Luận án tiến sĩ: Pháp luật kiểm soát ô nhiễm môi trường biển do nước thải công nghiệp - Phan Thị Thu Thủy

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHAN THỊ THU THỦY PHÁP LUẬT KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BIỂN DO NƯỚC THẢI CÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2022 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHAN THỊ THU THỦY PHÁP LUẬT KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BIỂN DO NƯỚC THẢI CÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Luật Kinh tế Mã số: 9.07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. VŨ THỊ DUYÊN THỦY HÀ NỘI - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu trong Luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào.

Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Tác giả Phan Thị Thu Thủy LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến Nhà trường, đồng nghiệp nơi tôi công tác; gia đình, bạn bè và người thân vì họ đã tạo điều kiện, chia sẻ, giúp đỡ tôi rất nhiều để hoàn thành chương trình đào tạo nghiên cứu sinh. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và sự biết ơn vô vàng tới cô giáo hướng dẫn PGS.Vũ Thị Duyên Thủy đã động viên, tận tâm, hỗ trợ tôi rất nhiều trong suốt quá trình thực hiện Luận án. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến qu th y, cô giáo tại Học viện Khoa học xã hội đã trao dồi những kiến thức b ích, qu báu và hỗ trợ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành đề tài. Một l n nữa xin trân trọng tỏ lòng biết ơn tất cả! Tác giả Phan Thị Thu Thủy MỤC LỤC MỞ ĐẦU.1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu.25 Kết luận Chương 1. 29 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BIỂN DO NƯỚC THẢI CÔNG NGHIỆP VÀ PHÁP LUẬT KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BIỂN DO NƯỚC THẢI CÔNG NGHIỆP. Những vấn đề lý luận về kiểm soát ô nhiễm môi trường biển do nước thải công nghiệp.

Những vấn đề lý luận về pháp luật kiểm soát ô nhiễm môi trường biển do nước thải công nghiệp.46 Kết luận Chương 2. 69 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BIỂN DO NƯỚC THẢI CÔNG NGHIỆP VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Thực trạng pháp luật kiểm soát ô nhiễm môi trường biển do nước thải công nghiệp. Thực tiễn thực hiện pháp luật kiểm soát ô nhiễm môi trường biển do nước thải công nghiệp ở Việt Nam hiện nay.106 Kết luận Chương 3.

123 Chương 4: ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT KIỂM SOÁT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BIỂN DO NƯỚC THẢI CÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Định hướng hoàn thiện pháp luật kiểm soát ô nhiễm môi trường biển do nước thải công nghiệp.Giải pháp hoàn thiện pháp luật kiểm soát ô nhiễm môi trường biển do nước thải công nghiệp.Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật kiểm soát ô nhiễm môi trường biển do nước thải công nghiệp ở Việt Nam hiện nay.144 Kết luận Chương 4.149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.152 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Bảo vệ môi trường BVMT Bộ luật Dân sự BLDS Bộ luật Hình sự BLHS Bồi thường thiệt hại BTTH Giấy phép môi trường GPMT Đánh giá môi trường chiến lược ĐMC Đánh giá tác động môi trường ĐTM Kiểm soát ô nhiễm môi trường KSONMT Nước thải công nghiệp NTCN Ô nhiễm môi trường ONMT QLNN QLNN Quy chuẩn kỹ thuật QCKT Quy chuẩn Việt Nam QCVN Quan trắc môi trường QTMT Trách nhiệm hình sự TNHS Trách nhiệm pháp lý TNPL Uỷ ban nhân dân UBND DANH MỤC BẢNG, BIỂU Bảng 3.1: Bảng giá trị C của các thông số ô nhiễm trong NTCN theo QCVN 40:2011/BTNMT QCKT quốc gia về NTCN.2: Bảng giá trị giới hạn của các thông số chất lượng nước biển vùng biển ven bờ theo QCVN 10-MT:2015/BTNMT về chất lượng nước biển.3: Cấp rủi ro ONMT biển và hải đảo xác định theo giá trị chỉ số Iô, được quy định theo bảng sau đây.4: T ng lượng nước thải từ các nguồn thải >1.000m3/ngày đêm của một số địa phương có biển.5: Mạng lưới các trạm QTMT biển.1: Nguy cơ ONMT theo chỉ số RQ dọc ven bờ năm 2018.2: Tỷ lệ % KCN có hệ thống xử l nước thải tập trung.3: Tỷ lệ cụm công nghiệp có hệ thống xử l nước thải tập trung đáp ứng QCKT môi trường giai đoạn 2016-2020. Tính cấp thiết của đề tài Biển và hải đảo Việt Nam có vị trí đặc biệt quan trọng đối với con người, sinh vật và tự nhiên. Các quốc gia có biển đều quan tâm, phát triển kinh tế biển với mục tiêu phát triển bền vững đồng thời với đó là quan tâm, chú trọng công tác BVMT biển.

Việt Nam là một quốc gia có dải đất hình chữ S, nằm ở trung tâm khu vực Đông Nam Á, ở phía đông bán đảo Đông Dương, phía bắc giáp Trung Quốc, phía tây giáp Lào, Campuchia, phía đông nam trông ra biển Đông và Thái Bình Dương. Bờ biển Việt Nam dài hơn 3260 km, biên giới đất liền dài 4510 km. Vì vậy, kinh tế biển, các vùng biển, ven biển đang trở thành động lực phát triển của đất nước; việc phát triển kinh tế biển góp ph n phát triển kinh tế - xã hội của nước nhà [54]. Tuy nhiên, gắn với mục tiêu trong những năm g n đây, môi trường biển đang phải đối mặt với nhiều sự cố nặng nề do các nguồn nước thải và chất thải công nghiệp, nông nghiệp, sinh hoạt… Đến nay, việc xác định mức độ ô nhiễm, khả năng ứng phó kịp thời khi sự cố xảy ra vẫn đang là bài toán khó đối với Việt Nam.

Sự gia tăng các nguồn thải từ lục địa, đặc biệt là theo các dòng sông chảy ra biển dẫn đến môi trường biển nhiều nơi đang có xu hướng suy giảm về chất lượng. Các chất thải công nghiệp, trong đó có NTCN được xem là một trong những nguồn gây ONMT biển chủ yếu. Nước thải công nghiệp chưa được xử lý hoặc xử l chưa đạt quy chuẩn kỹ thuật chứa đựng các chất lơ lửng, chất hữu cơ, d u mỡ và một số kim loại nặng độc hại, khó phân hủy, trong đó có cả vi nhựa, trực tiếp hoặc gián tiếp thải ra môi trường biển, đang đe họa đến hệ sinh thải và môi trường biển. Bởi vậy, KSONMT biển do NTCN được xem là một trong những phương pháp để BVMT biển hiệu quả nhất.

Trong thời gian qua, Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật về KSONMT biển nói chung và KSONMT biển do NTCN nói riêng, quy định về trách nhiệm, nghĩa vụ của các chủ thể trong phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý ô nhiễm và xử lý hành vi vi phạm pháp luật KSONMT biển. Tuy nhiên, pháp luật điều chỉnh lĩnh vực này vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Chẳng hạn, để thực hiện KSONMT biển do NTCN pháp luật quy định hai nhóm quy chuẩn kỹ thuật là nhóm quy chuẩn kỹ thuật môi trường đối với nước biển và nhóm quy chuẩn với 1 chất thải, NTCN nhưng đa số các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật về chất thải, NTCN đã được ban hành cách đây đã lâu (hơn 10 năm), nhiều thông số đã bị lạc hậu so với quy chuẩn khu vực và quốc tế, không đáp ứng được yêu c u KSONMT biển trên thực tế; thiếu các quy định cụ thể về phát hiện ONMT biển, thiếu các công cụ đánh giá thiệt hại do ONMT biển, chưa quy định và đánh giá đúng mức vai trò của cộng đồng, truyền thông báo chí, t chức, cá nhân; quy định về xử lý vi phạm vẫn chưa đủ sức răn đe đối với chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật KSONMT biển do NTCN. Đồng thời việc thực hiện pháp luật trong lĩnh vực này còn nhiều vấn đề c n quan tâm nghiên cứu.

Do đó, để tăng cường công tác BVMT biển, góp ph n vào việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật KSONMT biển do NTCN cũng như ứng dụng công nghệ mới trong việc KSONMT biển, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Pháp luật kiểm soát ô nhiễm môi trường biển do nước thải công nghiệp ở Việt Nam hiện nay” để nghiên cứu và làm Luận án tiến sỹ là có tính cấp thiết, thời sự, nghĩa khoa học và thực tiễn trong bối cảnh hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án - Mục đích nghiên cứu: Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, thực trạng và thực tiễn thực hiện pháp luật KSONMT biển do NTCN ở Việt Nam. Từ đó, Luận án đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật KSONMT biển do NTCN ở Việt Nam hiện nay. - Nhiệm vụ nghiên cứu: Để đạt được mục đích nghiên cứu, các nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án được xác định cụ thể như sau: + Làm rõ khái niệm ONMT biển do NTCN, KSONMT biển do NTCN và pháp luật KSONMT biển do NTCN.

+ Làm rõ nội dung, vai trò, nghĩa và các yếu tố tác động đến việc ban hành pháp luật KSONMT biển do NTCN. + Phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật KSONMT biển do NTCN. + Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật KSONMT biển do NTCN ở Việt Nam. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án 3.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của Luận án là các quy định và thực tiễn thực hiện pháp luật KSONMT biển do NTCN ở Việt Nam trong thời gian qua theo Luật BVMT năm 2020 và một số văn bản liên quan; nghiên cứu kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật của một số quốc gia có biển trong khu vực và trên thế giới. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung: Việc KSONMT biển do NTCN có thể được thực hiện bằng nhiều biện pháp khác nhau. Tuy nhiên, Luận án không nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật, biện pháp kinh tế… mà chỉ tập trung vào các biện pháp pháp l nhằm đạt được các mục tiêu cụ thể của KSONMT biển do NTCN, bao gồm các quy phạm liên quan đến: Phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, khắc phục, xử l ONMT biển do NTCN. - Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu các quy định của pháp luật Việt Nam và thực tiễn thực hiện pháp luật tại Việt Nam.