Xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực dạy học - Luận án TS Nguyễn Vinh Quang

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN VINH QUANG XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC DẠY HỌC CỦA SINH VIÊN NĂM CUỐI NGÀNH CỬ NHÂN SƯ PHẠM LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐO LƯỜNG ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC HÀ NỘI - 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN VINH QUANG XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC DẠY HỌC CỦA SINH VIÊN NĂM CUỐI NGÀNH CỬ NHÂN SƯ PHẠM Chuyên ngành: Đo lường đánh giá trong giáo dục Mã số: 9 14 01 15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐO LƯỜNG ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. TS Nguyễn Vũ Bích Hiền 2. TS Nguyễn Công Khanh HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án với tiêu đề Xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực dạy học của sinh viên năm cuối ngành cử nhân sư phạm hoàn toàn là kết quả của chính bản thân tôi và chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào của người khác. Trong quá trình thực hiện luận án, tôi đã thực hiện nghiêm túc các quy tắc đạo đức nghiên cứu.

Các kết quả, số liệu trình bày trong luận án là sản phẩm nghiên cứu, khảo sát của tôi. Các tài liệu tham khảo sử dụng trong luận án đều được trích dẫn tường minh, theo đúng quy định. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính trung thực của các nội dung trong luận án của mình. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 CÁN BỘ HƯỚNG DẪN 1 NGHIÊN CỨU SINH PGS.TS Nguyễn Vũ Bích Hiền Nguyễn Vinh Quang CÁN BỘ HƯỚNG DẪN 2 GS.TS Nguyễn Công Khanh i LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn PGS.TS Nguyễn Vũ Bích Hiền và GS.TS Nguyễn Công Khanh, người đã tận tình hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ tác giả trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Tác giả xin cảm ơn Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội, đặc biệt là khoa Quản trị chất lượng đã giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tác giả xin chân thành cảm ơn các thầy cô là những chuyên gia trong lĩnh vực đo lường đánh giá, các trường Đại học Sư phạm và các thầy/cô công tác tại các trường phổ thông tác giả khảo sát đã tạo điều kiện thuận lợi, hợp tác để tác giả hoàn thành đợt khảo sát đạt kết quả tốt nhất. Tác giả xin chân thành cảm ơn sự động viên, giúp đỡ và ủng hộ nhiệt tình của gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp trong trong thời gian tác giả thực hiện luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Vinh Quang ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Ý nghĩa của đề tài. Những đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án .8 CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC DẠY HỌC. Các nghiên cứu về năng lực và đánh giá năng lực .2 Đánh giá năng lực.

Các nghiên cứu về năng lực, tiêu chí đánh giá năng lực của giáo viên và sinh viên sư phạm .1 Năng lực của giáo viên và tiêu chí đánh giá .2 Năng lực của sinh viên sư phạm và tiêu chí đánh giá. Các nghiên cứu về năng lực dạy học, tiêu chí đánh giá năng lực dạy học của giáo viên và sinh viên sư phạm .1 Năng lực dạy học.2 Tiêu chí đánh giá năng lực dạy học của giáo viên .3 Tiêu chí đánh giá năng lực dạy học của sinh viên sư phạm.4 Các nghiên cứu về xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực, năng lực dạy học .5 Những vấn đề rút ra từ tổng quan .1 Những điểm cần kế thừa .2 Khoảng trống nghiên cứu .44 Tiểu kết Chương 1 .45 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN CỦA XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO SINH VIÊN NĂM CUỐI NGÀNH CỬ NHÂN SƯ PHẠM.1 Năng lực và cấu trúc năng lực .2 Năng lực dạy học, cấu trúc và các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực dạy học .3 Khái niệm, phương pháp và công cụ đánh giá năng lực, năng lực dạy học .4 Tiêu chí và nguyên tắc, quy trình xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực dạy học của sinh viên năm cuối ngành cử nhân sư phạm .2 Cơ sở thực tiễn đề xuất tiêu chí đánh giá năng lực dạy học của sinh viên năm cuối ngành cử nhân sư phạm .1 Bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông và những yêu cầu đặt ra với năng lực dạy học .2 Chuẩn nghề nghiệp giáo viên phổ thông .3 Nhiệm vụ và quá trình dạy học ở trường phổ thông hiện nay .4 Năng lực dạy học trong chuẩn đầu ra một số trường Đại học sư phạm .5 Đặc điểm học tập của sinh viên năm cuối ngành cử nhân sư phạm .6 Thực tiễn đánh giá năng lực dạy học của sinh viên trong thực tập dạy học tại trường phổ thông ở Việt Nam và nước ngoài .3 Đề xuất cấu trúc năng lực dạy học. Nội hàm các năng lực thành phần. Đối sánh nội hàm các năng lực thành phần và các nguồn tham khảo .3 Khung lý thuyết nghiên cứu .87 Tiểu kết chương 2.88 CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG VÀ CHUẨN HÓA CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC DẠY HỌC .1 Bối cảnh nghiên cứu.2 Thiết kế nghiên cứu .1 Quy trình tổ chức nghiên cứu.2 Quy trình và các phương pháp nghiên cứu .3 Đạo đức trong nghiên cứu .3 Xây dựng và chuẩn hóa năng lực thành phần, tiêu chí, chỉ báo và thang đo đánh giá năng lực dạy học.1 Xây dựng năng lực thành phần của năng lực dạy học .2 Xây dựng tiêu chí, chỉ báo đánh giá năng lực dạy học.3 Khảo sát và điều chỉnh năng lực thành phần, tiêu chí, chỉ báo của năng lực dạy học .4 Xây dựng thang đo .5 Xây dựng phương pháp, hình thức và phiếu đánh giá.6 Xin ý kiến chuyên gia về thang đo, phương pháp, hình thức đánh giá .1 Phân tích kết quả thử nghiệm.2 Đánh giá chất lượng thang đo qua thử nghiệm .152 Tiểu kết chương 3.153 CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM VÀ BÀN LUẬN .1 Tổ chức thực nghiệm chính thức.2 Cách thức thực hiện đánh giá .2 Kết quả thực nghiệm .2 Độ ổn định của bộ công cụ .3 Đánh giá cấu trúc của năng lực dạy học .1 Độ hội tụ của thang đo .2 Độ phân biệt về mặt cấu trúc của thang đo .4 Đánh giá kết quả thực nghiệm thang đo theo mô hình Rasch.1 Sự phù hợp của dữ liệu thực nghiệm thang đo với mô hình Rasch .2 Độ phân biệt về mặt đo lường của các chỉ báo theo các mức độ đánh giá .5 Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực dạy học.1 Yếu tố thành tích học tập của sinh viên .2 Yếu tố môi trường dạy học .3 Yếu tố chương trình đào tạo nghiệp vụ sư phạm ở các trường đại học sư phạm .6 Thực trạng năng lực dạy học của sinh viên 03 trường đại học sư phạm trong thực tập giảng dạy cuối khóa tại trường phổ thông theo thang đo xây dựng.1 Thực trạng năng lực dạy học của sinh viên theo các năng lực thành phần .2 Thực trạng năng lực xây dựng kế hoạch dạy học bài dạy.3 Thực trạng năng lực thực hiện dạy học .4 Thực trạng năng lực xây dựng môi trường dạy học .5 Thực trạng năng lực tư vấn và hỗ trợ học sinh trong quá trình dạy học .6 Thực trạng năng lực đánh giá kết quả học tập .7 Thực trạng năng lực tự đánh giá và điều chỉnh hoạt động dạy học sau mỗi bài dạy .177 Tiểu kết chương 4.179 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.

Hạn chế của luận án. Hướng nghiên cứu tiếp theo của luận án.185 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .186 TÀI LIỆU THAM KHẢO .201 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Nghĩa từ viết tăt 1 CNTT Công nghệ thông tin 2 CSVC Cơ sở vật chất 3 CTĐT Chương trình đào tạo 4 DH Dạy học 5 ĐG Đánh giá 6 ĐHSP Đại học sư phạm 7 GDPT Giáo dục phổ thông 8 GV Giáo viên 9 HĐHT Hoạt động học tập 10 HS Học sinh 11 NL Năng lực 12 NLDH Năng lực dạy học 13 NLTH Năng lực thực hiện 14 NLTP Năng lực thành phần 15 NVSP Nghiệp vụ sư phạm 16 PPDH Phương pháp dạy học 17 PTDH Phương tiện dạy học 18 THCS Trung học cơ sở 19 THPT Trung học phổ thông 20 TTSP Thực tập sư phạm 21 SV Sinh viên 22 SVSP Sinh viên sư phạm vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1 Tiêu chí đánh giá sinh viên thực tập giảng dạy cuối khóa tại Trường ĐHSP Hà Nội .2 Tiêu chí đánh giá sinh viên thực tập giảng dạy cuối khóa tại Trường ĐHSP Hà Nội 2 .3 Tiêu chí đánh giá sinh viên thực tập giảng dạy cuối khóa tại Trường ĐHSP Đà Nẵng .4 Tiêu chí đánh giá sinh viên thực tập giảng dạy cuối khóa tại Trường ĐHSP TP.Hồ Chí Minh.5 Nội hàm các năng lực thành phần.6: Đối sánh nội hàm các năng lực thành phần và các nguồn tham khảo.1 Các phương pháp nghiên cứu tương ứng theo quy trình thực hiện đề tài .2 Tiêu chí, chỉ báo của các năng lực thành phần .3 Quy ước mức độ cần thiết và mức độ phù hợp của thang đo khảo sát.4 Thang đo khoảng của mức độ cần thiết và mức độ phù hợp .5 Các chỉ báo được đánh giá không cần thiết và ít cần thiết .6 Các chỉ báo điều chỉnh sau khảo sát .7 Kết quả phân tích nhân tố khám phá của thang đo năng lực dạy học .8 Các mức độ chỉ báo của năng lực xây dựng kế hoạch dạy học bài dạy .9 Các mức độ chỉ báo của năng lực thực hiện dạy học .10 Các mức độ chỉ báo của năng lực xây dựng môi trường học tập .11 Các mức độ chỉ báo của năng lực tư vấn và hỗ trợ học sinh .138 trong quá trình DH .12 Các mức độ chỉ báo của năng lực đánh giá kết quả học tập .13 Các mức độ chỉ báo của năng lực tự đánh giá và điều chỉnh hoạt động dạy học sau mỗi bài dạy .14 Hệ số Cronbach’s Alpha NLDH của SV sư phạm qua thử nghiệm .1 Thống kê mẫu trong thực nghiệm chính thức.2 Hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo .3 So sánh sự khác biệt điểm trung bình NLDH của sinh viên theo đối tượng thực hiện đánh giá .4 Kết quả phân tích độ hội tụ của thang đo .