hòa hợp dân tộc bền vững, thay vì chỉ đối phó với các biểu hiện xung đột. Cụ thể, báo cáo BTI 2018 [190] khuyến nghị "Indonesia cần phát triển hơn nữa hệ thống phúc lợi của mình để cung cấp các dịch vụ cơ bản, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế, giáo dục và cơ sở hạ tầng. Vấn đề này phải được thực hiện với quản trị tốt ở tất cả các cấp." Luận án cũng khuyến nghị Việt Nam tham khảo kinh nghiệm của Indonesia trong việc "đoàn kết dân tộc, đoàn kết giữa các cộng đồng dân cư" [tr. 2].
  • Generalizability conditions: Các kết quả có thể khái quát hóa cho các quốc gia Đông Nam Á khác có đặc điểm đa dân tộc, đa tôn giáo, và đang đối mặt với các thách thức tương tự về ly khai hoặc bất ổn nội bộ. Tuy nhiên, cần cân nhắc các điều kiện biên về bối cảnh lịch sử, cấu trúc chính trị và mức độ phát triển kinh tế-xã hội cụ thể của từng quốc gia.

Limitations và Future Research

Luận án nhận thấy một số giới hạn cụ thể. Thứ nhất, do tính chất của nghiên cứu lịch sử và chính trị học, việc định lượng tác động của từng nhân tố hoặc chiến lược cụ thể có thể còn gặp khó khăn, đặc biệt là khi thiếu dữ liệu định lượng chi tiết cho một số khía cạnh. Thứ hai, phạm vi thời gian 1991-2015, mặc dù quan trọng, nhưng có thể bỏ lỡ những diễn biến mới hơn trong chính sách và xung đột ở Indonesia sau năm 2015, đặc biệt là dưới thời chính quyền Tổng thống Joko Widodo. Thứ ba, việc tập trung vào các trường hợp xung đột điển hình có thể không phản ánh đầy đủ toàn bộ phổ xung đột sắc tộc, tôn giáo trên khắp quần đảo rộng lớn của Indonesia. Thứ tư, mặc dù luận án đã tham khảo ý kiến chuyên gia, việc thiếu dữ liệu phỏng vấn sâu rộng và hệ thống với các bên liên quan trực tiếp (như cộng đồng bị ảnh hưởng, cựu phiến quân) có thể hạn chế chiều sâu của một số phân tích.

Các điều kiện biên về bối cảnh, mẫu và thời gian cũng cần được thừa nhận. Nghiên cứu tập trung vào Indonesia, và mặc dù có thể rút ra bài học cho khu vực, việc áp dụng chúng cần sự điều chỉnh phù hợp với đặc thù của từng quốc gia.

Chương trình nghiên cứu tương lai với 4-5 hướng cụ thể bao gồm:

  1. Mở rộng phạm vi thời gian: Nghiên cứu các diễn biến xung đột và chính sách giải quyết ở Indonesia từ 2015 đến nay để cập nhật và đánh giá hiệu quả của các chính sách mới.
  2. Phân tích sâu hơn các chính sách phi bạo lực: Đi sâu vào các chính sách "hòa hợp dân tộc" và "phúc lợi xã hội" của Indonesia, đánh giá định lượng và định tính hiệu quả của chúng trong việc giảm thiểu nguyên nhân gốc rễ của xung đột.
  3. So sánh đa quốc gia sâu hơn: Mở rộng nghiên cứu so sánh với các quốc gia khác ở châu Á, châu Phi (ví dụ, theo gợi ý của Dư Xuân Dương [30] về Nigeria) để xây dựng một mô hình lý thuyết tổng quát hơn về giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo và củng cố độc lập dân tộc.
  4. Nghiên cứu vai trò của công nghệ và truyền thông: Phân tích cách mạng công nghiệp 4.0 và sự phát triển của truyền thông xã hội ảnh hưởng đến xung đột sắc tộc, tôn giáo và các nỗ lực giải quyết của chính phủ.
  5. Phân tích các yếu tố tâm lý-xã hội: Khám phá các yếu tố tâm lý cộng đồng, ký ức lịch sử và bản sắc được xây dựng trong bối cảnh xung đột để hiểu sâu hơn về động lực của các phong trào ly khai và cực đoan.

Những cải tiến về phương pháp luận có thể bao gồm việc kết hợp các phương pháp định lượng (như phân tích hồi quy đa cấp) với phương pháp định tính để đánh giá hiệu quả của các chính sách cụ thể. Về mặt lý thuyết, đề xuất mở rộng các khung lý thuyết về an ninh phi truyền thống để bao gồm các mối đe dọa từ xung đột nội bộ và vai trò của "chính trị hóa bản sắc" trong việc gây bất ổn quốc gia.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động và ảnh hưởng đáng kể trên nhiều bình diện:

  • Academic impact: Với phân tích hệ thống và khung lý thuyết thách thức các quan điểm truyền thống, luận án có tiềm năng trở thành tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà nghiên cứu về xung đột, xây dựng quốc gia và quan hệ quốc tế ở Đông Nam Á. Ước tính có thể đạt hàng trăm lượt trích dẫn trong 5-10 năm tới, đặc biệt từ các học giả quan tâm đến các trường hợp đa dân tộc, đa tôn giáo. Nó là "tài liệu tham khảo hữu ích trong công tác nghiên cứu, giảng dạy môn Lịch sử Phong trào Cộng sản, Công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc; môn Quan hệ quốc tế; các môn: lịch sử thế giới hiện đại; lịch sử Đông Nam Á; lịch sử Quan hệ quốc tế…" [tr. 7].
  • Industry transformation: Các phát hiện về tác động của xung đột đến kinh tế và xã hội có thể cung cấp thông tin cho các ngành công nghiệp, đặc biệt là các lĩnh vực nhạy cảm với sự ổn định chính trị như du lịch, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), và phát triển cơ sở hạ tầng. Nó có thể giúp các doanh nghiệp đánh giá rủi ro địa-chính trị và đưa ra các quyết định đầu tư bền vững hơn.
  • Policy influence: Luận án cung cấp các khuyến nghị chính sách dựa trên bằng chứng cho các nhà hoạch định chính sách ở Indonesia và các quốc gia ASEAN. Các bài học về giải quyết xung đột và thúc đẩy hòa hợp dân tộc có thể ảnh hưởng đến việc xây dựng chính sách ở cấp quốc gia và khu vực, đặc biệt là trong bối cảnh địa-chính trị khu vực đang thay đổi.
  • Societal benefits: Bằng cách làm rõ nguyên nhân và giải pháp cho xung đột sắc tộc, tôn giáo, nghiên cứu này góp phần thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau giữa các cộng đồng, giảm thiểu căng thẳng xã hội và hướng tới một xã hội hòa bình, ổn định hơn. Các lợi ích có thể được định lượng gián tiếp thông qua việc giảm thiểu chi phí xã hội từ xung đột (ví dụ: chi phí tái thiết, nhân mạng, người tị nạn).
  • International relevance: Bằng cách so sánh với các trường hợp quốc tế và đặt Indonesia trong bối cảnh toàn cầu hóa, luận án làm nổi bật tính phổ quát của vấn đề xung đột sắc tộc, tôn giáo và các chiến lược giải quyết chúng. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với các tổ chức quốc tế và các nỗ lực xây dựng hòa bình toàn cầu.

Đối tượng hưởng lợi

  • Doctoral researchers: Luận án cung cấp một khung lý thuyết và phương pháp luận vững chắc để nghiên cứu các xung đột sắc tộc, tôn giáo và vai trò của nhà nước trong việc củng cố độc lập dân tộc. Nó chỉ ra "những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu hoặc làm sâu sắc hơn" [tr. 27], mở ra các hướng nghiên cứu mới về các nhân tố tác động và ý nghĩa kinh nghiệm cho các nước đa dân tộc.
  • Senior academics: Nghiên cứu này thách thức các lý thuyết hiện có về xung đột văn minh và cung cấp một lăng kính mới về "chính trị hóa tôn giáo" như động lực chính của xung đột, làm phong phú thêm các cuộc tranh luận học thuật. Nó cung cấp bằng chứng thực nghiệm từ một trường hợp điển hình như Indonesia để kiểm định và phát triển các lý thuyết lớn hơn.
  • Industry R&D: Các phân tích về tác động kinh tế của xung đột và hiệu quả của các chính sách ổn định có thể hỗ trợ các bộ phận R&D trong việc đánh giá rủi ro đầu tư và phát triển các chiến lược thích ứng trong môi trường đa dạng sắc tộc, tôn giáo. Điều này có thể giúp giảm thiểu rủi ro cho các dự án phát triển trong các khu vực nhạy cảm.
  • Policy makers: Nghiên cứu cung cấp "những kinh nghiệm rút ra từ ứng phó với xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia" [tr. 125], đặc biệt là đối với các nước Đông Nam Á và Việt Nam. Các khuyến nghị chính sách rõ ràng về quản trị tốt, giải quyết bất bình đẳng và xây dựng hòa hợp dân tộc là vô cùng hữu ích cho việc hoạch định chính sách dân tộc, tôn giáo và đối ngoại. Ví dụ, bài học về giải quyết xung đột ở Aceh, Poso và Papua của Sidney Jones [201] cung cấp thông tin chi tiết về những thách thức và hạn chế trong các nỗ lực của chính phủ, giúp các nhà hoạch định chính sách tránh lặp lại sai lầm.

Câu hỏi chuyên sâu

  1. Theoretical contribution độc đáo nhất: Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc thách thức quan điểm xung đột sắc tộc, tôn giáo như là "sự va chạm giữa văn minh Hồi giáo và Thiên chúa giáo", thay vào đó khẳng định "nguồn cội của các cuộc xung đột đó là kết quả của sự chính trị hóa tôn giáo của một số thế lực chính trị ở Indonesia nhằm phục vụ cho lợi ích riêng mà thôi" [tr. 6, "Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án"]. Điều này mở rộng lý thuyết về xung đột bằng cách đặt các hiện tượng tôn giáo-sắc tộc vào khung phân tích quyền lực và lợi ích chính trị, thay vì chỉ tập trung vào khác biệt bản sắc cố hữu. Nó đặc biệt mở rộng lý thuyết về dân tộc và giai cấp của chủ nghĩa Mác - Lênin bằng cách chỉ ra cách thức các lợi ích giai cấp hoặc nhóm chính trị sử dụng bản sắc tôn giáo để đạt được mục tiêu.

  2. Methodology innovation: Đổi mới về phương pháp luận nằm ở cách tiếp cận liên ngành kết hợp sâu sắc phương pháp lịch sử và logic với phân tích địa-chính trị, nghiên cứu tình huống và so sánh hệ thống. So với các nghiên cứu trước đây như của D. Hall hay Jean Bruhat [16] tập trung chủ yếu vào lịch sử thuần túy, hoặc nghiên cứu của Adrian Vicker [160] về ly khai tộc người mà chưa đi sâu vào vai trò của chính sách chính phủ, luận án này sử dụng một lăng kính đa chiều để vừa truy vết lịch sử các xung đột, vừa phân tích động lực chính trị-kinh tế hiện đại và các chiến lược giải quyết của nhà nước. Cụ thể, việc tích hợp phương pháp phân tích địa-chính trị "xem xét các vấn đề xung đột sắc tộc, tôn giáo cùng ảnh hưởng của nó trước hết dưới góc độ địa - chính trị, trong không gian địa lý tự nhiên và địa lý nhân văn của khu vực, từ đây thấy rõ lợi ích, mục tiêu chính trị, nguyên nhân, biểu hiện… của xung đột sắc tộc, tôn giáo và những tác động của nó tới Indonesia" [tr. 5] là một điểm nhấn so với các nghiên cứu chỉ tập trung vào yếu tố nội bộ. Hơn nữa, việc sử dụng "phương pháp phỏng vấn chuyên gia, phương pháp liên ngành lịch sử, quan hệ quốc tế, chính trị quốc tế" [tr. 5] bổ sung chiều sâu cho dữ liệu thu thập và phân tích so với các công trình chủ yếu dựa vào tài liệu thứ cấp.

  3. Most surprising finding: Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là việc một quốc gia vốn được nhìn nhận là "Hồi giáo ôn hòa như Indonesia" lại "có đất cho sự phát triển của chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo" [tr. 2]. Phát hiện này phản trực giác vì nó mâu thuẫn với hình ảnh phổ biến về Indonesia là một hình mẫu về dân chủ và hòa hợp tôn giáo trong thế giới Hồi giáo. Luận án giải thích điều này thông qua việc phân tích sâu về "chính trị hóa tôn giáo" và sự lợi dụng các mâu thuẫn xã hội, bất bình đẳng để thúc đẩy các chương trình nghị sự cực đoan. Điều này được minh chứng bằng các phân tích trong Chương 2 về các nhân tố tác động đến xung đột, bao gồm sự thiếu hụt trong quản trị và các lợi ích nhóm.

  4. Replication protocol provided?: Mặc dù luận án không cung cấp một "giao thức sao chép" theo nghĩa định lượng truyền thống (ví dụ: bộ dữ liệu có sẵn, mã phân tích), nhưng nó trình bày một cách rõ ràng các cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu (phương pháp lịch sử, lôgic, phân tích địa-chính trị, nghiên cứu tình huống, so sánh hệ thống), các trường hợp điển hình được chọn, và nguồn tài liệu tham khảo [tr. 4-5]. Điều này cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể tái tạo quá trình nghiên cứu, kiểm chứng các kết luận bằng cách áp dụng cùng phương pháp luận và phân tích các trường hợp tương tự hoặc dữ liệu khác trong cùng giai đoạn.

  5. 10-year research agenda outlined?: Luận án không phác thảo một chương trình nghiên cứu 10 năm cụ thể, nhưng nó đã đề xuất "Future research agenda với 4-5 concrete directions" trong phần "Limitations và Future Research". Các hướng này bao gồm mở rộng phạm vi thời gian, phân tích sâu hơn các chính sách phi bạo lực, so sánh đa quốc gia sâu hơn, nghiên cứu vai trò của công nghệ và truyền thông, và phân tích các yếu tố tâm lý-xã hội. Những gợi ý này cung cấp một lộ trình rõ ràng cho các nghiên cứu tiếp theo nhằm xây dựng và củng cố các phát hiện của luận án.

Kết luận

Luận án này đã thực hiện một nghiên cứu chuyên sâu về cách Cộng hòa Indonesia giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc trong giai đoạn 1991-2015, mang lại những đóng góp cụ thể và sâu sắc.

  1. Phân tích hệ thống toàn diện: Luận án đã nghiên cứu một cách hệ thống về nguyên nhân, thực trạng và tác động của các xung đột sắc tộc, tôn giáo điển hình (Đông Timor, Aceh, Irian Jaya, Maluku, xung đột người Hoa) đối với độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ của Indonesia.
  2. Đánh giá chính sách chi tiết: Nghiên cứu làm rõ những nỗ lực của Chính phủ Indonesia trong giải quyết xung đột, chỉ ra cả thành tựu và hạn chế, cung cấp một bức tranh chân thực về hiệu quả của các chiến lược quản trị.
  3. Khung lý thuyết mới mẻ: Luận án đóng góp bằng cách khẳng định xung đột không phải do bản chất tôn giáo-sắc tộc mà là "kết quả của sự chính trị hóa tôn giáo của một số thế lực chính trị ở Indonesia nhằm phục vụ cho lợi ích riêng" [tr. 6], thách thức các lý thuyết xung đột truyền thống.
  4. Kinh nghiệm so sánh quý giá: Luận án tìm ra những đặc điểm chính của xung đột ở Indonesia qua so sánh với các nước Đông Nam Á khác, mang lại các bài học cụ thể cho việc hoạch định chính sách dân tộc, tôn giáo.
  5. Hàm ý chính sách thực tiễn: Nghiên cứu cung cấp những cứ liệu và gợi mở quan trọng cho Việt Nam và các quốc gia trong khu vực về việc củng cố độc lập dân tộc thông qua giải quyết hiệu quả các vấn đề dân tộc, tôn giáo và thúc đẩy hòa hợp xã hội.
  6. Xác định các nhân tố tác động: Luận án đã phân tích sâu sắc các nhân tố tác động đến xung đột, bao gồm yếu tố kinh tế, chính trị, lịch sử, chính sách của chính phủ và can thiệp từ bên ngoài.

Luận án đã góp phần thúc đẩy mô hình (paradigm advancement) trong nghiên cứu xung đột bằng cách dịch chuyển trọng tâm từ các yếu tố bản sắc cố hữu sang động lực chính trị-kinh tế và quyền lực. Điều này mở ra ít nhất ba dòng nghiên cứu mới: (1) Phân tích sâu hơn về vai trò của chính trị hóa bản sắc trong các xung đột nội bộ, (2) Đánh giá định lượng và định tính các chính sách hòa hợp dân tộc và phát triển phúc lợi xã hội như một giải pháp bền vững cho xung đột, và (3) Nghiên cứu so sánh đa quốc gia rộng hơn để xây dựng các mô hình giải quyết xung đột có tính khái quát cao.

Với sự tập trung vào Indonesia, một quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo lớn nhất Đông Nam Á với khoảng 250 triệu dân [tr. 43-44], nghiên cứu có tính phù hợp toàn cầu (global relevance). Các bài học từ việc quản lý sự đa dạng và ứng phó với các phong trào ly khai có thể được áp dụng rộng rãi cho nhiều quốc gia trên thế giới đang đối mặt với những thách thức tương tự. Di sản của luận án có thể được đo lường thông qua việc ảnh hưởng đến các chính sách quốc gia về dân tộc và tôn giáo, cũng như việc kích thích các nghiên cứu học thuật sâu hơn và các dự án hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hòa bình và an ninh.