Luận án: Indonesia giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc (1991-2015)

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRẦN VĂN AN CỘNG HÒA INDONESIA GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT SẮC TỘC, TÔN GIÁO NHẰM BẢO VỆ VÀ CỦNG CỐ ĐỘC LẬP DÂN TỘC GIAI ĐOẠN 1991-2015 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LSPTCS, CNQT & GPDT HÀ NỘI - 2019 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRẦN VĂN AN CỘNG HÒA INDONESIA GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT SẮC TỘC, TÔN GIÁO NHẰM BẢO VỆ VÀ CỦNG CỐ ĐỘC LẬP DÂN TỘC GIAI ĐOẠN 1991-2015 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LSPTCS, CNQT & GPDT Mã số: 62 22 03 12 Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS,TS THÁI VĂN LONG 2. PGS,TS NGUYỄN HỮU CÁT HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả luận án Trần Văn An MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 8 1. Những công trình nghiên cứu trên thế giới về Indonesia 8 1. Một số nhận xét về kết quả khoa học mà luận án sẽ kế thừa từ nghiên cứu của những người đi trước 26 1. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu hoặc làm sâu sắc hơn 27 Chương 2: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN XUNG ĐỘT SẮC TỘC, TÔN GIÁO TRONG CÔNG CUỘC BẢO VỆ, CỦNG CỐ ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA CỘNG HÒA INDONESIA GIAI ĐOẠN 1991-2015 29 2.

Một số vấn đề lý luận về xung đột sắc tộc, tôn giáo và bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc thông qua giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo 29 2. Những nhân tố tác động đến xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia giai đoạn 1991-2015 47 Chương 3: THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT SẮC TỘC, TÔN GIÁO NHẰM BẢO VỆ VÀ CỦNG CỐ ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA CỘNG HÒA INDONESIA GIAI ĐOẠN 1991-2015 74 3. Tình hình xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia trong giai đoạn 1991-2015 74 3. Những nỗ lực của Chính phủ Indonesia nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc 87 Chương 4: NHẬN XÉT VÀ NHỮNG KINH NGHIỆM RÚT RA 106 4.

Một số nhận xét 106 4. Một số kinh nghiệm rút ra từ ứng phó với xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia 125 KẾT LUẬN 143 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 147 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 148 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ARF Diễn đàn khu vực ASEAN ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á BI Ngân hàng Inđônêxia COHA Hiệp định chấm dứt thů địch DOM Khu căn cứ quân sự DPR Cơ quan lập pháp của Indonesia DPRD - NAD Hội đồng dân biểu địa phương ĐNA Đông Nam Á EU Cộng đồng Châu Âu FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài GAM Phong trào Aceh tự do GDP Tổng sản phẩm quốc nội HDC Tổ chức Trung gian hòa giải HLKHXH Hàn lâm Khoa học xã hội IMF Quỹ Tiền tệ Quốc tế KPU Ủy ban bầu cử quốc gia MILF Mặt trận giải phóng Hồi giáo Moorro MPR Đại hội Hội đồng Hiệp thương nhân dân NAD Aceh được công nhận là khu vực đặc biệt NIC Nước công nghiệp mớí ODA Nguồn vốn Hỗ trợ phát triển chính thức OPM Phong trào Papua tự do PULO Tổ chức giải phóng Thống nhất Pattani (Thái Lan) RFD Cục Lâm nghiệp Hoàng gia (Thái Lan) UNDP Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc DANH MỤC CÁC BẢNG, BẢN ĐỒ Trang Bản đồ 2.1: Bản đồ tôn giáo Indonesia 63 Bản đồ 2.2: Bản đồ dân tộc Indonesia 65 Bản đồ 4.1: Bản đồ Indonesia 119 Bảng 2.1: Thành phần tôn giáo theo nhóm dân tộc ở Indonesia 64 Bảng 2.2: Dân số Indonesia theo nhóm dân tộc 66 Bảng 3.1: Chi tiêu xã hội (1995) 100 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Xung đột sắc tộc, tôn giáo đang là chủ đề có tính thời sự ở nhiều khu vực, quốc gia trên thế giới, nhất là khi đặt vấn đề này trong mối liên hệ với vấn đề chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia. Từ sau Chiến tranh thế giới lần thứ Hai đến nay, các nước thuộc địa nói chung, Indonesia nói riêng dù ít hay nhiều đều đang phải đối mặt với vấn đề ly khai và những bất ổn an ninh, chính trị có nguồn gốc từ những bất đồng về sắc tộc và tôn giáo.

Việc giành được độc lập đã khó, song việc giữ được độc lập thực sự, nhất là về chính trị, kinh tế còn khó hơn rất nhiều. Để phát triển bền vững, mỗi quốc gia phải giải quyết tốt các mâu thuẫn xã hội, tạo lập môi trường hòa bình, ổn định trong nước, phải giữ cho lòng dân yên, hạn chế đến mức tối đa sự bất bình đẳng, sự chênh lệch về mức sống giữa các cộng đồng dân cư, ngăn ngừa và giải quyết tốt các mâu thuẫn có liên quan đến sắc tộc, tôn giáo giữa các cộng đồng dân cư. Indonesia không chỉ là quốc gia nhiều đảo nhất mà còn là quốc gia có số dân theo đạo Hồi đông nhất thế giới. Đất nước của hơn 18 nghìn hòn đảo này là nơi sinh sống của nhiều dân tộc khác nhau.

Ngoài việc có đa số người dân theo đạo Hồi, thì ở Indonesia còn có nhiều nhóm dân cư theo các tôn giáo và tín ngưỡng khác nhau. Kể từ khi Indonesia trở thành quốc gia độc lập (1945), cuộc đấu tranh bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc ở Indonesia đã trải qua rất nhiều thử thách, khó khăn liên quan đến việc giải quyết các mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo của các chính phủ Indonesia, nhằm không chỉ duy trì sự toàn vẹn lãnh thổ, thống nhất quốc gia mà còn hướng đến tạo lập một môi trường hòa bình để phát triển bền vững. Sau Chiến tranh Lạnh, nhất là từ khi bước sang thế kỷ XXI đến nay, việc giải quyết xung đột sắc tộc và tôn giáo luôn là sự quan tâm hàng đầu của các chính phủ Indonesia, do nước này vẫn tiếp tục phải đối diện với các vấn 2 đề xung đột sắc tộc, tôn giáo, cả cũ và mới. Nền độc lập dân tộc, toàn vẹn lãnh thổ của Indonesia, một lần nữa, lại bị đe dọa trước phong trào li khai ở nhiều địa phương của nước này, đặc biệt là ở Aceh.

Việt Nam cũng là một quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo như Indonesia. Trong những năm đổi mới vừa qua, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn quan tâm đến việc đoàn kết dân tộc, đoàn kết giữa các cộng đồng dân cư, cho dù họ thuộc dân tộc thiểu số hay đa số, theo tôn giáo hay tín ngưỡng nào. Đoàn kết là nền tảng để tạo lập môi trường hòa bình, phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, việc tham khảo kinh nghiệm xử lý, giải quyết các vấn đề có liên quan đến sắc tộc, tôn giáo, xung đột sắc tộc và tôn giáo ở Indonesia sẽ cung cấp những bài học rất có giá trị cho các quốc gia trong khu vực trong đó có Việt Nam.

Về phương diện khoa học, việc nghiên cứu xung đột sắc tộc, tôn giáo và quá trình giải quyết các vấn đề trên sẽ giúp trả lời hàng loạt câu hỏi khoa học như: liệu bản thân các tôn giáo, sắc tộc có phải là nguyên nhân tạo nên xung đột sắc tộc, tôn giáo không hay những xung đột đó là do chúng bị chính trị hóa? Tại sao một quốc gia Hồi giáo ôn hòa như Indonesia lại có đất cho sự phát triển của chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo như đã thấy hiện nay? Đâu là những giải pháp hiệu quả để khắc phục những xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia cũng như ở nhiều nơi khác trên thế giới?. Việc trả lời các câu hỏi không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà có cả ý nghĩa thực tiễn cấp bách. Với những lý do trên, tác giả lựa chọn vấn đề: "Cộng hòa Indonesia giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc giai đoạn 1991- 2015" làm hướng nghiên cứu cho đề tài luận án Tiến sĩ lịch sử, chuyên ngành Lịch sử phong trào cộng sản, công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục tiêu nghiên cứu Luận án đi sâu phân tích thực trạng giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo của Cộng hòa Indonesia nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc từ năm 3 1991 đến năm 2015, rút ra ý nghĩa và những kinh nghiệm cho việc giải quyết các vấn đề dân tộc, tôn giáo nhằm củng cố độc lập dân tộc của Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục tiêu trên, đề tài tập trung giải quyết những nhiệm vụ chủ yếu sau: Thứ nhất, làm rõ một số khái niệm về xung đột sắc tộc, tôn giáo, về độc lập dân tộc, bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc của các nước đang phát triển sau Chiến tranh Lạnh. Thứ hai, phân tích các nhân tố tác động đến tình trạng xung đột sắc tộc, tôn giáo tại Cộng hòa Indonesia từ năm 1991 đến năm 2015. Thứ ba, làm rõ thực trạng xung đột sắc tộc, tôn giáo, đồng thời, phân tích ý nghĩa của việc giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo đối với nhiệm vụ bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc ở Indonesia từ năm 1991 đến năm 2015.

Thứ tư, đưa ra nhận xét và rút ra những kinh nghiệm cho việc giải quyết các vấn đề dân tộc, tôn giáo nhằm củng cố độc lập dân tộc của các nước Đông Nam Á và Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu tình hình xung đột sắc tộc tôn giáo ở Indonesia, những thách thức từ các cuộc xung đột đó đối với độc lập dân tộc, toàn vẹn lãnh thổ của Indonesia và các nỗ lực giải quyết của chính phủ nước này nhằm giải quyết các vấn đề trên. Xung đột sắc tộc và tôn giáo tại Indonesia đã xuất hiện từ những thế kỷ trước với phạm vi rộng lớn, phức tạp. Trong khuôn khổ luận án tiến sĩ, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu một số điểm xung đột sắc tộc-tôn giáo, ly khai dân tộc điển hình ở Indonesia như: Đông Timor; Ache; Irian Jaya; Maluku; xung đột giữa người Hoa và người bản địa từ năm 1991 đến năm 2015.

Từ đó luận án đi sâu phân tích thực trạng giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo của Cộng hòa Indonesia trong giai đoạn này nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc.